Tại Nghệ An, việc kiện toàn mạng lưới y tế cơ sở sau sắp xếp, sáp nhập thôn, xóm, bản đã đạt kết quả bước đầu nhưng bài toán nhân lực vẫn chưa được giải quyết đồng đều.

Sau sắp xếp, sáp nhập thôn, xóm, bản, Nghệ An đã cơ bản kiện toàn đội ngũ nhân viên y tế cơ sở theo địa bàn mới. Tuy nhiên, quy mô địa bàn phụ trách lớn hơn, yêu cầu chuẩn hóa chuyên môn và khó khăn trong thu hút nhân lực trẻ đang đặt ra những thách thức mới, đòi hỏi các giải pháp phù hợp để bảo đảm mạng lưới chăm sóc sức khỏe ban đầu hoạt động thông suốt, hiệu quả.

Bảo đảm “mạch nối” y tế cơ sở

Sau đợt sắp xếp, sáp nhập, từ 24 bản, xã Mậu Thạch còn 9 bản. Địa bàn dân cư thay đổi, phạm vi phụ trách của nhân viên y tế cũng rộng hơn.

Vào kỳ tiêm chủng ngày 24 hằng tháng, chị Ngân Thị Kiểm, nhân viên y tế bản Muộng Bỏi, xã Mậu Thạch, lại có mặt tại Trạm Y tế xã. Bên cạnh theo dõi, ghi chép số trẻ đến tiêm, chị dành thời gian tư vấn, chia sẻ kiến thức chăm sóc trẻ, kế hoạch hóa gia đình, phòng bệnh.

Những việc làm giản dị, bền bỉ ấy khiến nhân viên y tế thôn, bản trở thành “cánh tay nối dài,” gần dân, hiểu dân và đồng hành cùng người dân chăm sóc sức khỏe.

“Công việc này cần mình thường xuyên nắm địa bàn, nhất là những trường hợp có trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai hay người dân cần được tuyên truyền, hướng dẫn. Có việc ở bản thì mình đến tận nơi, còn những nội dung cần phối hợp với trạm thì trao đổi ngay để công việc không bị chậm,” chị Kiểm chia sẻ.

Theo ông Trần Công Hiền, Trưởng phòng Văn hóa-Xã hội xã Mậu Thạch, nhân viên y tế thôn, bản có vai trò quan trọng trong chăm sóc sức khỏe ban đầu, nhất là ở miền núi, nơi địa bàn rộng, dân cư phân tán, điều kiện đi lại còn khó khăn. Vì vậy, khi kiện toàn đội ngũ sau sắp xếp, địa phương không chỉ căn cứ tiêu chuẩn chuyên môn mà còn xem xét kinh nghiệm thực tế, năng lực và nguyện vọng của từng người.

“Việc sắp xếp không chỉ nhằm tinh gọn đầu mối mà quan trọng là phải bảo đảm công việc y tế ở cơ sở được duy trì liên tục. Những người được lựa chọn phải đáp ứng yêu cầu chuyên môn, đồng thời am hiểu địa bàn, gần gũi và có khả năng tuyên truyền, vận động người dân,” ông Hiền cho biết.

Tại xã Vân Tụ, từ 45 thôn, xóm trước đây, sau sắp xếp còn 24 xóm. Cùng với tổ chức lại địa bàn dân cư, xã tiến hành rà soát, kiện toàn đội ngũ nhân viên y tế xóm, bản kiêm nhiệm công tác dân số và cộng tác viên dân số kiêm nhiệm công tác y tế.

Ông Nguyễn Như Hoàn, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Vân Tụ, cho biết trong số nhân viên y tế thôn, xóm trước đây có 15 người trên 60 tuổi chủ động xin nghỉ do không còn đủ sức khỏe đảm đương công việc. Những người còn lại được địa phương xem xét dựa trên trình độ chuyên môn, kinh nghiệm thực tế và nguyện vọng cá nhân.

Sau sắp xếp, quy mô các xóm lớn hơn, phần lớn có trên 350 hộ dân. Khối lượng công việc vì thế cũng tăng lên, trong khi việc tìm người trẻ thay thế không dễ.

Theo ông Hoàn, đây là công việc có tính đặc thù, đòi hỏi người làm phải thường xuyên bám địa bàn, trong khi nhiều lao động trẻ đi làm ăn xa hoặc có công việc ổn định khác. Vì vậy, đội ngũ hiện nay vẫn có một số người trên 50 tuổi.

Thực tế này không chỉ diễn ra tại một vài địa phương. Theo tổng hợp của Sở Y tế Nghệ An, sau sáp nhập các khối, xóm, bản, 20/20 trung tâm y tế trên toàn tỉnh đã hoàn thành việc sắp xếp đội ngũ với 1.850 nhân viên y tế, cộng tác viên dân số tại 2.013 khối, xóm, bản.

Nhiều địa phương đã cơ bản hoàn thành việc bố trí, với tỷ lệ đáp ứng gần 100% như Nam Đàn, Hưng Nguyên, Đô Lương, Diễn Châu, Quỳnh Lưu, Yên Thành, Kỳ Sơn, Tương Dương, Quế Phong, Quỳ Châu (cũ)...

Tuy nhiên, tại khu vực thành phố Vinh (cũ), hiện mới có 106/189 khối, xóm có đủ nhân viên y tế và cộng tác viên dân số. Những địa bàn chưa đủ nhân lực đang tiếp tục được các địa phương vận động, đồng thời tạo điều kiện để người đang làm công tác này học tập, bổ sung chuyên môn.

Trước mắt, việc kiện toàn mạng lưới y tế cơ sở sau sắp xếp đã đạt kết quả bước đầu nhưng bài toán nhân lực vẫn chưa được giải quyết đồng đều, đặc biệt là khả năng đáp ứng yêu cầu trong điều kiện địa bàn mới.

Một nhân viên phụ trách nhiều hộ dân hơn đồng nghĩa với việc phải dành nhiều thời gian hơn cho công tác nắm địa bàn, theo dõi nhóm nguy cơ, tuyên truyền phòng bệnh, vận động tiêm chủng, chăm sóc bà mẹ và trẻ em, cập nhật biến động dân số và phối hợp với trạm y tế. Do đó, việc lựa chọn đúng người, bố trí hợp lý và nâng cao năng lực chuyên môn là yếu tố quan trọng để mạng lưới y tế cơ sở không bị “đứt gãy” sau quá trình sắp xếp.

Đào tạo, tăng hỗ trợ để giữ người ở cơ sở

Trạm Y tế Quang Trung, phường Thành Vinh được hình thành trên cơ sở sáp nhập ba Trạm Y tế Quang Trung, Lê Mao và Đội Cung. Hiện trạm có 10 nhân viên đang theo học lớp sơ cấp y tế trong thời gian 6 tháng để hoàn thiện điều kiện chuyên môn. Đây là những người đã nhiều năm gắn bó với công tác y tế, dân số tại cơ sở.

Trong số này, chị Phạm Thị Hường, 64 tuổi, ở khối 3 Lê Mao, sau hơn 14 năm làm cộng tác viên dân số kiêm nhiệm công tác y tế vẫn đăng ký tham gia khóa học. Kinh phí học tập được địa phương hỗ trợ.

Việc những nhân viên đã có nhiều năm làm việc tại cơ sở tiếp tục được đào tạo, bổ sung kiến thức chuyên môn là một trong những giải pháp nhằm đáp ứng yêu cầu hoạt động của trạm y tế sau sáp nhập.

Theo chị Nguyễn Thị Lựu, Trạm trưởng Trạm Y tế Quang Trung, thiếu nhân viên y tế cơ sở không phải là vấn đề mới phát sinh sau sáp nhập mà đã diễn ra trong nhiều năm. Đặc biệt ở khu vực đô thị, việc tìm người trẻ vừa đáp ứng yêu cầu về bằng cấp, vừa sẵn sàng đảm nhận công việc này không dễ.

Khu vực do Trạm Y tế Quang Trung phụ trách hiện mới có 2/12 khối bố trí được nhân viên y tế cơ sở kiêm cộng tác viên dân số. Vì vậy, trạm phải vận động những người đã có kinh nghiệm tiếp tục công việc, đồng thời khuyến khích, tạo điều kiện để họ bổ sung trình độ còn thiếu.

Bên cạnh vấn đề chuyên môn, chế độ đãi ngộ cũng là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng duy trì nhân lực. Trước đây, mức phụ cấp đối với nhân viên y tế cơ sở kiêm cộng tác viên dân số chỉ hơn 1 triệu đồng/người/tháng, trong khi công việc đòi hỏi phải thường xuyên bám địa bàn, theo dõi các nhóm đối tượng, cập nhật biến động dân số, tuyên truyền và phối hợp với trạm y tế.

Mức hỗ trợ thấp khiến công việc khó tạo sức hút đối với lực lượng trẻ, đồng thời gây khó khăn cho việc bổ sung, thay thế nhân viên tại những địa bàn còn thiếu.

Từ tháng 7/2026, chính sách hỗ trợ đối với đội ngũ y tế và dân số cơ sở có những thay đổi theo hướng tăng chế độ đãi ngộ.Nghị định số 192/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định một số chế độ phụ cấp đặc thù trong lĩnh vực y tế, trong đó có hỗ trợ hằng tháng đối với nhân viên y tế thôn, tổ dân phố và cô đỡ thôn, bản. Mức hỗ trợ bằng 0,5 hoặc 0,7 lần mức lương cơ sở tùy điều kiện địa bàn.

Đối với cộng tác viên dân số, Nghị định số 168/2026/NĐ-CP cũng quy định chính sách hỗ trợ, tạo thêm cơ sở để nâng cao chế độ cho lực lượng làm công tác dân số tại cộng đồng.

Tại Nghệ An, ngành Y tế đang rà soát, đánh giá lại đội ngũ nhân viên y tế và cộng tác viên dân số sau khi các chính sách mới có hiệu lực.

Trên cơ sở đó, tỉnh dự kiến xây dựng nghị quyết trình Hội đồng Nhân dân tỉnh và các cấp, ngành liên quan xem xét, triển khai phù hợp với điều kiện thực tế. Chính sách mới được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực để lực lượng y tế, dân số cơ sở tiếp tục gắn bó với công việc. Tuy nhiên, để giải quyết căn cơ bài toán nhân lực, việc nâng chế độ hỗ trợ cần đi cùng với đào tạo, chuẩn hóa chuyên môn và giải pháp thu hút lực lượng trẻ.

Với đặc thù địa bàn rộng, nhiều xã miền núi, dân cư phân tán, Nghệ An càng cần một mạng lưới y tế cơ sở đủ mạnh và ổn định. Khi được tiếp sức bằng chính sách đãi ngộ phù hợp, được đào tạo, chuẩn hóa và bố trí địa bàn hợp lý, lực lượng này sẽ tiếp tục là cầu nối quan trọng giữa trạm y tế với người dân, góp phần bảo đảm quá trình sắp xếp địa bàn không làm gián đoạn công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu tại cộng đồng./.