Thời gian qua, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam đã làm chủ, tích hợp được nhiều công nghệ về hệ thống thông tin để điều độ chạy tàu, giúp giảm phụ thuộc vào nước ngoài, tiết kiệm chi phí cho Nhà nước.

Ngoài việc đầu tư hạ tầng với các dự án đường sắt mới và đường sắt tốc độ cao, hệ thống thông tin tín hiệu chính là “bộ não, hệ thần kinh trung ương”, là nền tảng công nghệ lõi quyết định năng lực tổ chức vận tải, độ an toàn cao.

Xác định được yếu tố then chốt đó, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) trong thời gian qua đã làm chủ, tích hợp được nhiều công nghệ về hệ thống thông tin để điều độ chạy tàu hiện hữu và hướng tới tự chủ công nghệ, sẵn sàng tiếp nhận quản lý, bảo trì, vận hành, khai thác và làm chủ chuyển giao công nghệ các dự án đường sắt.

Giảm phụ thuộc nước ngoài

16h chiều, tàu hàng HH16 từ Sài Gòn-Hà Nội xin đường qua ga Vinh, anh Nguyễn Minh Hải, Trực ban chạy tàu ga Vinh (Công ty cổ phần Thông tin tín hiệu đường sắt Vinh) ấn nút trên chiếc máy điện thoại điều hành chạy tàu gọi thông báo cho từng nhân viên gác chắn nhằm điều độ đoàn tàu chạy qua các ga, chắn, ghi an toàn.

“Kể từ khi có hệ thống thiết bị này, những nhân viên trực chạy tàu và nhân viên gác chắn làm việc bớt căng thẳng, thời gian tàu đi/đến chính xác, đảm bảo tuyệt đối an toàn,” anh Vinh chia sẻ.

Tại Km311+400 có đường ngang cảnh báo tự động, một xe ôtô bị lọt giữa 2 đoạn tiếp nối giữa đường sắt và đường bộ, các hệ thống thiết bị cảm biến lắp đặt đã phát hiện chướng ngại vật không đảm bảo an toàn chạy tàu và phát tín hiệu đèn đỏ, chuông báo, đồng thời nhanh chóng gửi thông tin đến thiết bị cảnh báo gắn trên tàu có chướng ngại vật từ khoảng cách 1,5km. Lái tàu ngay lập tức sẽ hãm phanh để dừng tàu, đảm bảo không xảy ra va chạm, an toàn giao thông

Ông Trần Hải Anh, Giám đốc Công ty cổ phần Thông tin tín hiệu đường sắt Vinh cho biết, trên tổng số 750 đường ngang từ Thanh Hóa-Vinh với chiều gần 400km (Km137+250-Km521+800), công ty đã lắp đặt, trang bị 150 đường ngang cảnh báo tự động và cáp quang dọc tuyến, truyền hình ảnh trực tiếp từ các đường ngang này về trung tâm giám sát trực 24h để theo dõi, cảnh báo khi có sự cố trước khi tàu chạy qua nhằm đảm bảo an toàn chạy tàu tại các đường ngang.

“Các hệ thống thiết bị liên khóa điều khiển tín hiệu, ghi hay cảm biến tại đường ngang hay trên đầu máy tàu được kết nối liên kết chặt chẽ giúp công tác điều hành chạy tàu thống nhất, thông suốt và an toàn,” ông Hải Anh khẳng định.

Là đơn vị quản lý 600km đường sắt qua 6 tỉnh, thành, ông Bùi Tiến Sỹ, Giám đốc Công ty cổ phần Thông tin tín hiệu đường sắt Hà Nội cho biết hiện nay hệ thống thông tin tín hiệu trên các tuyến khác nhau, thậm chí trên cùng một tuyến có nhiều công nghệ từ lạc hậu đến hiện đại và được cải tạo nâng cấp bằng nhiều nguồn vốn khác nhau như: tuyến Hà Nội-Thành phố Hồ Chí Minh đến ga Đồng Giao (tỉnh Ninh Bình) dùng liên khóa điện tử SSI của liên danh nhà thầu Alstom (Pháp); một số tuyến khác dùng hệ thống liên khóa rơle 6502 (hệ thống tín hiệu đường sắt tự động của Trung Quốc).

Ông Sỹ thừa nhận, một số hệ thống thiết bị không còn sản xuất, dẫn tới khó khăn trong công tác quản lý bảo trì và đối tác nước ngoài đã “ép giá” và đẩy mức nâng cấp, sửa chữa lên cả trăm tỷ đồng. Xuất phát từ thực tiễn này, VNR tự chủ hoàn toàn công nghệ từ thiết kế, chế tạo, thi công lắp đặt, đồng bộ hóa hệ thống thông tin tín hiệu trên các tuyến đường sắt hiện hữu đang khai thác với công nghệ hiện đại như các nước đường sắt phát triển, không phụ thuộc nước ngoài; giảm được nhiều nhân lực bảo trì và điều hành tại các ga, trung tâm điều hành, tăng hiệu quả khai thác.

“Đáng chú ý, các kỹ sư, công nhân VNR hiện đã làm chủ hoàn toàn công nghệ thiết kế, thi công hệ thống liên khóa rơ-le 6502 (hệ thống tín hiệu đường sắt tự động của Trung Quốc) và tích hợp với các thiết bị điện tử hiện đại của các tập đoàn hàng đầu như Alstom (Pháp), được triển khai trên 18 ga và đã tiết kiệm cho ngân sách Nhà nước hàng trăm tỷ đồng, rút ngắn thời gian triển khai dự án và đảm bảo tuyệt đối an toàn chạy tàu," ông Sỹ nhấn mạnh.

Tự chủ công nghệ lõi

Theo ông Nguyễn Quốc Vượng, Phó Tổng Giám đốc VNR, các nghiên cứu này ngoài việc đảm bảo an toàn chạy tàu còn góp phần hình thành nên nền tảng khoa học công nghệ hiện đại đối với đội ngũ nhân lực của VNR để làm chủ công nghệ và nội địa hóa sản phẩm, tiếp cận gần với công nghệ của các nước đường sắt tiên tiến trên thế giới nhằm tiếp nhận, quản lý bảo trì và vận hành các dự án đường sắt mới và đường sắt tốc độ cao theo Nghị quyết của Quốc hội đã giao cho VNR.

“Với việc làm chủ công nghệ, kinh phí đầu tư bảo trì thấp hơn rất nhiều so với nhà thầu nước ngoài thực hiện; chủ động trong công tác vận hành, bảo trì, sửa chữa nâng cấp, kết nối giữa các tuyến; tạo nền tảng nâng cấp áp dụng cho các tuyến metro và đường sắt mới với vận tốc lên tới 200km/h,” ông Vượng nhìn nhận.

Ông Đặng Sỹ Mạnh, Chủ tịch Hội đồng thành viên VNR khẳng định hệ thống thông tin tín hiệu đường sắt là trung tâm kết nối điều hành thống nhất tập trung, đây là “bộ não, hệ thần kinh trung ương” quyết định năng lực tổ chức vận tải, an toàn tuyệt đối và khối lượng lớn.

Ông Mạnh cho biết theo Nghị quyết của Quốc hội, VNR được giao tiếp nhận quản lý, bảo trì và vận hành khai thác tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc-Nam, đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng và xây dựng tổ hợp công nghiệp đường sắt. Đây là cơ hội nhưng cũng là thách thức không nhỏ với tổng công ty.

“VNR đã có bước chuyển mình từ phụ thuộc sang tự chủ công nghệ lõi thông tin tín hiệu. Là một doanh nghiệp Nhà nước có đầy đủ kinh nghiệm, năng lực và hệ sinh thái kỹ thuật, VNR sẵn sàng tiếp nhận quản lý, bảo trì, vận hành, khai thác và làm chủ chuyển giao công nghệ các dự án đường sắt mới, đường sắt tốc độ cao, giảm phụ thuộc nước ngoài,” ông Mạnh quả quyết.

Với các dự án đường sắt mới, VNR mong muốn được tham gia từ bước đầu với thực hiện thi công xây lắp, kiểm tra thử nghiệm và vận hành chạy thử toàn bộ hệ thống.

Phía VNR đề ra mục tiêu đến năm 2030 làm chủ hoàn toàn công tác bảo trì, vận hành các tuyến đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng, đường sắt tốc độ cao Bắc-Nam, đảm nhận 80-90% hạng mục điện-tín hiệu trong các dự án đường sắt mới.

Hướng tới năm 2045, ngành thông tin tín hiệu đường sắt Việt Nam chuyển mình từ đơn vị tiếp nhận công nghệ sang chế tạo và cung ứng giải pháp kỹ thuật cao. Trong đó, VNR thiết lập hệ sinh thái công nghiệp sản xuất các phần thiết bị cứng đạt tiêu chuẩn quốc tế, giảm tối đa sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng nước ngoài; phát triển và làm chủ hoàn toàn các thuật toán lõi, hệ điều hành điều khiển tập trung và hệ thống liên khóa điện tử, đảm bảo an toàn chạy tàu; thực hiện xuất khẩu dịch vụ tư vấn, thiết kế, lắp đặt và bảo trì hệ thống thông tin tín hiệu hiện đại cho các dự án đường sắt./.