Việc hoàn thiện khung pháp lý về bảo hiểm hưu trí bổ sung nhằm đáp ứng nhu cầu tích lũy đồng thời còn chuẩn bị cho giai đoạn già hóa dân số.

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ và cấu trúc dân số bắt đầu bước vào giai đoạn già hóa, việc xây dựng một hệ thống an sinh xã hội đa tầng, bền vững trở thành yêu cầu cấp thiết. Bảo hiểm hưu trí bổ sung với tính chất tự nguyện và vận hành theo nguyên tắc thị trường, đã được xác định là một trong những trụ cột quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu này.

Sau hơn một thập kỷ triển khai thí điểm và đúc rút kinh nghiệm, sự ra đời của Nghị định số 85/2026/NĐ-CP ngày 25/3/2026 được xem là bước ngoặt lớn, tạo dựng hành lang pháp lý vững chắc cho sự phát triển của các quỹ hưu trí cá nhân tại Việt Nam.

Khẳng định vị thế qua giai đoạn thí điểm

Ngày 16/4, Bộ Tài chính thông tin cho biết quá trình hình thành hệ thống bảo hiểm hưu trí bổ sung tại Việt Nam khởi nguồn từ những định hướng chiến lược tại Nghị quyết số 21-NQ/TW của Bộ Chính trị vào năm 2012. Trên cơ sở đó, Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014 và Luật Đầu tư năm 2014 đã đặt những viên gạch đầu tiên, dẫn đến sự ra đời của Nghị định số 88/2016/NĐ-CP về chương trình hưu trí bổ sung tự nguyện. Đây là giai đoạn thí điểm quan trọng, giúp định hình mô hình quỹ hưu trí dựa trên tài khoản cá nhân, được quản lý bởi các tổ chức tài chính chuyên nghiệp (như doanh nghiệp bảo hiểm và công ty quản lý quỹ).

Sau hơn 10 năm vận hành, thị trường đã ghi nhận những kết quả tích cực. Số liệu thống kê đến hết năm 2025, trên thị trường có 4 doanh nghiệp uy tín được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ quản lý quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện, bao gồm Công ty Quản lý quỹ đầu tư Dragon Capital Việt Nam (DC), Công ty Quản lý quỹ đầu tư MB (MBC), Công ty Quản lý quỹ đầu tư Vietcombank (VCBF) và Công ty Quản lý quỹ đầu tư SSI (SSIAM). Các doanh nghiệp này đang vận hành 7 quỹ với tổng trị giá tài sản ròng đạt gần 2.210 tỷ đồng. Đáng chú ý, con số này đã tăng trưởng 53% so với cuối năm 2024 và gấp 26 lần so với thời điểm năm 2021.

Sự tăng trưởng này cho thấy nhu cầu tích lũy dài hạn của một bộ phận người lao động có thu nhập trung bình và cao đang tăng lên nhanh chóng. Đến cuối năm 2025, toàn hệ thống đã thu hút được hơn 28.538 người tham gia, tăng 17,1% so với năm 2024. Tổng số tiền đóng góp vào các quỹ trong năm 2025 đạt trên 720 tỷ đồng, trong khi số tiền chi trả cũng tăng mạnh lên mức 67,85 tỷ đồng, phản ánh sự vận hành ổn định và hiệu quả của cơ chế đóng-hưởng.

Cơ cấu tài sản của quỹ hiện nay cho thấy tính an toàn cao khi có tới gần 50% tổng tài sản được đầu tư vào trái phiếu Chính phủ, phần còn lại được phân bổ vào tiền gửi, chứng chỉ quỹ và các khoản sinh lời khác. Việc ra đời của hệ thống này đã góp phần đa dạng hóa chính sách an sinh, giúp người lao động chủ động hơn trong việc đảm bảo cuộc sống khi về già theo thông lệ quốc tế.

“Kiềng ba chân” an sinh và trợ lực thị trường vốn

Để cụ thể hóa Nghị quyết số 28-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa XII về cải cách chính sách bảo hiểm xã hội, Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 đã dành riêng một chương cho bảo hiểm hưu trí bổ sung. Nghị định số 85/2026/NĐ-CP ra đời vào tháng 3/2026 là văn bản hướng dẫn chi tiết, nhằm thiết lập một khuôn khổ pháp lý minh bạch, bền vững.

Một trong những điểm mới quan trọng của Nghị định 85 là quy định về phương thức tham gia. Người lao động sẽ tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung thông qua doanh nghiệp sử dụng lao động dựa trên sự thỏa thuận tự nguyện. Quy trình này đảm bảo tính dân chủ khi người sử dụng lao động phải lấy ý kiến tập thể hoặc ký văn bản thỏa thuận với từng cá nhân. Doanh nghiệp quản lý quỹ có trách nhiệm mở tài khoản hưu trí cá nhân và thực hiện hạch toán kết quả đầu tư một cách độc lập cho từng người tham gia.

Bên cạnh đó, Nghị định cũng siết chặt các điều kiện đối với đơn vị quản lý quỹ để đảm bảo an toàn tài sản cho người dân. Các doanh nghiệp phải có năng lực tài chính mạnh (quản lý tối thiểu 1.000 tỷ đồng đối với công ty quản lý quỹ), năng lực quản trị dày dạn và đội ngũ nhân sự chuyên môn cao với chứng chỉ hành nghề quốc tế. Cơ chế giám sát được thiết lập theo mô hình đa tầng, có sự tham gia của ngân hàng giám sát, tổ chức lưu ký và tổ chức quản trị tài khoản cá nhân. Điều này giúp hạn chế tối đa các rủi ro hệ thống và đảm bảo tính minh bạch trong hoạt động thu chi, đầu tư.

Hoạt động đầu tư của quỹ hưu trí bổ sung cũng có những điều chỉnh linh hoạt nhưng vẫn giữ vững tôn chỉ an toàn. Nghị định 85 cho phép các quỹ đầu tư vào chứng khoán niêm yết nhưng áp dụng các hạn mức chặt chẽ hơn so với các quỹ mở thông thường. Đặc biệt, tỷ trọng đầu tư vào trái phiếu Chính phủ được yêu cầu duy trì ở mức tối thiểu 40% tổng giá trị tài sản ròng đối với các quỹ có quy mô trên 5 tỷ đồng. Quy định này không chỉ đảm bảo sự bền vững cho quỹ mà còn đóng góp nguồn vốn dài hạn quan trọng cho thị trường vốn và ngân sách Nhà nước, phục vụ các mục tiêu phát triển kinh tế vĩ mô.

Về cơ chế chi trả, người tham gia được hưởng quyền lợi dựa trên số dư tài khoản thực tế và kết quả đầu tư tại thời điểm chi trả. Theo quy định mới, để khuyến khích người dân duy trì tài khoản đến tuổi nghỉ hưu, các trường hợp rút trước hạn do yếu tố khách quan sẽ được xử lý tương tự bảo hiểm xã hội một lần. Tuy nhiên, nếu rút đột xuất ngoài các trường hợp bất khả kháng, quỹ có thể thu phí tối đa 5% giá trị chi trả nhằm gia tăng tài sản cho những người ở lại. Đây là biện pháp kỹ thuật cần thiết để đảm bảo tính ổn định lâu dài của quỹ.

Đánh giá về định hướng trong thời gian tới, Bộ Tài chính cho biết sẽ tiếp tục nghiên cứu các chính sách ưu đãi thuế để khuyến khích sự tham gia của doanh nghiệp và cá nhân. Đồng thời, công tác hậu kiểm sẽ được tăng cường với tần suất kiểm tra định kỳ 2 năm một lần./.