Thảo luận tại tổ về Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), các đại biểu Quốc hội cho rằng việc sửa đổi luật là yêu cầu cấp bách để tháo gỡ các "điểm nghẽn" về thể chế để Hà Nội giải quyết các vấn đề nhức nhối.

Trong khuôn khổ Kỳ họp, chiều 8/4, các đại biểu Quốc hội đã tiến hành thảo luận tổ về Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) cùng một số dự án luật quan trọng khác. Trong đó, các cơ chế đặc thù nhằm tạo động lực cho Thủ đô phát triển nhanh, bền vững là nội dung thu hút sự quan tâm đặc biệt.

Cấp bách tháo gỡ "điểm nghẽn" cho Thủ đô

Bày tỏ sự đồng thuận cao với việc sửa đổi luật, đại biểu Trần Hoàng Ngân, Đoàn Đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh thẳng thắn nhìn nhận: Dù Luật Thủ đô 2012 đã có những lần điều chỉnh, nhưng thực tiễn triển khai vẫn còn nhiều "điểm nghẽn" cản trở hành trình phát triển của Hà Nội. Ngay cả khi đã có Nghị quyết 188 về cơ chế đặc thù cho Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, những vướng mắc về thể chế vẫn khiến các dự án quan trọng gặp khó khăn.

Đại biểu Trần Hoàng Ngân đặc biệt lo ngại về thực trạng môi trường: "Hà Nội thường xuyên nằm trong top 10 thành phố ô nhiễm không khí nhất thế giới, điều này thật đáng buồn. Chúng ta cần một cơ chế quyết liệt để Hà Nội đủ thẩm quyền giải quyết các vấn đề từ ô nhiễm, giao thông, ngập nước đến an toàn đô thị và phòng cháy chữa cháy."

Theo ông Trần Hoàng Ngân, dự thảo Luật lần này đã thể hiện rõ quan điểm của Đảng về việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Đặc biệt, Điều 5 quy định về việc Hội đồng Nhân dân Thành phố được quyết định áp dụng các văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan Trung ương là một bước "đột phá" cần được thảo luận kỹ để thực hiện hiệu quả.

"Thể chế không chỉ dừng lại ở khâu quản lý mà còn phải kiến tạo các mô hình phát triển mới phù hợp với kỷ nguyên mới," đại biểu Trần Hoàng Ngân nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, tại Chương II, đại biểu Trần Hoàng Ngân quan tâm đến Điều 9 về thí điểm cơ chế, chính sách và bày tỏ mong muốn phân cấp "trọn gói" cho địa phương, cho phép địa phương quyết định về biên chế và tổ chức bộ máy của mình.

Ở Chương IV về phát triển văn hóa-xã hội, đại biểu Trần Hoàng Ngân đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu, bổ sung tinh thần của Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam nhằm tạo thêm các cơ chế đột phá. Tương tự, trong Chương V về phát triển khoa học công nghệ, đại biểu Trần Hoàng Ngân kiến nghị bổ sung các cơ chế mạnh hơn để tận dụng Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Cần "van kiểm soát" để không làm khó hệ thống pháp luật

Đồng quan điểm về việc cần cơ chế mạnh cho Hà Nội, song đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng, Ủy viên Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, lại đặt vấn đề về tính thống nhất và kiểm soát quyền lực. Ông cho rằng Luật Thủ đô phải là đạo luật "mở đường" nhưng không được trở thành một ngoại lệ làm rối loạn hệ thống pháp luật.

Theo đại biểu Sơn, dự thảo luật hiện nay đang phân quyền mạnh nhưng vẫn thiếu các "van kiểm soát" thể chế. "Việc trao thẩm quyền đặc thù là cần thiết, nhưng nếu không quy định rõ phạm vi, điều kiện, trách nhiệm giải trình và cơ chế xử lý xung đột pháp luật thì rất dễ phát sinh tình trạng áp dụng tùy nghi," đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cảnh báo.

Dẫn chứng từ Kết luận 09-KL/TW năm 2026 về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị Luật Thủ đô càng đặc thù thì càng phải chặt chẽ về kiểm soát quyền lực, bảo đảm tính tinh gọn, rõ thẩm quyền và dễ áp dụng.

Đưa dữ liệu, AI và môi trường thành các trụ cột phát triển

Một trong những điểm mới được đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề xuất là phải đặt môi trường vào đúng vị trí "trụ cột" của cơ chế đặc thù. Ông cho rằng Hà Nội không thể chỉ "đặc thù" về tài chính hay bộ máy, mà phải dẫn đầu về công nghệ môi trường, kinh tế tuần hoàn và giao thông xanh.

Bên cạnh đó, việc quản trị đô thị phải dựa trên dữ liệu thực và trí tuệ nhân tạo (AI). Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn kiến nghị: "Luật Thủ đô cần quy định rõ nguyên tắc chia sẻ dữ liệu công – tư, trách nhiệm giải trình khi ứng dụng AI và tạo điều kiện pháp lý để dữ liệu thực sự trở thành hạ tầng cho quy hoạch, y tế và quản trị rủi ro đô thị."

Bên cạnh chuyển đổi số, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cho rằng môi trường phải được đặt đúng vị trí là một trụ cột của cơ chế đặc thù cho Thủ đô.

Đại biểu của Đoàn Đại biểu Quốc hội Thành phố Hải Phòng cũng lưu ý, Hà Nội không thể chỉ đặc thù về tài chính, đầu tư hay tổ chức bộ máy, trong khi thực tế đang đối diện nhiều vấn đề lớn như ô nhiễm không khí, nước thải, chất thải rắn, thiếu hạ tầng xanh, giao thông phát thải cao và sức ép dân số đô thị.

Từ đó, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị Luật Thủ đô cần cho phép thí điểm mạnh hơn các cơ chế về công nghệ môi trường, giám sát môi trường theo thời gian thực, kinh tế tuần hoàn, giao thông xanh, năng lượng sạch, tiêu chuẩn đô thị phát thải thấp và cơ chế liên kết vùng trong xử lý các vấn đề môi trường xuyên địa giới.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo Luật theo hướng phân định rõ quyền tự chủ và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát; quy định chặt chẽ hơn về phạm vi, điều kiện, thời hạn, trách nhiệm và giám sát đối với mọi cơ chế đặc thù; bổ sung nền tảng pháp lý đủ mạnh cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và quản trị dữ liệu; đồng thời thiết kế cơ chế đột phá cho công nghệ môi trường và phát triển xanh.

Theo ông, Luật Thủ đô cần thực sự trở thành một đạo luật mẫu về tư duy lập pháp mới, vừa mở đường cho phát triển, vừa giữ vững tính thống nhất, minh bạch, khả thi và kỷ luật của hệ thống pháp luật.

“Quán triệt tinh thần Kết luận 09-KL/TW, sửa Luật Thủ đô lần này phải hướng tới một yêu cầu cao hơn: Không chỉ tạo cơ chế riêng cho Hà Nội, mà phải tạo ra một mô hình thể chế tiên phong, có thể tổng kết, đánh giá và lan tỏa cho cả nước,” đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn nhấn mạnh./.