Hệ thống ngân hàng giữ vai trò trung tâm trong thúc đẩy chuyển đổi xanh, ưu tiên dòng vốn cho các lĩnh vực bền vững góp phần nâng cao chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Năm 2026 mở ra một chu kỳ phát triển mới với yêu cầu cao hơn về chất lượng tăng trưởng và tính bền vững. Trong bối cảnh đó, chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu. Đáng chú ý, hệ thống ngân hàng đang đóng vai trò trung tâm khi chủ động ưu tiên nguồn lực, dẫn dắt dòng vốn cho quá trình này.

Phát biểu tại tọa đàm “Chuyển đổi xanh - chìa khóa tiết kiệm nguồn lực” do Thời báo Ngân hàng tổ chức ngày 27/3, ông Nguyễn Xuân Hải, Phó Tổng Biên tập Thời báo Ngân hàng cho biết những biến động địa chính trị, đặc biệt là xung đột tại Trung Đông, đang khiến giá năng lượng gia tăng, tạo áp lực lớn lên lạm phát và chi phí sản xuất. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải sử dụng tiết kiệm và hiệu quả tài nguyên, nhất là năng lượng hóa thạch.

Theo các chuyên gia, đây không chỉ là giải pháp ngắn hạn mà còn là nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong dài hạn. Trong bối cảnh đó, chuyển đổi xanh trở thành hướng đi tất yếu để giảm phụ thuộc vào năng lượng truyền thống, nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc bên ngoài.

Áp lực chuyển đổi từ cả bên ngoài và nội tại

Phân tích sâu hơn, Phó Giáo sư Tiến sỹ Nguyễn Đình Thọ - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Tài nguyên và Môi trường cho rằng áp lực chuyển đổi xanh đến từ cả yếu tố bên ngoài và nội tại nền kinh tế.

Về nội tại, Việt Nam đang đối mặt với tình trạng thâm hụt “vốn tự nhiên,” khi mức độ khai thác tài nguyên vượt xa khả năng tái tạo. Theo các báo cáo quốc tế, mức thâm hụt này lên tới khoảng 220% năng lực hệ sinh thái.

Trong khi đó, nhu cầu năng lượng tăng nhanh theo đà tăng trưởng kinh tế cũng tạo sức ép lớn. Với mỗi 1% tăng trưởng GDP, nhu cầu năng lượng có thể tăng tới 1,7-2 lần. Nếu nền kinh tế duy trì mức tăng trưởng khoảng 7%, nhu cầu năng lượng có thể tăng 12%-14% mỗi năm.

Ở góc độ bên ngoài, các biến động địa chính trị như xung đột Nga - Ukraine hay căng thẳng tại Trung Đông cho thấy rõ sự phụ thuộc và dễ tổn thương của hệ thống năng lượng. Bên cạnh đó, các rào cản thương mại xanh như cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) hay tiêu chuẩn môi trường khắt khe từ các thị trường lớn đang dần trở thành “luật chơi mới.”

Những yếu tố này buộc doanh nghiệp Việt Nam phải thay đổi nếu không muốn bị loại khỏi chuỗi giá trị toàn cầu. Do đó, chuyển đổi xanh không chỉ là yêu cầu về môi trường mà còn gắn trực tiếp với năng lực cạnh tranh và an ninh kinh tế.

Ngân hàng chủ động ưu tiên nguồn lực cho tín dụng xanh

Trong tiến trình chuyển đổi, nguồn lực tài chính giữ vai trò quyết định, và hệ thống ngân hàng đang thể hiện rõ vai trò dẫn dắt thông qua việc ưu tiên tín dụng xanh.

Theo bà Phạm Thị Thanh Tùng, Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (Ngân hàng Nhà nước), ngành ngân hàng luôn xác định chuyển đổi xanh là lĩnh vực ưu tiên, từ đó định hướng dòng vốn vào các ngành thân thiện môi trường như năng lượng tái tạo, nông nghiệp sạch, công trình xanh hay giao thông bền vững.

Đến cuối năm 2025, quy mô tín dụng xanh đạt khoảng 780.000 tỷ đồng, chiếm hơn 4% tổng dư nợ toàn nền kinh tế. Dòng vốn này tập trung chủ yếu vào nông nghiệp xanh (khoảng 33%), năng lượng tái tạo (22%) và các lĩnh vực hạ tầng, công trình xanh.

Đáng chú ý, ngành ngân hàng không áp dụng hạn mức riêng cho tín dụng xanh, mà coi đây là một trong những động lực tăng trưởng mới, từ đó chủ động ưu tiên bố trí nguồn lực phù hợp. Điều này cho thấy sự chuyển dịch rõ rệt trong cách tiếp cận, khi các ngân hàng không chỉ cung ứng vốn mà còn tích hợp mục tiêu phát triển bền vững vào chiến lược kinh doanh.

Ở cấp độ tổ chức tín dụng, nhiều ngân hàng đã cụ thể hóa định hướng này bằng các chương trình quy mô lớn. Là ngân hàng thương mại nhà nước chủ lực trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn, Agribank là một trong những đơn vị đi đầu.

Theo tiến sỹ Nguyễn Thị Thu Hà - Giám đốc Trường đào tạo cán bộ, Phó Trưởng ban chỉ đạo ESG của Agribank, ngân hàng đã sớm triển khai các chương trình tín dụng phục vụ chuyển đổi xanh, gắn với mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Ngay từ năm 2016, Agribank đã triển khai chương trình cho vay nông nghiệp sạch, ứng dụng công nghệ cao với quy mô 50.000 tỷ đồng, lãi suất ưu đãi thấp hơn 0,5%-1,5% so với thông thường. Đây là một trong những chương trình tín dụng xanh lớn được triển khai sớm trong hệ thống ngân hàng.

Bên cạnh đó, Agribank tiếp tục tham gia các chương trình trọng điểm như dự án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp với gói tín dụng 30.000 tỷ đồng. Ngân hàng cũng dành khoảng 60.000 tỷ đồng cho các dự án hạ tầng như điện, giao thông và phát triển các sản phẩm tín dụng phục vụ tiêu dùng xanh.

Những chương trình này cho thấy sự chủ động trong việc phân bổ nguồn lực cho các lĩnh vực có tác động tích cực đến môi trường, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp và người dân trong quá trình chuyển đổi.

Gỡ điểm nghẽn để dòng vốn phát huy hiệu quả

Dù nguồn vốn ưu tiên đã được bố trí, việc triển khai tín dụng xanh trên thực tế vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Theo đại diện Agribank, tỷ lệ giải ngân còn thấp do số lượng doanh nghiệp đáp ứng đủ điều kiện vay vốn chưa nhiều.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ phía doanh nghiệp, khi nhiều đơn vị còn e ngại chi phí đầu tư ban đầu cao, trong khi các dự án xanh thường có thời gian hoàn vốn dài. Bên cạnh đó, các yêu cầu về tiêu chuẩn và chứng nhận “xanh” cũng là rào cản khiến doanh nghiệp khó tiếp cận vốn.

Một số khó khăn khác liên quan đến công nghệ và nhân lực, khi việc chuyển đổi đòi hỏi đầu tư lớn và năng lực vận hành mới. Đặc biệt, hạn chế về dữ liệu môi trường đang là điểm nghẽn chung, khiến việc đánh giá, theo dõi hiệu quả các dự án xanh gặp nhiều khó khăn.

Ở góc độ quản lý, đại diện Bộ Công Thương cho rằng, nhiều doanh nghiệp có nhu cầu chuyển đổi nhưng thiếu vốn trung và dài hạn. Trong khi đó, phần lớn doanh nghiệp Việt Nam là doanh nghiệp nhỏ và vừa, còn hạn chế trong tiếp cận nguồn lực tài chính.

Các chuyên gia cho rằng, để thúc đẩy chuyển đổi xanh, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách và thị trường, trong đó hệ thống ngân hàng tiếp tục đóng vai trò trung tâm.

Chính sách cần tập trung vào ba trụ cột: hỗ trợ đổi mới công nghệ, hỗ trợ tài chính và hoàn thiện hành lang pháp lý. Việc xây dựng danh mục các lĩnh vực ưu tiên sẽ giúp các tổ chức tín dụng có cơ sở rõ ràng trong việc phân bổ vốn.

Một đề xuất đáng chú ý là thành lập Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, huy động nguồn lực từ ngân sách và các tổ chức quốc tế, sau đó phân bổ thông qua hệ thống ngân hàng. Cách làm này được kỳ vọng tạo “đòn bẩy kép,” vừa giảm chi phí vốn, vừa nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Về phía các ngân hàng, đại diện Agribank cho biết sẽ tiếp tục triển khai các giải pháp đồng bộ như xây dựng gói tín dụng chuyên biệt, tăng cường truyền thông và chủ động làm việc với doanh nghiệp để tháo gỡ khó khăn trong tiếp cận vốn. Đồng thời, ngân hàng cũng đẩy mạnh hợp tác quốc tế nhằm bổ sung nguồn lực tài chính và kỹ thuật.

Với định hướng ưu tiên tín dụng xanh và sự chủ động trong triển khai, ngành ngân hàng đang từng bước khẳng định vai trò dẫn dắt trong quá trình chuyển đổi xanh của nền kinh tế. Không chỉ cung ứng vốn, hệ thống ngân hàng còn góp phần định hình dòng chảy đầu tư, qua đó thúc đẩy tăng trưởng theo hướng bền vững, nâng cao khả năng thích ứng trước những biến động toàn cầu./.