Nếu được chuyển giao công nghệ, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam sẵn sàng về kinh nghiệm thực tế và tiếp nhận làm chủ công tác quản lý, vận hành và bảo trì đường sắt tốc độ cao.

Với việc “thực chiến” tại các hệ thống thông tin tín hiệu đường sắt hiện hữu và từng bước làm chủ công nghệ trong thời gian qua, đội ngũ nhân sự của Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) nếu được đào tạo từ sớm, khả năng tiếp thu nhanh, Việt Nam có thể làm chủ công tác quản lý, vận hành và bảo trì đường sắt tốc độ cao sau khi được chuyển giao công nghệ.

Cử nhân sự đi đào tạo tiếp cận công nghệ mới

Là đơn vị đã tích hợp và làm chủ được hệ thống liên khóa điện tử, theo ông Bùi Tiến Sỹ, Giám đốc Công ty cổ phần thông tin tín hiệu đường sắt Hà Nội, tại nhiều dự án hiện nay, phòng kỹ thuật luôn phải cử nhân sự bám sát hiện trường, tham gia trực tiếp từ khâu lắp đặt, đấu nối đến chạy thử. Hiện, công ty đã cử nhân sự đi đào tạo 6 tháng tiếp cận công nghệ mới, duy tu bảo trì để sau này nếu được bàn giao.

Đánh giá công nghệ chuyên ngành thông tin tín hiệu đường sắt rất khó tiếp cận, kể cả các tập đoàn viễn thông như VNPT hay FPT, ông Sỹ cho rằng, cán bộ, công nhân viên đường sắt có thông tin nền kiến thức về đường sắt, thông tin tín hiệu, công nghệ nên với các dự án tham gia từ đầu sẽ quản lý vận hành dễ dàng hơn, nghiên cứu thiết bị phù hợp trong thay thế, bảo dưỡng sửa chữa sau này.

“Việc tham gia từ sớm giúp kỹ sư nắm rõ cấu trúc hệ thống, qua đó nâng cao khả năng xử lý sự cố và tối ưu công tác bảo trì, quản lý sau này. Để thi công, lắp đặt, vận hành cần có kinh nghiệm tiếp cận công nghệ, kỹ thuật, không bỡ ngỡ, chủ động hơn với các dự án đường sắt đầu tư mới, thông tin tín hiệu chính là yếu tố cốt lõi của đường sắt. Với lực lượng kỹ sư hiện nay và khả năng tiếp thu nhanh, Việt Nam có thể làm chủ công tác quản lý, vận hành và bảo trì đường sắt tốc độ cao sau khi được chuyển giao công nghệ,” ông Sỹ nhấn mạnh.

Ông Nguyễn Quốc Vượng, Phó Tổng Giám đốc VNR cho biết, thực hiện quyết định của Thủ tướng Chính phủ đào tạo phát triển nguồn nhân lực của đường sắt tốc độ cao và các dự án đường sắt mới, hiện VNR đã xây dựng kế hoạch và triển khai công tác đào tạo này đến năm 2035 và sau năm 2045.

Trước mắt, VNR đã ký các biên bản hợp tác với các nước có đường sắt phát triển như: Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc. Hiện nay, VNR đã đào tạo 300 nhân lực theo biên bản đào tạo nhân lực với Hàn Quốc, tổ chức 6 lớp đang học về mảng cơ khí, cầu đường và thông tin tín hiệu tại Trung Quốc. Quý 1/2026 làm việc với các trường Đại học Hàn Quốc, Trung Quốc tiếp tục đào tạo các kỹ sư trình độ cao.

Theo kế hoạch đào tạo nguồn nhân lực đến năm 2035, VNR sẽ chia phân kỳ ra từng năm một, đặc biệt đào tạo được nguồn nhân lực tiếp nhận quản lý bảo trì của dự án Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng dự kiến phải gần 5.000, khoảng 4.600 nguồn nhân lực để phục vụ công tác tiếp nhận quản lý bảo trì riêng về mảng thông tin tín hiệu.

Ông Vượng cũng cho hay, hiện nay, đội ngũ cán bộ công nhân viên thông tin tín hiệu của VNR là 1.700 người. Nếu tiếp nhận quản lý bảo trì của dự án đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng dự kiến là năm 2030 sẽ đi vào vận hành thì dự kiến cần 4.600 người. Do vậy, VNR đang tổ chức các khóa đào tạo cấp tốc để cố gắng kịp nguồn nhân lực để khi dự án đưa vào khai thác có thể vận hành được ngay.

“Hiện nay, đội ngũ của VNR đã có thể đủ sẵn sàng về kinh nghiệm thực tế, tiếp cận với những công nghệ của các nước hiện đại trên thế giới và đến năm 2030 có thể tiếp nhận quản lý bảo trì các dự án đường sắt này theo như Nghị quyết được Quốc hội giao,” ông Vượng khẳng định.

“Đi trước một bước” chờ các siêu dự án đường sắt

Theo ông Trương Trọng Vương, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Đường sắt, nếu đào tạo một kỹ sư và người công nhân kỹ thuật bậc cao đào tạo mới có thể mất thời gian từ 6-8 năm, nhưng nếu đào tạo chuyển đổi từ những người đã có kinh nghiệm trong ngành, thời gian chỉ còn khoảng 2-3 năm.

“Hiện, Trường Cao đẳng Đường sắt đã xây dựng 4 chương trình liên kết với các nước phát triển như Nhật Bản và Trung Quốc để đào tạo về thông tin tín hiệu, lái tàu và điều độ. Vào tháng 6/2025 vừa qua, khóa đào tạo chuyển đổi đầu tiên gồm 175 cán bộ, công nhân viên đã lên đường đi đào tạo nâng cao tại nước ngoài để sẵn sàng tiếp nhận công nghệ mới,” ông Vương tiết lộ.

Ông Đặng Sỹ Mạnh, Chủ tịch Hội đồng thành viên VNR cho biết hiện 5 công ty cổ phần thông tin tín hiệu là hệ sinh thái của VNR, thực hiện nhiệm vụ bảo trì và vận hành hơn 3.200km đường sắt và hơn 300 nhà ga trên cả nước, quản lý 1.426 đường ngang và 750 đường ngang cảnh báo tự động được giám sát tập trung.

“Với đội ngũ cán bộ kỹ thuật và khai thác hiện có của VNR khả năng đào tạo hấp thụ công nghệ mới sẽ nhanh hơn rất nhiều so với đơn vị bên ngoài, thời gian đào tạo ngắn nên kinh phí sẽ giảm nhiều,” ông Mạnh nói rõ.

Đưa ra giải pháp đột phá, VNR kiến nghị xây dựng, ban hành cơ chế đặt hàng đặc thù từ Chính phủ, Bộ Xây dựng thực hiện nhiệm vụ có tính chiến lược, nội địa hóa, liên doanh, liên kết quốc tế; đề xuất chính sách bắt buộc chuyển giao công nghệ đường sắt tốc độ cao từ các nhà thầu nước ngoài khi đầu tư tại Việt Nam; Nhà nước cần ban hành ưu đãi đặc biệt thu hút các tập đoàn kinh tế lớn tham gia nghiên cứu, phát triển hệ thống thông tin tín hiệu đường sắt.

Dựa trên nền tảng hiện có, các đơn vị trong ngành làm chủ hoàn toàn hệ thống thông tin tín hiệu đường sắt hiện hữu từ thiết kế, thi công lắp đặt và vận hành, bảo trì, VNR đưa ra lộ trình tiến tới làm chủ các hệ thống điều khiển tín hiệu tiên tiến áp dụng cho đường sắt điện khí hóa và tốc độ cao dự kiến giai đoạn 2026-2030 làm chủ hoàn toàn vận hành, bảo trì hệ thống thông tin tín hiệu đường sắt; nội địa hóa khoảng 40-50% thiết bị; làm chủ cấu hình và tích hợp công nghệ.

Giai đoạn 2030-2035 nội địa hóa phần mềm trung tâm điều hành vận tải và hệ thống liên khóa; cùng một số đối tác nước ngoài tham gia thiết kế hệ thống thông tin tín hiệu đường sắt hiện đại. Sau năm 2035 hình thành hệ sinh thái công nghiệp thông tin tín hiệu đường sắt trong nước; từng bước tham gia cung cấp dịch vụ kỹ thuật cho khu vực./.