Phó Tổng thống Mỹ cho biết các cuộc trao đổi về việc đưa thanh sát viên trở lại Iran có thể bắt đầu ngay trong thời gian tới, trong bối cảnh Iran đã đình chỉ hợp tác với IAEA từ tháng 6/2025.

Ngày 22/6, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cho biết Iran đã đồng ý để các thanh sát viên của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) quay trở lại nước này, sau vòng đàm phán đầu tiên giữa Mỹ và Iran nhằm hướng tới chấm dứt cuộc xung đột tại Trung Đông.

Phát biểu với báo giới tại Burgenstock (Thụy Sĩ), nơi bắt đầu các cuộc tiếp xúc với trưởng đoàn đàm phán Iran Mohammad Bagher Ghalibaf từ ngày 21/6, ông Vance nhấn mạnh đây là một bước tiến quan trọng đối với Mỹ và là bước đầu tiên hướng tới mục tiêu phi hạt nhân hóa hoàn toàn hoặc chấm dứt vĩnh viễn chương trình vũ khí hạt nhân của Iran.

Phó Tổng thống Mỹ cho biết các cuộc trao đổi về việc đưa thanh sát viên trở lại Iran có thể bắt đầu ngay trong thời gian tới, trong bối cảnh Iran đã đình chỉ hợp tác với IAEA sau các đợt tấn công của Israel và Mỹ hồi tháng 6/2025. Kể từ đó, các thanh sát viên của cơ quan này chưa thể tiếp cận lượng urani làm giàu của Iran.

Theo ông Vance, lộ trình đưa các thanh sát viên IAEA trở lại "tối thiểu sẽ được khởi động trong tuần này, thậm chí một số cuộc trao đổi giữa IAEA và các thanh sát viên có thể diễn ra ngay trong ngày 22/6."

Theo các điều khoản trong thỏa thuận sơ bộ được giới chức Mỹ công bố tuần trước, Iran sẽ làm loãng lượng urani đã làm giàu, có thể thông qua việc giảm mức độ làm giàu ngay tại chỗ dưới sự giám sát của IAEA. Cơ quan này ước tính Iran hiện sở hữu khoảng 440 kg urani được làm giàu ở mức 60%, gần ngưỡng cần thiết để chế tạo vũ khí hạt nhân.

Bên cạnh đó, Phó Tổng thống Mỹ cũng khẳng định nếu tài sản bị phong tỏa của Iran được giải tỏa theo một thỏa thuận nhằm chấm dứt cuộc xung đột tại Trung Đông, Washington có thể bảo đảm số tiền này không bị sử dụng cho các hoạt động khủng bố.

Về phần mình, trước đó, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei cho biết "đã có một cuộc thảo luận rất ngắn về vấn đề hạt nhân, nhưng không đi vào chi tiết." Phía Iran chưa có tuyên bố mới kể từ sau khi phía Mỹ công bố việc các thanh sát viên IAEA sẽ trở lại nước Cộng hòa Hồi giáo.

Liên quan đến các kết quả cốt lõi tại cuộc đàm phán 18 giờ tại Bürgenstock, theo phóng viên TTXVN tại Trung Đông, đoàn đàm phán Iran cho biết phiên họp đạt tiến triển thực chất về cấp phép dầu mỏ và giải tỏa tài sản. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho biết đoàn đàm phán cấp cao Iran đã hoàn thành nhiệm vụ, bàn giao cho các nhóm kỹ thuật tiếp tục làm việc từ ngày 23/6.

Hãng thông tấn chính IRNA của Iran cũng đưa tin ông Baghaei xác nhận việc khởi động các cuộc đàm phán kỹ thuật tại Thụy Sĩ. Trả lời IRNA, ông Baghaei cho biết đoàn đàm phán Iran do Thứ trưởng Ngoại giao Iran phụ trách các vấn đề pháp lý và quốc tế Kazem Gharibabadi dẫn đầu.

Trước đó, trong tuyên bố chung công bố cùng ngày, Pakistan và Qatar cho biết các bên tham gia vòng đàm phán cấp cao đầu tiên theo MoU Islamabad đã nhất trí thành lập một ủy ban cấp cao để giám sát tiến trình hòa giải ở cấp chính trị.

Ủy ban này cũng đã thông qua lộ trình hướng tới việc đạt được một thỏa thuận cuối cùng trong vòng 60 ngày, tạo cơ sở để ngay lập tức triển khai các cuộc đàm phán kỹ thuật tiếp theo.

Hãng tin Press TV của Iran cho biết 5 kết quả cốt lõi được phía Iran ghi nhận bao gồm:

Thứ nhất, cơ chế kiểm soát xung đột tại Liban, trong đó áp lực từ Iran buộc các bên duy trì lệnh ngừng bắn tạm thời. Cơ chế này được thành lập với sự tham gia chính thức của Iran nhằm can dự vào cấu trúc an ninh Liban, trong khi Israel hoàn toàn không có vai trò.

Thứ hai, kênh liên lạc tại eo biển Hormuz, trong đó các bên thống nhất lộ trình mở cửa dần và lập kênh liên lạc trực tiếp để phía đối tác thông báo vấn đề phát sinh cho phía Iran. Iran tuyên bố động thái này thể hiện sự củng cố chủ quyền của Iran đối với eo biển Hormuz.

Thứ ba, điều kiện tiên quyết để đàm phán thỏa thuận cuối cùng. Ba nhóm công tác chuyên trách (hạt nhân, cấm vận, giám sát) chỉ chính thức kích hoạt sau khi Mỹ thực hiện đầy đủ Điều 13 của Bản ghi nhớ (MoU) Islamabad, gồm ngừng bắn toàn diện, dỡ bỏ phong tỏa hàng hải, giải phóng tài sản và miễn trừ trừng phạt dầu khí. Iran khẳng định không đàm phán thỏa thuận cuối cùng nếu Mỹ chưa triển khai các cam kết thực địa này.

Thứ tư, ký kết cơ chế giải tỏa tài sản với Qatar. Iran và Qatar ký MoU riêng nhằm định hình phương thức và triển khai thực tế việc giải phóng các khoản tài sản bị phong tỏa của Tehran ở nước ngoài.

Cuối cùng, Mỹ ban hành văn bản miễn trừ cấm vận dầu khí. Thực hiện Điều 10 của MoU, Cục Kiểm soát Tài sản Nước ngoài, Bộ Tài chính Mỹ đã chính thức ban hành văn bản miễn trừ trừng phạt ngành dầu mỏ, hóa dầu của Iran trong 60 ngày, cho phép nhận thanh toán qua Ngân hàng trung ương.

Các cuộc đàm phán tại Thụy Sĩ là giai đoạn đầu của tiến trình thương lượng kéo dài 2 tháng theo thỏa thuận sơ bộ mà hai bên đạt được tuần trước. Theo một tuyên bố chung mà hai bên trung gian là Pakistan và Qatar công bố vào ngày 21/6, các nhà đàm phán đã đạt được thỏa thuận về một "lộ trình hướng tới việc đạt được một thỏa thuận cuối cùng trong vòng 60 ngày, đồng thời các cuộc đàm phán kỹ thuật sẽ tiếp tục diễn ra tại Burgenstock trong tuần này."

Trong một diễn biến liên quan, hãng thông tấn bán chính thức Fars đưa tin Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian dự kiến sẽ thăm Pakistan vào ngày 23/6./.