Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh: Thêm công cụ giúp nông dân phòng vệ giá

Tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu đề nghị hoàn thiện chính sách theo hướng tạo điều kiện để nông dân tiếp cận công cụ phòng ngừa rủi ro giá cả, ổn định thu nhập và chủ động trong sản xuất

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, ngày 20/11, Quốc hội thảo luận tại Hội trường về dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh.

Cho ý kiến tại hội trường, đại biểu Tráng A Dương (Lào Cai) nhất trí với sự cần thiết ban hành Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để phát triển thị trường hàng hóa hiện đại, minh bạch, đồng thời tạo công cụ phòng ngừa rủi ro, biến động giá cho doanh nghiệp và người sản xuất.

Xuất phát từ thực tiễn sản xuất, kinh doanh và những tác động trực tiếp biến động của giá cả đến đời sống người dân tại một số địa phương.

Lấy dẫn chứng các tỉnh Tây Nguyên có diện tích và sản lượng càphê lớn nhất trong cả nước, đại biểu nêu vấn đề, người trồng càphê có nỗi lo lớn nhất không chỉ là năng suất, sản lượng mà còn là giá cả sau mỗi vụ thu hoạch.

Thực tế, giá càphê đã có thời điểm giảm từ khoảng 100.000 đồng xuống dưới 80.000 đồng/kg chỉ trong vài tháng, đặt người trồng trước rủi ro lớn về thu nhập. Do đó, đại biểu đề nghị dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh phải đặc biệt quan tâm đến khả năng tiếp cận của nông dân, thay vì chủ yếu hướng đến doanh nghiệp và các tổ chức đầu tư.

Đại biểu dẫn báo cáo của Bộ Công Thương, hiện có khoảng 50.000 tài khoản giao dịch trên Sở Giao dịch hàng hóa trong nước, trong đó có sự tham gia trực tiếp của nhiều nông dân với mục đích phòng vệ giá. Tuy nhiên, rào cản về vốn, công nghệ, ngôn ngữ và thao tác giao dịch vẫn khiến không ít người sản xuất, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số khó tiếp cận công cụ này.

Đại biểu cho rằng, giá trị thiết thực của thị trường hàng hóa phái sinh chính là giúp người nông dân chủ động bảo vệ giá trị sản phẩm của chính mình khi được làm ra. Vì vậy, đại biểu đề nghị trong dự thảo luật không những quan tâm đến doanh nghiệp, các tổ chức đầu tư mà cần phải quan tâm đặc biệt đến các hộ nông dân, hộ đồng bào dân tộc thiểu số trực tiếp sản xuất.

Kiểm tra lô hàng càphê nhân Robusta Lâm Đồng trước khi đóng gói để phục vụ thị trường xuất khẩu. (Ảnh: Nguyễn Dũng/TTXVN)

Đại biểu nêu sự cần thiết có chính sách hỗ trợ tiếp cận thị trường, đơn giản hàng hóa, quy trình tham gia, tăng cường tuyên truyền, đào tạo, hướng dẫn kỹ thuật, giao dịch để người dân sử dụng đúng công cụ và bảo vệ giá.

Đặc biệt, hiệu quả của thị trường hàng hóa phái sinh không nên chỉ đánh giá thông qua lãi hay lỗ trên tài khoản giao dịch mà cần gắn với hiệu quả phòng vệ giá, khả năng ổn định thu nhập và hoạt động sản xuất hàng hóa trên thực tế.

Đại biểu nhấn mạnh, giá trị của Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh không chỉ là phát triển một thị trường tài chính hiện đại mà quan trọng hơn là phải tạo ra công cụ thiết thực phục vụ nền kinh tế, giúp doanh nghiệp và người dân chủ động phòng ngừa rủi ro, ổn định sản xuất và tăng thu nhập.

Còn theo đại biểu Thạch Phước Bình (Vĩnh Long), chính sách cần ưu tiên phát triển các sản phẩm phái sinh dựa trên những mặt hàng Việt Nam có thế mạnh, đặc biệt là nông sản.

Tuy nhiên, không nhất thiết yêu cầu từng hộ nông dân trực tiếp tham gia giao dịch trên sàn. Hợp tác xã, doanh nghiệp thu mua, chế biến và xuất khẩu có thể trở thành cầu nối, giúp người sản xuất tiếp cận công cụ phòng vệ giá thuận lợi hơn.

Cách tiếp cận này cũng phù hợp với đặc điểm sản xuất nông nghiệp Việt Nam, nơi phần lớn hộ sản xuất có quy mô nhỏ, năng lực tài chính và khả năng tiếp cận thông tin thị trường còn hạn chế.

Nếu được tổ chức thông qua các hợp tác xã và doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng, công cụ phái sinh có thể gắn với hoạt động sản xuất, thu mua và tiêu thụ thay vì trở thành một kênh giao dịch xa rời thực tế.

Phát triển thị trường hàng hóa phái sinh gắn trực tiếp với chuỗi sản xuất

Tại hội trường, báo cáo giải trình, làm rõ các vấn đề được các đại biểu Quốc hội quan tâm, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu cho biết, dự thảo luật lần này được xây dựng nhằm thể chế hóa Nghị quyết số 19 ngày 8/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam, trong đó đặt ra yêu cầu hình thành và phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh.

Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu. (Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN)

Qua ý kiến của các đại biểu Quốc hội, Chính phủ sẽ chỉ đạo cơ quan soạn thảo rà soát, hoàn thiện dự thảo luật với mục tiêu quan trọng nhất là thiết lập các cơ chế để hỗ trợ doanh nghiệp và các chủ thể tham gia thị trường phòng ngừa rủi ro về giá. Đồng thời, thị trường này sẽ góp phần hình thành giá tham chiếu đối với các mặt hàng mà Việt Nam đang có thế mạnh.

Phó Thủ tướng nêu rõ, thị trường hàng hóa phái sinh gắn trực tiếp với chuỗi sản xuất, chế biến, lưu thông, xuất nhập khẩu và giao dịch hàng hóa vật chất, điển hình như các sản phẩm nông sản.

Giá trị, quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia giao dịch trên thị trường phụ thuộc trực tiếp vào giá, chỉ số giá hoặc biến động giá của các mặt hàng trong chuỗi cung ứng thực. Vì vậy, hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh vừa gắn liền với thị trường hàng hóa vật chất, vừa mang đặc trưng của thị trường tài chính, làm phát sinh các rủi ro về giá, thanh toán, đối tác và an toàn hệ thống cần được kiểm soát, quản lý chặt chẽ.

Theo Phó Thủ tướng, từ kinh nghiệm quốc tế cho thấy việc xác định cơ quan quản lý không có một mô hình thống nhất mà phụ thuộc vào cấu trúc tổ chức và phân công quản lý của từng quốc gia.

Tại Việt Nam, hoạt động mua bán hàng hóa được quy định tại Luật Thương mại năm 2005, trong đó Chính phủ giao Bộ Công Thương thống nhất quản lý nhà nước trong lĩnh vực chuyên ngành.

Kế thừa các quy định nêu trên và tiếp thu ý kiến đại biểu, dự thảo luật tiếp tục được kiến nghị giao Bộ Công Thương làm cơ quan đầu mối, đồng thời phân định rõ trách nhiệm phối hợp của Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công an và các cơ quan liên quan trong việc quản lý, giám sát hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh./.

(TTXVN/Vietnam+)