Theo Nghệ sỹ Nhân dân Trần Ly Ly, thành công của một vở diễn đến từ sức sống lâu dài, làm sao để nhà hát sáng đèn thường xuyên, đón được nhiều khán giả để văn hóa Việt được quảng bá rộng rãi hơn.

Nghệ thuật sân khấu Hà Nội mới có thêm một sản phẩm để phục vụ đời sống tinh thần nhân dân cũng như khách du lịch đến Thủ đô. Đó là vở múa “Những lớp phù sa” mượn hình tượng dòng sông Hồng và những lớp phù sa văn hóa để kể câu chuyện về đất, người và ký ức Bắc Bộ.

Sau đêm công diễn dịp Quốc khánh 2/9, vở diễn sẽ trở lại với khán giả vào tối 12/9, sau đó sẽ được tổ chức định kỳ tại Nhà hát Trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội.

Nhân đây, Nghệ sỹ Nhân dân Trần Ly Ly, Chủ tịch Hội đồng trường Học viện Múa Việt Nam, Tổng đạo diễn “Những lớp phù sa” chia sẻ với phóng viên Báo Điện tử VietnamPlus vai trò của nghệ thuật múa trong định hướng phát triển nghệ thuật biểu diễn, một trong 12 ngành công nghiệp văn hóa chủ lực.

Chắt lọc tinh túy văn hóa thành múa

- Kể từ sau khi rời nhiệm vụ quản lý ngành nghệ thuật biểu diễn, chuyển sang đào tạo, đến nay mới thấy chị trở lại dàn dựng một vở múa. Chị phát huy sở trường khai thác văn hóa dân gian như thế nào trong tác phẩm này?

Nghệ sỹ Nhân dân Trần Ly Ly: Bản thân “Những lớp phù sa” đã mang nghĩa ẩn dụ về dòng chảy văn hóa không ngừng được trao truyền, đắp bồi của thời gian, như phù sa không ngừng được bồi đắp theo năm tháng.

Tôi quan niệm rằng nước chính là khởi nguồn của sự sống nên vở diễn mở đầu bằng sự chu du của một giọt nước bé nhỏ, thẩm thấu vào lòng đất mẹ để chắt chiu, bồi đắp nên những lớp phù sa màu mỡ. Sự xuất hiện của giọt nước và phù sa trên sân khấu mang tính biểu tượng cao, miêu tả khoảnh khắc những hạt phù sa đầu tiên bắt đầu lang bạt, mang theo nhựa sống để hồi sinh những vùng đất cằn cỗi, dọn đường cho hơi thở của con người.

Không thể không nhắc đến những làng nghề truyền thống của đồng bằng Bắc Bộ. Vở diễn đưa khán giả bước vào không gian của 3 làng nghề truyền thống – nơi kết tinh trí tuệ và bàn tay tài hoa của người Việt.

Đó là làng mây tre đan - nơi những sợi song, sợi mây đan cài vào nhau, dẻo dai và bền bỉ như cốt cách con người. Làng gốm - nơi đất và lửa hòa quyện. Ngọn lửa nung nấu đất sét để tạo hình nên cốt lõi của gốm, cũng chính là sự tôi luyện của con người. Làng lụa - đại diện cho sự ngọt ngào, mềm mại, là hiện thân của tình yêu. Những dải lụa bay bổng như những đám mây, cuộn lấy nhau tạo nên một không gian lãng mạn, thăng hoa và đắm say.

Sau cùng, tôi chọn đưa lên diễn xướng hầu đồng do của Nghệ nhân văn hóa Nguyễn Đức Hiển thể hiện hình tượng Chúa Thượng ngàn. Đây là di sản văn hóa đặc sắc đã được thế giới vinh danh.

- Qua đêm công diễn, chị thấy khán giả thích thú với màn nào nhất và còn có điều gì khiến chị thấy tiếc nuối ở vở diễn này?

Nghệ sỹ Nhân dân Trần Ly Ly: Màn tung rơm vui nhộn của đám trẻ được kết hợp với âm nhạc rộn ràng, ánh sáng rực rỡ, là một trong những màn đẩy cảm xúc người xem lên cao trào. Khán giả đã dành nhiều tiếng vỗ tay cho màn này.

Nói về tiếc nuối thì đã là người sáng tạo, không ai thấy thỏa mãn 100% với tác phẩm của mình, chúng tôi luôn nghĩ có chỗ này chỗ kia mình có thể làm tốt hơn.

Đối với vở diễn này, thách thức là sân khấu biểu diễn hơi nhỏ, tôi không thể làm những thứ hoành tráng. Dàn diễn viên cũng chỉ có 8 người.

Vậy thì phải làm sao chắt lọc những gì tinh túy nhất để trong 45 phút, họ có thể chưng cất, chắt lọc những thứ đẹp đẽ dành cho khán giả.

- Theo chị, điều gì làm nên thành công cho vở diễn này?

Nghệ sỹ Nhân dân Trần Ly Ly: Tôi được làm việc với một êkip rất chất lượng. Các diễn viên có trình độ đồng đều, có khả năng gắn bó lâu dài vì đây là một dự án dài hơi.

Đặc biệt, đạo diễn âm nhạc Đạt Kìm là người thấu hiểu văn hóa dân gian, có khả năng đưa vào vở diễn yếu tố đương đại nhưng thấm đẫm màu sắc Bắc Bộ, không một nốt nhạc nào không Bắc Bộ.

Tôi nghĩ thành công của vở không phải là số lượng khán giả mỗi đêm, bởi không gian nhà hát chỉ phục vụ được khoảng 100-200 người. Thành công đến từ sức sống lâu dài của vở diễn, làm sao để nhà hát sáng đèn thường xuyên, đón được nhiều khán giả là khách du lịch quốc tế để văn hóa Việt được quảng bá rộng rãi hơn.

Tạo sức hút tự thân cho múa

- Mới đây, một chương trình nghệ thuật do doanh nghiệp dàn dựng đã rất thành công về độ hoành tráng. Đối với múa, chị kỳ vọng thế nào ở loại hình nghệ thuật này trong bối cảnh phát triển công nghiệp văn hóa theo tinh thần Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị?

Nghệ sỹ Nhân dân Trần Ly Ly: Như tôi đã nói, một sân khấu hoành tráng, một đội ngũ hàng trăm diễn viên có thể tạo nên sự ấn tượng cho khán giả nhờ những mảng miếng lớn, những sự phô diễn về công nghệ biểu diễn.

Vở diễn lớn hay nhỏ đều có vai trò riêng trong công nghiệp văn hóa, và để làm được thì đều có những cái khó riêng. Nhỏ thì lại phải tinh, phải chắt lọc, chưng cất những gì tinh túy nhất.

Riêng với múa, tôi thấy loại hình này đang có tiềm năng lớn. Bất kỳ một chương trình nghệ thuật hay sự kiện biểu diễn nào cũng đều có múa.

Tuy nhiên, để xây dựng một chương trình múa độc lập thì cũng là bài toán mà tất cả chúng tôi đều đang nỗ lực. Các nghệ sỹ, biên đạo, đạo diễn phải nghiên cứu để tạo ra chương trình đủ hấp dẫn để khán giả đến xem múa.

- Ở góc độ đào tạo, chị cho rằng nguồn nhân lực của loại hình múa cần được phát triển thế nào?

Nghệ sỹ Nhân dân Trần Ly Ly: Tôi hình dung hướng phát triển của múa sẽ đi theo hai mũi tên. Một mũi tên đi ngang, nghĩa là cần tăng số lượng người học, người thực hành múa bởi ngày nay, loại hình này đang phát triển mạnh, cần một cộng đồng lớn mới có thể đáp ứng được.

Một mũi tên đi lên, chính là trong số lượng học viên múa, cần tuyển chọn những người tài năng để đào tạo chuyên sâu, để có được nguồn nhân lực chất lượng cao cho những vở diễn “nhỏ mà tinh.”

Lấy ví dụ trong vở “Những lớp phù sa,” chuyển động của giọt nước đòi hỏi sự tinh tế rất cao, hay chỉ một động tác đưa tay lên kết hợp với hơi thở thế nào để khán giả cảm nhận được sự mong manh và nội lực mạnh mẽ cũng khiến thầy trò mất cả tháng trời tập luyện.

- Một chương trình đơn lẻ cần yếu tố gì để tạo thành sản phẩm công nghiệp văn hóa, thưa nghệ sỹ?

Nghệ sỹ Nhân dân Trần Ly Ly: Chúng ta đang nói nhiều đến khái niệm IP – nghĩa là ứng dụng tài sản trí tuệ vào lĩnh vực văn hóa, ở đây chính là bản sắc cá nhân của các nghệ sỹ. Mỗi người đều có tư duy nghệ thuật khác nhau, khi vận dụng cá tính của mình vào tác phẩm thì đã tạo ra nét riêng không thể trộn lẫn.

- Trong bối cảnh hiện nay, theo chị, làm thế nào để có thể lan tỏa nghệ thuật múa?

Nghệ sỹ Nhân dân Trần Ly Ly: Tôi nghĩ mạng xã hội là phương tiện hữu hiệu. Khán giả trẻ chính là nguồn năng lượng cực kỳ lớn để khơi nguồn cảm hứng cho chúng tôi sáng tạo.

Để truyền thông cho một tác phẩm, tôi nghĩ cần phải kể câu chuyện về tác phẩm đó từ khi hình thành, có thể gắn với các workshop để khán giả cùng tham gia chuyển động, thư giãn, giải phóng cơ thể. Đó là cách đưa múa đến gần hơn với cộng đồng.

Ở khâu đào tạo, tôi vẫn mong có chính sách đãi ngộ tốt hơn cho nghệ sỹ múa từ khi học nghề, khi làm nghề cho đến khi về hưu. Khác với các loại hình nghệ thuật khác, nghệ sỹ múa có tuổi nghề ngắn hơn nhiều. Nhạc công vẫn có thể biểu diễn tốt ở tuổi 50, 60, còn diễn viên múa chỉ có thể duy trì sức trẻ và sự dẻo dai để biểu diễn được đến tuổi 40.

- Xin cảm ơn những chia sẻ của chị./.