Chiến tranh đã lùi xa, nhưng bom mìn còn sót lại vẫn hiện hữu trong cuộc sống và ảnh hưởng lớn đến hoạt động kinh tế-xã hội, nhất là an toàn với người dân.

Tròn 30 năm (1996-2026) hợp tác với các tổ chức quốc tế để khắc phục hậu quả chiến tranh, tỉnh Quảng Trị đã không ngừng nỗ lực rà phá, giáo dục phòng tránh bom mìn để bảo đảm an toàn cho người dân và phát triển kinh tế-xã hội.

Hợp tác rà phá bom mìn

Sau chiến tranh, tỉnh Quảng Trị là địa bàn bị ô nhiễm bom mìn, vật nổ rất nặng nề với phạm vi rộng, mức độ phức tạp cao, tác động trực tiếp đến an toàn cộng đồng, sản xuất nông lâm nghiệp, giảm nghèo và phát triển kinh tế - xã hội với khoảng 620.000ha bị ô nhiễm. Trong đó, khu vực phía Nam Quảng Trị (tỉnh Quảng Trị cũ) có khoảng 390.000ha bị ô nhiễm bom mìn, chiếm trên 81% diện tích toàn tỉnh; khu vực phía Bắc Quảng Trị (tỉnh Quảng Bình cũ) còn khoảng 230.000ha bị ô nhiễm bom mìn, chiếm trên 25% diện tích toàn tỉnh.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng bom mìn còn sót lại vẫn hiện hữu trong cuộc sống và ảnh hưởng lớn đến hoạt động kinh tế-xã hội, nhất là an toàn với người dân.

Minh chứng là ngày 31/10/2025, tại thôn Lệ Xuyên, xã Nam Cửa Việt, người dân nghe tiếng nổ lớn từ cánh đồng cách nhà chỉ khoảng 5m, do bom mìn còn sót lại sau chiến tranh. Hiện trường xuất hiện một hố sâu khá lớn.

Ngay sau khi nhận được thông tin, Trung tâm Hành động bom mìn tỉnh Quảng Trị (QTMAC) đã cử cán bộ Đội hoạt động hiện trường thu thập thông tin và xử lý.

Quảng Trị là địa phương đầu tiên của cả nước được Chính phủ cho phép hợp tác với các tổ chức quốc tế thực hiện các dự án rà phá bom mìn (vào năm 1996).

Cây hòa bình Việt Nam (PTVN) của Hoa Kỳ là tổ chức đầu tiên được cấp phép triển khai khắc phục hậu quả bom mìn sau chiến tranh.

Sau 30 năm, đến nay có hàng chục tổ chức phi Chính phủ nước ngoài tài trợ cho tỉnh Quảng Trị thực hiện rà phá, phòng tránh bom mìn như: NPA (Tổ chức Viện trợ Nhân dân Na Uy tại Việt Nam), MAG (Nhóm Cố vấn bom mìn tại Việt Nam), PTVN (Tổ chức Cây hòa bình Việt Nam), RENEW...

Gần cuối tháng 3/2026, sau 6 tháng hoạt động hiện trường, các Đội khảo sát kỹ thuật của NPA đã hoàn thành nhiệm vụ tại xã Phong Nha.

Các đội của NPA đã khảo sát 15.742.500m2 đất, xác định 56 khu vực khẳng định nguy hiểm (CHA) với tổng diện tích 34.735.234 m2, để rà phá trong tương lai.

Thông qua khảo sát phi kỹ thuật và khảo sát kỹ thuật, các đội của NPA phát hiện tổng cộng 607 vật liệu nổ các loại, trong đó có 523 bom chùm. Tất cả đều đã được bàn giao cho PTVN xử lý, hủy nổ an toàn.

Việc hoàn thành khảo sát đánh dấu một bước quan trọng hướng tới việc làm cho đất đai an toàn hơn cho cộng đồng, hỗ trợ sinh kế và tạo điều kiện phát triển bền vững tại xã Phong Nha.

Theo đại diện Ủy ban Nhân dân xã Phong Nha, công tác rà phá bom mìn của NPA tại địa phương không chỉ giúp tìm kiếm, xử lý hàng trăm vật nổ nguy hiểm, làm sạch đất sản xuất mà còn mang lại cuộc sống an toàn cho người dân, tạo cơ hội cho bà con yên tâm phát triển sinh kế lâu dài.

MAG cũng đã đồng hành cùng các cộng đồng tại miền Trung Việt Nam nhằm giảm thiểu những rủi ro hằng ngày do bom mìn, vật nổ còn sót lại sau chiến tranh, giúp người dân có thể sinh sống, canh tác, học tập và xây dựng tương lai trong an toàn.

Trong năm 2025, tại tỉnh Quảng Trị, MAG đã rà phá 31,2km2 đất bị ô nhiễm bom mìn; trên 9.700 vật liệu nổ được phát hiện và xử lý an toàn; 581 nhiệm vụ xử lý khẩn cấp bom mìn (EOD) đã được thực hiện; 491 buổi giáo dục phòng tránh bom mìn được triển khai; 14.621 người được tiếp cận thông tin phòng tránh bom mìn; 12.351 người hưởng lợi trực tiếp từ hoạt động rà phá đất.

Ông Nguyễn Văn Sinh, người dân xã Triệu Phong cho biết, mỗi vật nổ được xử lý là bớt đi một mối nguy hiểm tiềm ẩn dưới lòng đất. Mỗi mét đất được làm sạch bom mìn mở ra cơ hội để các gia đình phát triển sinh kế, xây nhà và cho con em đến trường an toàn.

Rà phá bom mìn cũng giúp cho các công trình, di tích quan trọng được an toàn hơn. MAG đã hoàn tất nhiệm vụ rà phá bom mìn tại Di tích Quốc gia Đặc biệt Thành cổ Quảng Trị ở phường Quảng Trị.

Tại di tích này, MAG đã tiến hành rà phá hơn 135.000m2 đất trong khuôn viên của Thành cổ Quảng Trị; qua đó, phát hiện và xử lý an toàn 325 vật liệu nổ nguy hiểm, trong đó có nhiều vật nổ nằm ngay sát mặt đất.

Theo bà Cáp Thị Thiên Trang, Trưởng Ban Quản lý Khu lưu niệm Tổng Bí thư Lê Duẩn và Thành cổ Quảng Trị, Thành cổ Quảng Trị được xử lý sạch bom mìn không chỉ giúp gìn giữ, bảo vệ di tích, mà còn đảm bảo an toàn cho du khách đến thăm viếng, cùng cán bộ và nhân viên của đơn vị.

Theo ông Đinh Ngọc Vũ, Phó Giám đốc Trung tâm Hành động bom mìn tỉnh Quảng Trị, với sự hỗ trợ của các tổ chức, đơn vị, đến nay, toàn tỉnh Quảng Trị có gần 60.000ha đất được giải phóng khỏi ô nhiễm bom mìn, vật nổ sau hoạt động rà phá; 925.764 bom mìn, vật nổ được phát hiện và hủy nổ an toàn; 894.296 lượt người tham gia các hoạt động giáo dục phòng tránh rủi ro bom mìn.

Mục tiêu “Tỉnh an toàn” vào năm 2035

Theo Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Trị, thông qua hợp tác với các tổ chức quốc tế và tổ chức phi Chính phủ nước ngoài, tỉnh từng bước xác định rõ phạm vi ô nhiễm, mở rộng diện tích đất an toàn phục vụ tái định cư, sản xuất và phát triển hạ tầng; giảm thiểu tai nạn bom mìn; hỗ trợ nạn nhân và cộng đồng ổn định đời sống.

Mô hình điều phối tập trung, hệ thống quản lý thông tin và cơ chế quản lý chất lượng cấp tỉnh được hình thành, tạo nền tảng cho việc xây dựng và thí điểm bộ tiêu chí “tỉnh an toàn.”

Tuy nhiên vẫn còn một số hạn chế như nguồn lực tài chính chưa ổn định, phụ thuộc lớn vào viện trợ quốc tế; tiến độ khảo sát, rà phá tại một số địa bàn chưa đáp ứng kịp yêu cầu phát triển kinh tế xã hội, nhất là tại các khu vực triển khai hạ tầng và khu dân cư.

Công tác phối hợp liên ngành, chia sẻ dữ liệu và lập kế hoạch ưu tiên có thời điểm chưa đồng bộ; năng lực quản lý, giám sát chất lượng và nguồn nhân lực chưa thật sự đồng đều; công tác hỗ trợ nạn nhân chưa được lồng ghép đầy đủ với các chính sách an sinh xã hội khác.

Theo Chương trình Hành động khắc phục hậu quả bom mìn giai đoạn 2026-2035 do Ủy ban Nhân dân tỉnh Quảng Trị ban hành ngày 30/3/2026, tỉnh tập trung thực hiện các giải pháp gồm: Nâng cao năng lực toàn diện cho Trung tâm Hành động bom mìn tỉnh Quảng Trị, theo hướng trở thành đầu mối điều phối thống nhất, chuyên nghiệp; đẩy mạnh công tác vận động, hợp tác với các Chính phủ nước ngoài, tổ chức quốc tế, tổ chức phi Chính phủ quốc tế và các đối tác trong nước nhằm huy động hiệu quả các nguồn lực tài chính, kỹ thuật; ứng dụng các công nghệ tiên tiến trong hoạt động khắc phục hậu quả bom mìn; tăng cường chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, góp phần xây dựng Quảng Trị trở thành mô hình tiêu biểu về khắc phục hậu quả bom mìn.

Đối với khảo sát, rà phá và quản lý ô nhiễm bom mìn, tỉnh tổ chức khảo sát dấu vết bom chùm (CMRS) tại các thôn, khu vực được giới thiệu hoạt động; triển khai rà phá, xử lý bom mìn, vật nổ theo thứ tự ưu tiên, bảo đảm an toàn và phục vụ phát triển kinh tế xã hội địa phương; thúc đẩy việc công bố chính thức mật độ ô nhiễm bom mìn, vật nổ và triển khai cơ chế quản lý nhiệm vụ xử lý lưu động thông qua đường dây nóng.

Với giáo dục phòng tránh tai nạn bom mìn, vật nổ và hỗ trợ nạn nhân, tỉnh tiếp tục triển khai các chương trình giáo dục phòng tránh tai nạn bom mìn, vật nổ nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng, tập trung vào trẻ em và người dân thường xuyên canh tác tại các khu vực ô nhiễm nặng, nguy cơ cao.

Cập nhật, hoàn thiện cơ sở dữ liệu nạn nhân bom mìn làm cơ sở xây dựng và ưu tiên triển khai các kế hoạch hỗ trợ nạn nhân; tiếp tục thực hiện các dự án hỗ trợ nạn nhân và an sinh xã hội, cải thiện sinh kế và điều kiện sống tại các khu vực bị ô nhiễm nặng; đẩy mạnh triển khai các mô hình hỗ trợ nạn nhân toàn diện, gắn với sinh kế, đào tạo nghề, bảo hiểm y tế và phát triển cộng đồng theo hướng bền vững; lồng ghép hoạt động hỗ trợ nạn nhân với các chương trình an sinh xã hội, giảm nghèo và phát triển nông thôn.

Hướng tới hiện thực hóa mô hình “Tỉnh an toàn” vào năm 2035, tỉnh Quảng Trị tập trung huy động tối đa nguồn lực quốc tế và trong nước để phấn đấu ưu tiên rà sạch 100% các khu vực khẳng định ô nhiễm bom chùm (CHA), nhanh chóng giải phóng đất đai phục vụ sản xuất và phát triển kinh tế-xã hội.

Tỉnh tiếp tục chú trọng công tác truyền thông giáo dục phòng tránh tai nạn bom mìn, vật nổ, phấn đấu đến năm 2030 không còn xảy ra các vụ tai nạn do thiếu nhận thức về bom mìn, vật nổ trên phạm vi toàn tỉnh; 100% nạn nhân bom mìn và gia đình nạn nhân bom mìn được tiếp cận các dịch vụ như phục hồi chức năng, hỗ trợ sinh kế, việc làm, phát triển bền vững./.