Ninh Bình: Đưa sản phẩm cói, bèo tây Ninh Bình chinh phục thị trường quốc tế

Những sợi bèo tây sau khi được xử lý đã trở thành nguyên liệu để người thợ tạo nên các sản phẩm như giỏ, làn, hộp đựng đồ, thảm, đồ trang trí nội thất và nhiều mặt hàng thủ công mỹ nghệ khác.

Từ những nguyên liệu dân dã gắn bó với đời sống làng quê Bắc Bộ, ông Phạm Đăng Khuyến, Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Xuất khẩu và Đầu tư Thành Hóa, xã Khánh Nhạc, tỉnh Ninh Bình đã xây dựng mô hình sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ xuất khẩu quy mô lớn, tạo việc làm cho hàng nghìn lao động nông thôn.

Hơn 30 năm bền bỉ gắn bó với nghề, ông không chỉ góp phần nâng tầm giá trị cây cói, bèo tây mà còn mở ra hướng phát triển kinh tế bền vững từ những lợi thế sẵn có của địa phương.

Biến nguyên liệu quê hương thành sản phẩm xuất khẩu

Sinh năm 1963 trong một gia đình nông dân, ông Phạm Đăng Khuyến sớm gắn bó với đồng ruộng và những nghề thủ công truyền thống của quê hương như đan bèo bồng, mây tre đan, làm chiếu cói.

Tuy nhiên, trong một thời gian dài, những công việc này chủ yếu mang tính chất nghề phụ, được người dân tranh thủ thực hiện lúc nông nhàn.

Sản xuất nhỏ lẻ, mẫu mã đơn điệu và thị trường tiêu thụ hạn chế khiến giá trị kinh tế của các sản phẩm chưa tương xứng với tiềm năng.

Trăn trở trước thực tế đó, ông Khuyến bắt đầu tìm tòi, học hỏi kinh nghiệm sản xuất tại những vùng có nghề thủ công phát triển, đặc biệt là vùng đất Kim Sơn - địa phương nổi tiếng với nghề trồng và chế biến cói của tỉnh Ninh Bình.

Gần 10 năm trực tiếp tìm hiểu, làm nghề giúp ông tích lũy kiến thức về lựa chọn nguyên liệu, kỹ thuật xử lý, tổ chức sản xuất cũng như nắm bắt nhu cầu của thị trường.

Nhận thấy cây cói và bèo tây (lục bình) là những nguyên liệu tự nhiên sẵn có, có thể tạo ra nhiều sản phẩm thủ công mỹ nghệ có giá trị, ông quyết định trở về quê hương khởi nghiệp.

Năm 1996, với số vốn ban đầu 50 triệu đồng, ông thành lập Tổ hợp cói xuất khẩu Thành Hóa. Những ngày đầu, cơ sở chủ yếu dựa vào nhân lực gia đình, sau đó từng bước tuyển dụng, đào tạo người lao động có tay nghề và mở rộng sản xuất.

Không dừng lại ở việc gia công cho các đơn vị khác, ông Khuyến chủ động tìm kiếm đối tác, giới thiệu sản phẩm và tiếp cận các thị trường nước ngoài. Nhờ chú trọng chất lượng, giá thành và liên tục cải tiến mẫu mã, sản phẩm cói mỹ nghệ Thành Hóa dần được khách hàng đón nhận, từng bước tiếp cận các thị trường châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc.

Năm 2001, ông đầu tư mở rộng cơ sở sản xuất, thuê 11.000 m² đất, huy động hơn 1,5 tỷ đồng để xây dựng nhà xưởng và văn phòng giao dịch. Cùng với sản phẩm từ cói, doanh nghiệp tiếp tục nghiên cứu, phát triển các mặt hàng từ bèo tây.

Những sợi bèo tây sau khi được xử lý, phơi và chế biến đã trở thành nguyên liệu để người thợ tạo nên các sản phẩm như giỏ, làn, hộp đựng đồ, thảm, đồ trang trí nội thất và nhiều mặt hàng thủ công mỹ nghệ khác.

Điểm đáng chú ý trong quá trình phát triển là sự kết hợp giữa kỹ thuật đan lát truyền thống với tư duy thiết kế hiện đại.

Những hoa văn mang nét văn hóa Việt Nam được thể hiện trên các sản phẩm có kiểu dáng, màu sắc và công năng phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng quốc tế.

Nhờ đó, sản phẩm không chỉ giữ được nét mộc mạc, gần gũi của nguyên liệu tự nhiên mà còn đáp ứng yêu cầu thẩm mỹ của thị trường xuất khẩu, đặc biệt tại châu Âu.

Năm 2009, Công ty Trách nhiệm hữu hạn Xuất khẩu và Đầu tư Thành Hóa chính thức được thành lập, đánh dấu bước chuyển từ mô hình tổ hợp sản xuất sang hoạt động doanh nghiệp chuyên nghiệp, từng bước mở rộng quy mô và thị trường.

Doanh nghiệp của ông Phạm Đăng Khuyến đang tạo việc làm thường xuyên và thời vụ cho khoảng 4.000 đến 6.000 lao động với thu nhập bình quân đạt từ 5 đến 6,5 triệu đồng/người/tháng. (Ảnh: Hải Yến/TTXVN.)

Tạo sinh kế cho hàng nghìn lao động nông thôn

Từ một cơ sở sản xuất nhỏ với số vốn khiêm tốn, Thành Hóa đã phát triển thành doanh nghiệp có quy mô doanh thu hàng trăm tỷ đồng mỗi năm.

Theo số liệu năm 2025, doanh thu của công ty đạt khoảng 140 tỷ đồng, nộp ngân sách Nhà nước 6,1 tỷ đồng, lợi nhuận đạt 1,8 tỷ đồng. So với năm 2017, khi doanh thu đạt 58 tỷ đồng, kết quả này cho thấy sự tăng trưởng đáng kể trong quá trình mở rộng sản xuất, kinh doanh.

Không chỉ mang lại giá trị kinh tế cho doanh nghiệp, mô hình của ông Khuyến còn tạo ra mạng lưới việc làm rộng khắp tại khu vực nông thôn.

Hiện công ty tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 140 lao động làm việc tập trung tại nhà xưởng, với thu nhập từ 5,5-7,5 triệu đồng/người/tháng.

Đáng chú ý, khoảng 5.000 lao động khác có thể nhận nguyên liệu về gia công tại nhà theo mùa vụ, tận dụng thời gian nông nhàn để tăng thêm thu nhập.

Trong số những người được tạo việc làm có nhiều hội viên nông dân nghèo, người có hoàn cảnh khó khăn và các đối tượng yếu thế. Doanh nghiệp cũng phối hợp với Hội Nông dân và các cơ sở đào tạo nghề tổ chức hướng dẫn kỹ thuật, dạy nghề, sau đào tạo gắn với bao tiêu sản phẩm. Hằng năm, hoạt động này góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập cho hàng trăm lao động nông thôn.

Cách tổ chức sản xuất linh hoạt giúp người lao động có thể vừa duy trì công việc đồng áng, vừa tham gia sản xuất thủ công tại gia đình. Đặc biệt, phụ nữ và người cao tuổi có thêm cơ hội tham gia hoạt động kinh tế, cải thiện thu nhập mà không phải rời quê hương đi tìm việc làm xa.

Theo ông Phạm Đăng Khuyến, phát triển nghề thủ công mỹ nghệ không đơn thuần là mở rộng quy mô sản xuất, mà quan trọng hơn là tạo được đầu ra ổn định cho sản phẩm, giúp người dân có việc làm và thu nhập lâu dài. Bởi vậy, doanh nghiệp luôn chú trọng kết nối với các hộ sản xuất, hướng dẫn kỹ thuật, cải tiến mẫu mã và bảo đảm khả năng tiêu thụ sản phẩm.

Gìn giữ giá trị truyền thống trong dòng chảy hội nhập

Trong bối cảnh thị trường quốc tế ngày càng đòi hỏi cao về chất lượng, mẫu mã và tính thân thiện với môi trường, việc phát triển các sản phẩm từ nguyên liệu tự nhiên như cói, bèo tây mở ra nhiều cơ hội cho hàng thủ công mỹ nghệ Việt Nam.

Để nâng cao sức cạnh tranh, Công ty Thành Hóa chú trọng nghiên cứu, phát triển sản phẩm mới, đầu tư thiết bị, cải tiến quy trình sản xuất và nâng cao năng lực quản lý. Đội ngũ kỹ thuật thường xuyên nghiên cứu thị hiếu khách hàng, xây dựng mẫu mã mới và hướng dẫn người lao động tại các địa phương áp dụng kỹ thuật sản xuất phù hợp.

Đây cũng là hướng đi góp phần bảo tồn và phát huy giá trị nghề thủ công truyền thống trong điều kiện kinh tế thị trường. Thay vì chỉ sản xuất những mặt hàng phục vụ nhu cầu tiêu dùng trong nước, các sản phẩm từ nguyên liệu bản địa được tổ chức sản xuất theo đơn hàng, tiêu chuẩn và thị hiếu của khách hàng quốc tế.

Qua đó, giá trị của cây cói, bèo tây được nâng lên, đồng thời hình ảnh bàn tay khéo léo của người thợ thủ công Việt Nam có thêm cơ hội hiện diện trên thị trường thế giới.

Không chỉ quan tâm đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, ông Khuyến còn tích cực tham gia các hoạt động xã hội tại địa phương. Năm 2023, ông phối hợp tổ chức các đoàn y, bác sĩ khám, tư vấn sức khỏe và cấp thuốc miễn phí cho hơn 400 người có hoàn cảnh khó khăn.

Những hoạt động này thể hiện trách nhiệm của doanh nghiệp đối với cộng đồng, góp phần gắn kết phát triển kinh tế với bảo đảm an sinh xã hội.

Với những nỗ lực trong sản xuất, kinh doanh và đóng góp cho cộng đồng, ông Phạm Đăng Khuyến đã nhận được nhiều hình thức khen thưởng của các cấp, các ngành.

Năm 2026, ông được Trung ương Hội Nông dân Việt Nam công nhận danh hiệu “Nông dân Việt Nam xuất sắc 40 năm Đổi mới”, theo Quyết định số 136-QĐ/HNDTW ngày 4/9/2026.

Câu chuyện của ông Phạm Đăng Khuyến cho thấy, những nguyên liệu bình dị của làng quê hoàn toàn có thể trở thành sản phẩm hàng hóa có giá trị khi được đầu tư về kỹ thuật, thiết kế và tổ chức sản xuất.

Từ cây cói, bèo tây, một mô hình kinh tế nông thôn đã hình thành, kết nối người lao động với doanh nghiệp và thị trường quốc tế.

Đây cũng là minh chứng cho tinh thần đổi mới, sáng tạo của người nông dân Việt Nam trong thời kỳ hội nhập: chủ động khai thác lợi thế bản địa, gìn giữ nghề truyền thống, nâng cao giá trị sản phẩm và tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng.

Qua đó, những sản phẩm thủ công mang đậm dấu ấn văn hóa Việt Nam tiếp tục có thêm cơ hội vươn xa, góp phần quảng bá hình ảnh đất nước và con người Việt Nam đến bạn bè quốc tế./.

(Vietnam+)