Nghị quyết Liên hợp quốc thông qua tạo thêm cơ sở để các nước châu Phi và Caribe chuyển cuộc tranh luận từ ghi nhận lịch sử sang yêu cầu biện pháp về bồi thường và khắc phục hậu quả lâu dài nạn buôn bán nô lệ.

Theo phóng viên TTXVN tại châu Phi, ngày 20/6, các nhà lãnh đạo châu Phi và vùng Caribe đã kêu gọi những quốc gia từng tham gia buôn bán nô lệ xuyên Đại Tây Dương đưa ra lời xin lỗi chính thức và bồi thường, trong một động thái mới nhằm thúc đẩy chương trình công lý mang tính lịch sử đối với hàng triệu người gốc Phi bị cưỡng bức đưa khỏi quê hương.

Lời kêu gọi này được đưa ra tại hội nghị “Next Steps” ở thủ đô Accra của Ghana, nơi các đại biểu ra tuyên bố đề nghị các nước liên quan “đưa ra lời xin lỗi đầy đủ, chính thức và vô điều kiện” như một nền tảng cho việc hòa giải, xây dựng lòng tin và công lý bồi hoàn.

Hội nghị diễn ra trong khuôn khổ các hoạt động đánh dấu Juneteenth, ngày lễ tưởng niệm chấm dứt chế độ nô lệ tại Mỹ, qua đó tiếp thêm sức nặng biểu tượng cho chiến dịch đòi bồi thường của châu Phi và cộng đồng kiều dân gốc Phi.

Động lực mới của chiến dịch này được tạo ra sau khi Đại hội đồng Liên hợp quốc (LHQ) hồi tháng 3 thông qua nghị quyết coi nạn buôn bán nô lệ xuyên Đại Tây Dương là “tội ác nghiêm trọng nhất chống lại loài người.”

Dù không mang tính ràng buộc pháp lý, nhưng nghị quyết này được đánh giá có giá trị đạo lý và chính trị lớn, tạo thêm cơ sở để các nước châu Phi và Caribe chuyển cuộc tranh luận từ ghi nhận lịch sử sang yêu cầu các biện pháp cụ thể hơn, trong đó có bồi thường và khắc phục hậu quả lâu dài.

Tổng thống Ghana John Dramani Mahama cho rằng nghị quyết trên đã mở ra cơ hội mới cho đối thoại thực chất về bồi thường, đồng thời nhấn mạnh hậu quả của chế độ nô lệ vẫn tiếp tục in dấu tại châu Phi, Caribe và toàn bộ cộng đồng người gốc Phi trên thế giới.

Theo các nhà tổ chức, hơn 80 quốc gia đã cử đại biểu tham dự hội nghị tại Accra, cho thấy vấn đề công lý lịch sử đang ngày càng thu hút sự ủng hộ rộng hơn trên phạm vi toàn cầu.

Liên minh châu Phi (AU) cũng đang đẩy mạnh chương trình này ở cấp thể chế. Liên minh châu Phi cho biết hội nghị thượng đỉnh của tổ chức này đã quyết định đưa vấn đề bồi thường cho nạn buôn bán nô lệ xuyên Đại Tây Dương, chủ nghĩa thực dân và chế độ phân biệt màu da Apartheid trở thành một trong các dự án chủ lực của khối này từ năm 2026.

Trước đó, Liên minh châu Phi đã xác định năm 2025 là năm chủ đề về “Công lý cho người châu Phi và người gốc Phi thông qua bồi thường,” cho thấy nỗ lực trên không còn chỉ dừng ở các tuyên bố biểu tượng mà đang được thể chế hóa mạnh hơn.

Trong bối cảnh lập trường tại các nước phương Tây còn khác biệt, cuộc tranh luận về bồi thường bồi thường cho nạn buôn bán nô lệ xuyên Đại Tây Dương nhiều khả năng sẽ tiếp tục phức tạp và kéo dài.

Tuy nhiên, việc châu Phi, vùng Caribe và cộng đồng kiều dân gốc Phi ngày càng phối hợp chặt chẽ hơn đang tạo ra một mặt trận thống nhất hơn, có thể gia tăng sức ép quốc tế nhằm buộc các cường quốc từng hưởng lợi từ chế độ nô lệ phải đối diện đầy đủ hơn với trách nhiệm lịch sử của mình./.

​