Mặc dù chưa chính thức bước vào cao điểm nắng nóng, hệ thống điện quốc gia đã ghi nhận những con số tiêu thụ kỷ lục, đặt ra thách thức lớn cho công tác đảm bảo an ninh năng lượng trong mùa khô 2026.

Trước dự báo thời tiết cực đoan và nhu cầu phụ tải tăng vọt, ngành điện đang khẩn trương kích hoạt đồng bộ các kịch bản ứng phó, đồng thời cơ quan chức năng cũng đẩy mạnh các giải pháp tiết kiệm điện, hướng tới sử dụng điện hiệu quả, an toàn.

Áp lực từ kỷ lục đến sớm

Theo thông tin từ Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện quốc gia (NSMO), ngay từ ngày 31/3/2026, dù thời tiết chưa thực sự gay gắt như dự báo, hệ thống điện quốc gia đã ghi nhận sản lượng tiêu thụ đạt 1.005 triệu kWh. Đây là mốc kỷ lục chưa từng có trong lịch sử vào thời điểm tháng 3. N

Nếu như từ năm 2024 trở về trước, con số 1 tỷ kWh/ngày chưa từng xuất hiện, và năm 2025 phải đến giữa tháng 5 hệ thống mới chạm ngưỡng này, thì năm nay kỷ lục đã bị xô đổ sớm hơn tới một tháng rưỡi. Cùng với đó, công suất cực đại toàn hệ thống cũng đạt 48.789 MW vào lúc 15h55, tăng 5,4% so với cùng kỳ năm ngoái.

Sự gia tăng nhu cầu sử dụng điện thể hiện rõ rệt ở các vùng miền, đặc biệt là khu vực phía Bắc. Cụ thể, sản lượng điện tiêu thụ tại miền Bắc đạt 464 triệu kWh, ghi nhận mức tăng trưởng "nóng" lên tới 11,9% so với cùng kỳ năm 2025. Tiếp đó là miền Nam với 444 triệu kWh và miền Trung là 95 triệu kWh. Để đáp ứng nhu cầu khổng lồ này, hệ thống đã phải huy động tối ưu các nguồn phát.

Trong cơ cấu nguồn điện phát ngày 31/3, nhiệt điện than vẫn đóng vai trò chủ đạo khi chiếm 55% (đạt 552,1 triệu kWh), tiếp theo là thủy điện chiếm 21,7%, tuabin khí chiếm 9,3%. Các nguồn năng lượng tái tạo như điện mặt trời, điện mặt trời mái nhà, điện gió và điện sinh khối cũng được huy động tối đa để bổ sung nguồn cung.

Dù phụ tải tăng cao, NSMO khẳng định hệ thống điện quốc gia vẫn đang được vận hành an toàn, ổn định và liên tục.

Tuy nhiên, sự gia tăng đột biến này mới chỉ là khởi đầu cho một mùa khô được dự báo là vô cùng khắc nghiệt. Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, năm 2026 sẽ chứng kiến diễn biến khí hậu phức tạp khi hiện tượng La Nina duy trì đến tháng 3/2026, sau đó chuyển sang trung tính và có thể đón El Nino từ giữa năm.

Nắng nóng diện rộng dự kiến xuất hiện sớm và kéo dài từ cuối tháng 4/2026 đến tháng 8/2026, với những đợt nắng nóng liên tục lên đến cả tuần. Nền nhiệt nhiều nơi có thể vượt 39 độ C, làm suy giảm nghiêm trọng lượng nước về các hồ thủy điện. Không chỉ đối mặt với thời tiết cực đoan, hệ thống điện còn phải gánh chịu áp lực từ sự phục hồi kinh tế, sự bùng nổ của xu hướng sử dụng xe điện, cũng như những rủi ro về chuỗi cung ứng nhiên liệu than, khí LNG trên toàn cầu.

Chuẩn bị các kịch bản ứng phó vận hành điện

Nhận diện rõ những thách thức này, NSMO và Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã sớm triển khai hàng loạt giải pháp quyết liệt.

Theo đó, NSMO đã chủ động xây dựng kịch bản vận hành quý 2/2026, kiến nghị nâng cấp hạ tầng kho LNG, yêu cầu các nhà máy nhiệt điện than đảm bảo nguồn nhiên liệu, đồng thời đẩy nhanh việc tính toán lắp đặt hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) và tụ bù ngang trên lưới tại miền Bắc. Công tác điều tiết thủy điện cũng được tính toán kỹ lưỡng nhằm giữ nước cho cao điểm mùa khô.

Về phía EVN, Tổng giám đốc EVN Nguyễn Anh Tuấn cho biết trong bối cảnh biến động địa chính trị ảnh hưởng đến nguồn cung nhiên liệu, EVN đã chủ động triển khai các giải pháp điều hành, đảm bảo cung ứng điện cho phát triển kinh tế-xã hội và đời sống sinh hoạt của nhân dân, đặc biệt đã đảm bảo cấp điện an toàn, ổn định cho các sự kiện lớn của đất nước.

Trong bối cảnh nguy cơ gián đoạn nguồn cung nhiên liệu do biến động quốc tế, EVN chủ động triển khai các phương án điều hành linh hoạt, phối hợp với các đơn vị cung ứng nhiên liệu để giảm thiểu rủi ro đến hoạt động sản xuất, cung ứng điện của Tập đoàn.

Để chủ động ứng phó với nguy cơ mất cân đối cung cầu, Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành Chỉ thị số 10/CT-TTg về việc tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện Mặt Trời mái nhà. Chỉ thị yêu cầu các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp thực hiện quyết liệt mục tiêu phấn đấu tiết kiệm tối thiểu 3% tổng điện năng tiêu thụ toàn quốc trong năm 2026, riêng các tháng cao điểm nắng nóng phải tiết kiệm tối thiểu 10%.

Bên cạnh đó, các đơn vị cần triển khai đồng bộ các chương trình dịch chuyển phụ tải, phấn đấu tiết giảm tối thiểu 3.000MW công suất vào các khung giờ cao điểm. Đặc biệt, việc phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu thụ tại các công sở, hộ gia đình được khuyến khích mạnh mẽ, qua đó tăng cường khả năng tự chủ nguồn điện tại chỗ, chung tay cùng ngành điện đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia./.