Thúc đẩy doanh nghiệp phát triển bền vững và kinh doanh có trách nhiệm là "tấm vé bắt buộc" để cộng đồng doanh nghiệp hội nhập thị trường quốc tế.

Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với những cơ hội to lớn từ hội nhập kinh tế, chuyển đổi xanh và nâng cấp vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Song, để các doanh nghiệp cần chuyển đổi thực chất sẽ rất cần những cá nhân, tổ chức tiên phong dám nghĩ dám làm.

Do đó, việc đầu tư cho người lao động, thúc đẩy việc làm thỏa đáng và kinh doanh có trách nhiệm chính là bệ phóng vững chắc nhất để nền kinh tế vươn lên một cách năng động, bao trùm và thực sự lấy con người làm trung tâm.

Trước yêu cầu đó, dự án “Cải thiện khả năng tiếp cận thị trường quốc tế của doanh nghiệp tôm và lúa gạo thông qua nâng cao kỹ năng làm việc và an toàn vệ sinh lao động tại doanh nghiệp,” đã được triển khai trong giai đoạn từ 2022–2026 do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam – Chi nhánh khu vực Thành phố Hồ Chí Minh (VCCI-HCM) phối hợp cùng Tổ chức Oxfam tại Việt Nam, dưới sự tài trợ của Tổng vụ Hợp tác Phát triển Vương quốc Bỉ (DGD), tại Thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ, An Giang và Cà Mau.

Chuyển dịch chuỗi cung ứng

Ông Trần Ngọc Liêm, Giám đốc VCCI-HCM nhấn mạnh ngành tôm và lúa gạo từ lâu đã được xác định là hai trụ cột nông sản quan trọng, đóng vai trò sống còn đối với an ninh lương thực và kim ngạch xuất khẩu của cả nước, đặc biệt là tại Đồng bằng sông Cửu Long. Hàng triệu gia đình nông dân, hàng trăm nghìn công nhân chế biến và hàng nghìn doanh nghiệp đang trực tiếp gắn bó sinh kế với chuỗi giá trị này. Tuy nhiên, bức tranh thương mại toàn cầu đang chứng kiến những sự chuyển dịch mang tính bước ngoặt.

Theo ông Liêm, những thách thức lớn mà các doanh nghiệp đang phải đối mặt là các thị trường xuất khẩu giá trị cao, như Liên minh châu Âu (EU), Hoa Kỳ, Nhật Bản ngày càng gia tăng các rào cản kỹ thuật khắt khe. Giờ đây, yêu cầu của người mua quốc tế không chỉ dừng lại ở chất lượng hay giá cả cạnh tranh, mà đã mở rộng sang các tiêu chí khắt khe về trách nhiệm xã hội, an toàn vệ sinh lao động, bảo vệ môi trường và quản trị minh bạch về môi trường-xã hội-quản trị (ESG).

Vì vậy, các quy định mới về thẩm định chuỗi cung ứng đã biến việc thực thi trách nhiệm xã hội từ một lựa chọn mang tính khuyến khích trở thành "tấm vé bắt buộc" để hàng hóa của Việt Nam, đặc biệt là nông sản thâm nhập và đứng vững trên thương trường quốc tế. Song song đó, ngay tại thị trường nội địa, nhận thức của người tiêu dùng cũng ngày một nâng cao, đòi hỏi sản phẩm không chỉ ngon, an toàn cho sức khỏe mà còn phải minh bạch về nguồn gốc xuất xứ. Thời gian qua, các cơ quan quản lý Nhà nước cũng liên tục cập nhật, ban hành các quy định nghiêm ngặt hơn về quản lý chất lượng hàng hóa.

Song, ông Liêm chỉ ra một áp lực hiện hữu đang đè nặng lên các doanh nghiệp chính là sự thiếu hụt nguồn nhân lực. Dẫn chiếu báo cáo tổng điều tra nông thôn, nông nghiệp năm 2025, ông cho hay trong vòng 10 năm (2016 – 2025), lao động khu vực nông lâm thủy sản đã sụt giảm nghiêm trọng với 2,84 triệu người, tương đương 14,66%. Điều này biến việc giữ chân và thu hút lao động trở thành một thách thức lớn đối với mọi nhà máy chế biến tôm và lúa gạo quy mô vừa và nhỏ.

Đồng tình với góc nhìn trên, bà Vũ Thị Quỳnh Hoa, Giám đốc Quốc gia của Tổ chức Oxfam tại Việt Nam, đã phân tích mối tương quan giữa sức cạnh tranh và trách nhiệm xã hội. Theo bà, trước đây nhiều người nhầm tưởng năng lực cạnh tranh chỉ phụ thuộc vào năng suất, chi phí hay chất lượng vật lý của sản phẩm. Tuy nhiên, trong bối cảnh các yêu cầu về phát triển bền vững và ESG trở thành "luật chơi" toàn cầu, chất lượng môi trường làm việc chính là một lợi thế cạnh tranh sắc bén.

"Năng lực cạnh tranh và trách nhiệm đối với người lao động không phải là hai mục tiêu tách biệt mà là hai yếu tố bổ trợ cho nhau. Việc bảo đảm an toàn vệ sinh lao động và an sinh xã hội không phải là gánh nặng chi phí, mà thực chất là một khoản đầu tư cho sự phát triển bền vững của chính doanh nghiệp. Khi doanh nghiệp đặt người lao động, đặc biệt là lao động nữ, vào trung tâm của các quyết định kinh doanh, bảo đảm thu nhập ổn định và môi trường làm việc bình đẳng, đó là lúc họ kiến tạo nên cả giá trị kinh tế lẫn giá trị xã hội bền vững," bà Hoa khẳng định.

Kiến tạo giá trị dài hạn

Thông tin công bố tổng kết dự án diễn ra vào ngày 15/10, cho thấy với triết lý hành động rõ ràng, sau hơn hai năm rưỡi bám sát thực địa, kết quả đã gặt hái được những con số rất ấn tượng. Hơn 100 doanh nghiệp trong chuỗi tôm và lúa gạo của Việt Nam đã được hỗ trợ cải thiện điều kiện làm việc; Hơn 23.000 người lao động (trong đó trên 55% là nữ) trực tiếp và gián tiếp được hưởng lợi, cùng với hơn 30 hợp tác xã được kết nối thương mại, nâng chuẩn an toàn thực phẩm.

Đại diện dự án cho biết, từ những bỡ ngỡ ban đầu, thông qua các khóa đào tạo chuyên sâu về kỹ năng vận hành thiết bị nghiêm ngặt, sử dụng hóa chất an toàn, sơ cấp cứu và phương pháp quản lý 5S, người lao động đã làm chủ không gian làm việc của mình. Các mô hình sáng tạo như sinh hoạt cuối tuần “Chuyện nhà, chuyện xưởng” đã giúp nhóm lao động nữ có không gian chia sẻ kỹ năng chăm sóc sức khỏe, giải tỏa áp lực. Sự tự tin của người lao động tăng lên rõ rệt khi họ chủ động đề xuất các sáng kiến loại bỏ lãng phí, nhận diện mối nguy mất an toàn.

Điển hình tại Công ty Minh Phú Cà Mau, quá trình tham gia rèn luyện kỹ năng từ dự án đã được tích hợp làm tiêu chí thăng tiến. Kết quả là hơn 200 người lao động đã vươn lên đảm nhận các vị trí quản lý tại nhà máy mới.

Bạn Lê Thị Thùy Trang, nhân viên thống kê tại Nhà máy Minh Phú Cà Mau, trước đây tư thế làm việc khi tham gia sản xuất hoàn toàn theo tính bản năng, song khi được đào tạo và cung cấp kiến thức, Trang nhận thấy tác phong lao động của mình trước đó đã ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe (khiến lưng đau mệt mỏi).

Sự chuyển đổi không chỉ diễn ra ở cấp độ người lao động mà còn lan tỏa mạnh mẽ trong tư duy của giới chủ doanh nghiệp. Đại diện các doanh nghiệp Công ty Thực phẩm Bình Tây, Công ty Bột Tài Ký, Công ty Minh Phú và Công ty Khang An cho biết đã chủ động thí điểm hệ thống quản trị bền vững theo khung ESG. Kết quả, các đơn vị này đều hoàn thành xuất sắc đợt đánh giá độc lập, tự tin đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe từ thị trường châu Âu (EU CSDDD) và các chứng nhận quốc tế như ISO 22000, ISO 45001 hay Sedex-Smeta.

Dưới góc độ thực tiễn của một doanh nghiệp, bà Lưu Thị Yến Hằng, Giám đốc Công ty lúa gạo Hồng Tân (trụ sở tại Vĩnh Long), chia sẻ về hành trình lột xác của đơn vị mình, khi xuất phát một doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ. Bà cho biết Hồng Tân ban đầu vấp phải vô vàn khó khăn về kiến thức, kỹ năng quản trị cũng như năng lực cán bộ.

“Tuy chúng tôi rất am hiểu đồng ruộng và luôn nỗ lực chia sẻ cùng nông dân để hướng tới sản xuất chất lượng cao, nhưng các tiêu chuẩn quốc tế lại là một rào cản lớn. Kể từ khi tham gia dự án, mọi quy trình tại nhà máy sản xuất, chế biến đều được cải thiện vượt bậc. Từ quy trình 5S đến các chứng nhận hữu cơ, SRP (canh tác lúa bền vững) hay an toàn vệ sinh thực phẩm đều được chúng tôi tiếp cận một cách thực tế và mới mẻ. Sự thay đổi lớn nhất chính là đời sống của người lao động. Khi công việc và thu nhập ổn định, họ có điều kiện chăm lo cho gia đình, nuôi dạy con cái tới nơi tới chốn. Đổi lại, sức lao động và sự tận tâm của họ chính là nền tảng để công ty phát triển khỏe mạnh,” bà Hằng chia sẻ.

Giám đốc Hồng Tân cũng bày tỏ kỳ vọng, trước bối cảnh thị trường ngày càng khắt khe, các cơ quan chức năng và các dự án quốc tế sẽ tiếp tục đồng hành, hỗ trợ doanh nghiệp áp dụng các kỹ thuật, tiêu chuẩn mới để nâng tầm giá trị nông sản, giữ vững liên kết bền chặt với người nông dân.

Việc chuyển đổi thực chất luôn cần những doanh nghiệp tiên phong. Bà Vũ Thị Quỳnh Hoa nhấn mạnh những mô hình thực hành tốt được xây dựng trong khuôn khổ chương trình đã cho thấy khoảng cách giữa yêu cầu tuân thủ và thực tiễn hoàn toàn có thể được thu hẹp khi có cam kết, đầu tư và sự đồng hành phù hợp. Từ những doanh nghiệp tiên phong, các kinh nghiệm tốt có thể được lan tỏa rộng hơn trong toàn chuỗi giá trị.

Bên cạnh đó, bà Quỳnh Hoa khẳng định vai trò của các tổ chức đại diện doanh nghiệp như VCCI là hết sức quan trọng. Với khả năng kết nối doanh nghiệp, thúc đẩy học hỏi và đối thoại chính sách, VCCI đã góp phần đưa các vấn đề về việc làm thỏa đáng, an toàn lao động và kinh doanh có trách nhiệm đến gần hơn với thực tiễn sản xuất kinh doanh. Đây cũng là cầu nối quan trọng giữa yêu cầu của thị trường, định hướng chính sách và nhu cầu phát triển của doanh nghiệp./.