Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài là một bộ phận không tách rời của dân tộc, đồng thời là một nguồn lực quan trọng cùng tham gia kiến tạo tương lai đất nước.

Nghị quyết 23 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong cách nhìn về cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, từ trọng tâm vận động, tập hợp và chăm lo cộng đồng sang coi kiều bào là một bộ phận không tách rời của dân tộc, đồng thời là nguồn lực quan trọng cùng kiến tạo tương lai và đóng góp cho sự phát triển đất nước.

Đó là nhận định của chị Trần Ngọc Thảo Sophie, Tổng phụ trách Trường tiếng Việt Măng Non thuộc Hội người Việt Nam tại Pháp (UGVF) và là thành viên Ban Thường trực UGVF, trong cuộc trao đổi với phóng viên TTXVN tại Paris về Nghị quyết 23-NQ/TW của Bộ Chính trị về công tác người Việt Nam ở nước ngoài.

Theo chị Ngọc Thảo, điểm mới và cũng là ý nghĩa quan trọng nhất của Nghị quyết 23 nằm ở sự thay đổi trong cách nhìn đối với cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài. Nếu trước đây trọng tâm thường là vận động, tập hợp và chăm lo cho cộng đồng, thì Nghị quyết lần này nhấn mạnh hơn việc coi người Việt Nam ở nước ngoài là một bộ phận không tách rời của dân tộc, đồng thời là một nguồn lực quan trọng cùng tham gia kiến tạo tương lai đất nước.

Đối với cộng đồng người Việt tại Pháp, thông điệp này càng có ý nghĩa bởi đây là một cộng đồng có lịch sử lâu đời, trải qua nhiều thế hệ, ngày càng hội nhập sâu rộng và có vị thế vững chắc trong xã hội sở tại.

Theo chị Ngọc Thảo, hội nhập thành công tại Pháp và duy trì sự gắn bó với quê hương không phải là hai điều đối lập mà có thể bổ trợ cho nhau. Chính sự thành công và vị thế của cộng đồng tại Pháp có thể tạo thêm điều kiện thúc đẩy quan hệ Việt-Pháp trên nhiều lĩnh vực.

Chị Thảo cũng đánh giá cao việc Nghị quyết quan tâm đến tính đa dạng của cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Với một cộng đồng lâu đời như tại Pháp, việc giữ gìn tiếng Việt, văn hóa và tình cảm với quê hương chỉ có thể bền vững khi người trẻ tìm thấy cách kết nối phù hợp với Việt Nam trong học tập, nghề nghiệp, văn hóa và các hoạt động giao lưu.

Vì vậy, Nghị quyết 23 không chỉ tiếp nối những chủ trương trước đây mà còn phản ánh một tư duy mới: xây dựng mối quan hệ ngày càng gắn bó, bình đẳng và hai chiều giữa đất nước với cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, phù hợp với thực tế phát triển của cộng đồng hiện nay.

Từ thực tế tại Pháp, chị Ngọc Thảo cho rằng để xây dựng cộng đồng đoàn kết, vững mạnh, hội nhập sâu rộng vào xã hội sở tại nhưng vẫn gắn bó với quê hương, cần đặc biệt quan tâm đến thế hệ trẻ. Đây là những người sinh ra hoặc lớn lên trong môi trường văn hóa Pháp nhưng mang trong mình nguồn gốc và bản sắc Việt Nam. Điều quan trọng là giúp họ vừa hội nhập tốt vào xã hội Pháp, vừa hiểu biết, tự tin và tự hào về nguồn cội.

Theo chị, trước hết, cần tạo môi trường để thế hệ trẻ sử dụng tiếng Việt một cách tự nhiên. Muốn người trẻ giữ được tiếng Việt thì phải tạo ra nhu cầu và môi trường để họ sử dụng ngôn ngữ này. Trên thực tế, việc tổ chức thêm các lớp học tiếng Việt, nhất là vào cuối tuần, không phải lúc nào cũng dễ do hạn chế về thời gian, nhân lực và điều kiện tổ chức.

Vì vậy, bên cạnh các hình thức học tập chính quy, cần tạo thêm những không gian giao tiếp, sinh hoạt văn hóa và kết nối cộng đồng để người trẻ có cơ hội nghe, nói và sử dụng tiếng Việt với gia đình, bạn bè và các thế hệ khác. Các hoạt động văn hóa, giao lưu thanh thiếu niên, chương trình cộng đồng, cùng mạng xã hội và các nền tảng số có thể giúp tạo ra những nội dung tiếng Việt gần gũi hơn với đời sống của giới trẻ.

Khi tiếng Việt gắn với những trải nghiệm, mối quan hệ và những điều người trẻ thực sự quan tâm, việc gìn giữ ngôn ngữ sẽ trở nên tự nhiên và bền vững hơn. Theo chị Thảo, mục tiêu cuối cùng không chỉ là giúp các em “biết tiếng Việt,” mà là muốn sử dụng và cảm thấy tự hào khi sử dụng tiếng Việt.

Cùng với ngôn ngữ, văn hóa Việt Nam cũng cần được đưa đến với thế hệ trẻ theo cách gần gũi và hấp dẫn hơn. Việc gìn giữ bản sắc không nên chỉ dừng ở áo dài, ẩm thực hay các ngày lễ truyền thống. Người trẻ cần được tiếp cận với Việt Nam rộng hơn thông qua lịch sử, văn học, âm nhạc, điện ảnh, nghệ thuật, thể thao cũng như những thành tựu mới của đất nước.

Đặc biệt, cần tạo điều kiện để chính các bạn trẻ tham gia tổ chức và sáng tạo các hoạt động văn hóa thay vì chỉ là người tiếp nhận. Khi được đóng góp bằng năng lực và cách nhìn của thế hệ mình, họ có thể giúp văn hóa Việt Nam tiếp tục được truyền lại một cách sống động.

Một yếu tố quan trọng khác là tăng cường kết nối trực tiếp giữa thế hệ trẻ tại Pháp với Việt Nam. Theo chị Thảo, đây là một trong những yếu tố quyết định để sự gắn bó với quê hương trở nên thực chất. Cần tạo thêm cơ hội để thanh niên, sinh viên và trí thức trẻ người Việt tại Pháp về Việt Nam học tập, trải nghiệm, thực tập, tham gia các dự án xã hội, văn hóa, khoa học hoặc khởi nghiệp.

Khi có bạn bè, đồng nghiệp và những kỷ niệm của riêng mình tại Việt Nam, tình cảm với quê hương sẽ không còn chỉ là một khái niệm được truyền lại từ gia đình mà trở thành một phần trong trải nghiệm cá nhân của mỗi người.

Chị Ngọc Thảo cũng đề xuất xây dựng mạng lưới thế hệ trẻ người Việt tại Pháp, tạo các kênh thông tin và đối thoại phù hợp với những thế hệ sinh ra hoặc lớn lên trong môi trường số. Qua đó, người trẻ có thể gặp gỡ, kết nối và hỗ trợ lẫn nhau không chỉ trong hoạt động văn hóa mà cả học tập, nghề nghiệp, nghiên cứu, kinh doanh và hoạt động xã hội.

Điều này cũng giúp họ nhận thấy cộng đồng người Việt không chỉ là một phần của quá khứ mà còn là một mạng lưới năng động, có thể mang lại những cơ hội và giá trị thiết thực cho tương lai.

Để những nỗ lực này bền vững, theo chị, cần sự phối hợp lâu dài giữa gia đình, cộng đồng và các cơ quan đại diện Việt Nam. Gia đình là môi trường đầu tiên giúp trẻ hình thành tình cảm với tiếng Việt và văn hóa Việt Nam; cộng đồng tạo không gian giao lưu và trải nghiệm; còn các tổ chức và cơ quan đại diện có thể hỗ trợ kết nối, nguồn lực và tạo điều kiện để những sáng kiến của cộng đồng được phát huy.

Điều quan trọng là không đặt việc giữ gìn bản sắc Việt Nam đối lập với quá trình hội nhập tại Pháp. Người trẻ hoàn toàn có thể hội nhập sâu rộng, trở thành những công dân tốt của Pháp, đồng thời vẫn tự tin với nguồn gốc Việt Nam.

Khi tiếng Việt, văn hóa Việt Nam và mối liên hệ với Việt Nam trở thành một phần tự nhiên trong bản sắc của họ, sự gắn bó với quê hương mới có thể được duy trì bền vững qua nhiều thế hệ.

Bên cạnh gìn giữ sự gắn kết, một trọng tâm khác của Nghị quyết 23 là phát huy tiềm năng, thế mạnh, nguồn lực và vai trò chủ thể của người Việt Nam ở nước ngoài trong quá trình phát triển đất nước. Theo chị Ngọc Thảo, cộng đồng người Việt tại Pháp có nhiều nguồn lực, nhưng để phát huy hiệu quả, điều quan trọng nhất là “kết nối đúng người với đúng nhu cầu” và tạo điều kiện để họ chủ động tham gia.

Trước hết, cần có cách nhìn đầy đủ hơn về nguồn lực của cộng đồng. Nguồn lực không chỉ là vốn hay những khoản đầu tư về Việt Nam mà còn bao gồm tri thức, kinh nghiệm, công nghệ, mạng lưới quan hệ, khả năng kết nối quốc tế và đặc biệt là sự hiểu biết về cả Việt Nam lẫn nước sở tại. Có những người không có điều kiện thường xuyên về Việt Nam nhưng vẫn có thể đóng góp rất nhiều bằng chuyên môn, kinh nghiệm hoặc các mối quan hệ của mình.

Muốn biến tiềm năng đó thành những đóng góp cụ thể, theo chị Ngọc Thảo, cần có những “bài toán” rõ ràng để cộng đồng tham gia thay vì chỉ kêu gọi chung chung.

Nếu một trường đại học, địa phương, doanh nghiệp hay cơ quan trong nước nêu rõ cần tư vấn về công nghệ nào, cần kết nối với đối tác nào hoặc tìm kiếm chuyên gia trong lĩnh vực gì, những người Việt tại Pháp sẽ dễ dàng nhận thấy mình có thể đóng góp ở đâu. Khi đó, sự kết nối sẽ thiết thực hơn nhiều.

Một thế mạnh đặc biệt của cộng đồng người Việt tại Pháp là khả năng làm cầu nối giữa Việt Nam với Pháp và rộng hơn là châu Âu. Người Việt tại Pháp có sự hiểu biết về ngôn ngữ, văn hóa, môi trường kinh doanh cũng như hệ thống giáo dục và khoa học của cả hai nước. Lợi thế này có thể được phát huy để kết nối các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, địa phương và các tổ chức của Pháp với Việt Nam.

Theo cách tiếp cận này, kiều bào không chỉ là những người trực tiếp đưa nguồn lực về Việt Nam mà còn có thể trở thành cầu nối đưa tri thức, công nghệ, mô hình quản lý và các mối quan hệ quốc tế về phục vụ sự phát triển của đất nước.

Chị Ngọc Thảo cũng cho rằng cần trao nhiều hơn vai trò chủ động cho chính cộng đồng. Không phải mọi chương trình đều nhất thiết phải được xây dựng từ trong nước rồi mới mời kiều bào tham gia.

Nhiều sáng kiến hoàn toàn có thể xuất phát từ chính người Việt tại Pháp, trong khi Nhà nước và các cơ quan đại diện đóng vai trò hỗ trợ, kết nối và tạo điều kiện để những sáng kiến đó tiếp cận đúng đối tác ở Việt Nam.

Trong chiến lược dài hạn, thế hệ trẻ tiếp tục là một nguồn lực quan trọng. Nhiều người trẻ gốc Việt tại Pháp có lợi thế về chuyên môn, ngoại ngữ, khả năng hội nhập quốc tế và mạng lưới quan hệ rộng. Cần tạo môi trường để họ tiếp cận Việt Nam thông qua các chương trình thực tập, nghiên cứu, khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, giao lưu chuyên môn hoặc các dự án cộng đồng.

Nếu được kết nối từ sớm, có thể hình thành một thế hệ vừa có năng lực quốc tế, vừa hiểu Việt Nam và chủ động đóng góp cho quê hương. Đồng thời, chính những người trẻ này có thể trở thành những người truyền tải thông tin về đất nước, con người và văn hóa Việt Nam trong xã hội Pháp.

Tuy nhiên, theo chị Ngọc Thảo, để cộng đồng tham gia lâu dài, yếu tố cuối cùng vẫn là niềm tin. Những đóng góp cần được tiếp nhận nghiêm túc, có phản hồi và người tham gia cần nhìn thấy kết quả.

Khi một chuyên gia dành thời gian tư vấn, một doanh nghiệp kết nối đối tác hay một người trẻ tham gia một dự án và thấy đóng góp của mình thực sự có ích, họ sẽ tiếp tục tham gia và kết nối thêm những người khác.

Theo chị Ngọc Thảo, đây cũng chính là tinh thần của Nghị quyết 23: không coi người Việt Nam ở nước ngoài chỉ là đối tượng để vận động mà là một chủ thể của quá trình phát triển. Với cộng đồng tại Pháp, điều cần thiết là tạo ra một cơ chế mở để mỗi người, tùy theo khả năng và điều kiện của mình, đều có thể tìm thấy cách phù hợp để đóng góp cho Việt Nam./.