Dù mục tiêu xuất khẩu đạt 38-39 tỷ USD vào năm 2030, nhưng thiếu hụt nguyên phụ liệu nội địa vẫn là điểm nghẽn lớn nhất của ngành da giày Việt Nam.

Ngành da giày Việt Nam đang hướng tới mục tiêu chủ động nguồn nguyên phụ liệu nhằm nâng cao giá trị gia tăng, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu. Đẩy mạnh xúc tiến thương mại được kỳ vọng là cầu nối thu hút dòng vốn đầu tư vào sản xuất nguyên phụ liệu trong nước, nâng cao tự chủ chuỗi cung ứng, giúp các doanh nghiệp chủ động nguồn cung, chinh phục thị trường nội địa quy mô khoảng 1,5 tỷ USD vào năm 2033.

Theo Hiệp hội Da giầy túi xách Việt Nam (LEFASO), xuất khẩu da giày là điểm sáng của xuất nhập khẩu hàng hóa thời gian qua. Việt Nam hiện đứng thứ 3 thế giới về sản xuất giày dép, sau Trung Quốc và Ấn Độ với 1,3 tỷ đôi/năm, chiếm 5,4% thị phần và đứng thứ 2 về xuất khẩu giày dép, sau Trung Quốc với gần 1,3 tỷ đôi/năm, chiếm 7,3% nguồn cung xuất khẩu toàn cầu.

Dù mục tiêu xuất khẩu đạt 38-39 tỷ USD vào năm 2030, nhưng thiếu hụt nguyên phụ liệu nội địa vẫn là điểm nghẽn lớn nhất của ngành da giày. Theo LEFASO, ngành da giày mới chủ động được khoảng 55% nguyên phụ liệu, còn 45% nguyên phụ liệu phải nhập khẩu. Việc phụ thuộc vào da thuộc, phụ kiện, hóa chất từ nước ngoài khiến chuỗi sản xuất dễ bị đứt gãy trước biến động thị trường và hạn chế khả năng phát triển mẫu mã.

Theo thống kê, quy mô tiêu dùng trong nước với sản phẩm da giày được dự báo đạt khoảng 1,5 tỷ USD vào năm 2033, tương ứng tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 4,86%/năm. Mỗi năm người Việt tiêu thụ khoảng 155 triệu đôi giày dép nhưng hàng sản xuất trong nước mới chỉ chiếm gần 40% thị phần, phần còn lại thuộc về hàng nhập khẩu. Điều đó cho thấy dư địa cho doanh nghiệp da giày trong nước khai thác thị trường nội địa còn rất lớn.

Bà Phan Thị Thanh Xuân, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký LEFASO, nhận định chủ động nguồn nguyên liệu là ưu tiên số một để ngành da giày nâng cao giá trị gia tăng, đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Giải pháp then chốt là phát triển các khu công nghiệp chuyên sâu, tập trung vào khâu thượng nguồn như sợi, dệt, nhuộm và chế biến da thuộc để phục vụ các dòng sản phẩm giày thời trang, giày da và thể thao. Việc hình thành trung tâm nghiên cứu, giao dịch nguyên phụ liệu tập trung sẽ tạo ra "chợ đầu mối" minh bạch, giúp doanh nghiệp dễ dàng kết nối cung - cầu.

Bà Phan Thị Thanh Xuân cho biết, hệ sinh thái nguyên phụ liệu hoàn chỉnh sẽ giúp ngành giảm nhập khẩu và hình thành chuỗi cung ứng khép kín trong nước.

Mặt khác, xu hướng tiêu dùng bền vững tại Mỹ và EU (chiếm 70% kim ngạch xuất khẩu) đang đặt ra hàng loạt tiêu chuẩn xanh như Đạo luật tra soát chuỗi cung ứng, Đạo luật chống phá rừng, thiết kế sinh thái, dán nhãn sinh thái, trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) và hộ chiếu sản phẩm số.

Việc phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu sẽ gặp khó khăn khi truy xuất nguồn gốc. Do đó, đầu tư sản xuất nguyên phụ liệu xanh tại Việt Nam là yêu cầu bắt buộc để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Định hướng này cũng phù hợp với Chiến lược phát triển ngành dệt may và da giày Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2035 cũng như Nghị quyết số 115/NQ-CP về thúc đẩy phát triển công nghiệp hỗ trợ.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, các hoạt động xúc tiến thương mại đang đóng vai trò ngày càng quan trọng. Những hội chợ triển lãm quốc tế chuyên ngành do Bộ Công Thương tổ chức không còn là nơi giới thiệu sản phẩm mà đang trở thành điểm gặp gỡ giữa doanh nghiệp sản xuất, nhà cung cấp nguyên phụ liệu, nhà đầu tư và các tập đoàn đa quốc gia.

Các sự kiện lớn không chỉ tạo cơ hội giao thương mà còn là cầu nối thu hút dòng vốn và sản xuất nguyên phụ liệu, thúc đẩy tăng tỷ lệ nội địa hóa và nâng cao sức cạnh tranh của ngành.

Theo Tiến sỹ Nguyễn Minh Phong, chuyên gia kinh tế nhận định, các sự kiện xúc tiến thương mại chuyên ngành như Vietnam Footwear Summit 2026 hay Triển lãm Viet Nam International Sourcing (VIS 2026) đang chuyển mạnh từ giới thiệu sản phẩm sang kết nối nhà sản xuất, nhà cung ứng nguyên phụ liệu và nhà đầu tư quốc tế.

Việc chủ động tổ chức sự kiện tại chỗ giúp nhà mua hàng trực tiếp khảo sát nhà máy, kiểm chứng năng lực sản xuất, từ đó thúc đẩy thu hút vốn đầu tư, chuyển giao công nghệ và phát triển công nghiệp phụ trợ.

Để xúc tiến thương mại đạt hiệu quả cao nhất, Tiến sỹ Nguyễn Minh Phong cho rằng cần chuyển từ xúc tiến đại trà sang xúc tiến có mục tiêu. Cơ quan quản lý cần xác định rõ các nhóm nguyên phụ liệu ưu tiên phát triển như da thuộc cao cấp, đế giày, phụ kiện hay vật liệu kỹ thuật để xây dựng chiến lược thu hút đúng đối tác, kết hợp chính sách ưu đãi đầu tư và quy hoạch khu công nghiệp chuyên biệt. Đồng thời, cần có đầu mối đủ thẩm quyền để điều phối đồng bộ nguồn lực giữa Nhà nước, hiệp hội và doanh nghiệp.

Theo ông Phong, khi Việt Nam chủ động tổ chức định kỳ các triển lãm chuyên ngành quy mô lớn, doanh nghiệp trong nước sẽ có nhiều cơ hội tiếp cận trực tiếp với các nhà cung cấp nguyên phụ liệu, ký kết hợp đồng và xây dựng quan hệ hợp tác lâu dài, thay vì phụ thuộc vào các sự kiện do doanh nghiệp nước ngoài tổ chức với chi phí tham gia cao hơn.

Bên cạnh việc kết nối giao thương, các chương trình xúc tiến thương mại còn góp phần thu hút dòng vốn đầu tư vào lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng trong khi nhiều tập đoàn quốc tế đang có xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng và tìm kiếm địa điểm sản xuất mới tại Đông Nam Á.

Với sự đồng hành của Chính phủ trong việc hoàn thiện cơ chế chính sách và cải thiện môi trường đầu tư, cùng nỗ lực của doanh nghiệp trong việc xây dựng thương hiệu và tận dụng thị trường nội địa hơn 100 triệu dân, ngành da giày Việt Nam đang từng bước chuyển dịch từ ngành gia công sang sản xuất có giá trị cao hơn, hướng tới phát triển bền vững và tự chủ./.

​