Tổng thống Mỹ cho biết sẽ trực tiếp phân xử tranh chấp về quyền nhận thưởng khi có nhiều người cùng cung cấp thông tin, đồng thời khuyến khích các nhà báo tham gia phát hiện sai phạm.

Ngày 20/10, Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố Chương trình Khuyến khích tố giác hành vi gian lận (WHIP) do Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) quản lý, với ngân sách ban đầu 25 triệu USD. Theo đó, người cung cấp thông tin giúp cơ quan chức năng truy tố các vụ án hình sự có thể nhận thưởng tới 30.000 USD. Chính quyền cũng đề xuất trả hoa hồng tương đương 1% số tiền gian lận được thu hồi.

Theo phóng viên TTXVN tại Washington, lễ công bố diễn ra tại Nhà Trắng, với sự tham dự của Phó Tổng thống JD Vance, người phụ trách chương trình chống gian lận của chính quyền liên bang; bác sỹ Mehmet Oz, người đứng đầu cơ quan quản lý Medicare và Medicaid; cùng nhà sáng tạo nội dung Nick Shirley từng công bố video điều tra các cơ sở bị nghi gian lận trợ cấp tại bang Minnesota.

Tổng thống Trump ước tính ngân sách liên bang có thể thất thoát tới 2.000 tỷ USD do gian lận. Ông cho biết sẽ trực tiếp phân xử tranh chấp về quyền nhận thưởng khi có nhiều người cùng cung cấp thông tin, đồng thời khuyến khích các nhà báo tham gia phát hiện sai phạm.

Người tố giác có thể gửi thông tin qua cổng thông tin fraud.gov. Theo DOJ, khoản thưởng tối đa 30.000 USD có thể được chi trả ngay sau khi cơ quan chức năng chính thức đưa ra cáo buộc hình sự, thay vì phải chờ toàn bộ quá trình xét xử và thu hồi tài sản kết thúc.

Mỹ hiện có nhiều cơ chế thưởng cho người tố giác. Sở Thuế vụ Mỹ (IRS) trả thưởng từ 15-30% số tiền thu hồi trong các vụ gian lận thuế đủ điều kiện. Đạo luật về các tuyên bố sai sự thật (False Claims Act) cũng quy định mức thưởng tương tự đối với thông tin giúp chính phủ thu hồi tiền bị chiếm đoạt.

Tuy nhiên, Phó Tổng thống Vance cho rằng hơn 99% các vụ gian lận mà chính quyền liên bang đang phát hiện nằm ngoài phạm vi điều chỉnh của đạo luật này. Đề xuất hoa hồng 1% có thể áp dụng cả với thông tin giúp xác định và thu hồi tiền bị chiếm đoạt, không chỉ các vụ truy tố hình sự.

Nick Shirley, người thu hút sự chú ý sau khi đăng video điều tra một số cơ sở giữ trẻ tại Minneapolis, bang Minnesota, hồi tháng 12/2025, được xác định là người đầu tiên nhận thưởng từ quỹ mới.

Video đặt nghi vấn một số cơ sở không hoạt động nhưng vẫn nhận trợ cấp, góp phần làm dấy lên tranh luận về tình trạng gian lận trong hệ thống phúc lợi tại bang này.

Những tháng gần đây, chính quyền Tổng thống Trump đẩy mạnh kiểm tra các chương trình sử dụng ngân sách liên bang. Tháng 9/2026, Phó Tổng thống Vance công bố kế hoạch loại khoảng 750.000 người khỏi chương trình bảo hiểm y tế theo Đạo luật Chăm sóc sức khỏe hợp túi tiền (Obamacare) do nghi vấn ghi danh gian lận, đồng thời đưa 450.000 trường hợp khác vào diện xem xét.

Chính quyền cũng tăng cường kiểm soát các khoản thanh toán Medicaid, tạm giữ một số khoản hoàn trả cho các bang đối với chương trình có nguy cơ gian lận cao và đình chỉ hoạt động của một số nhà cung cấp thiết bị y tế thuộc Medicare.

Tại California, lực lượng đặc nhiệm chống gian lận đã đình chỉ 447 cơ sở bị nghi cung cấp dịch vụ chăm sóc cuối đời (hospice). Tháng 8/2026, chính quyền liên bang cũng ra lệnh đóng cửa 270 trường đào tạo lái xe tải thương mại liên quan đến các cáo buộc cấp chứng nhận không đúng quy định.

WHIP bổ sung cơ chế khuyến khích người dân tham gia phát hiện gian lận và bảo vệ ngân sách liên bang. Tuy nhiên, hiệu quả chương trình sẽ phụ thuộc vào tiêu chí xét thưởng, quy trình xác minh thông tin và cách giải quyết tranh chấp, đặc biệt đối với đề xuất hoa hồng 1% số tiền thu hồi./.