Trong mưa bom bão đạn, những cô gái dân quân độ tuổi 16-20 đã lập chiến công vang dội tại cầu Tà Vài, viết nên bản anh hùng ca bất tử về lòng quả cảm và tinh thần yêu nước của người dân Tây Bắc.

Cầu Tà Vài bắc qua suối Sập trên Quốc lộ 6, thuộc địa phận xã Chiềng Hặc, tỉnh Sơn La. Nơi đây từng là trọng điểm đánh phá ác liệt của không quân Mỹ trong những năm tháng chiến tranh đánh phá miền Bắc.

Hơn 60 năm trước, 10 nữ dân quân nơi đây đã anh dũng chiến đấu bảo vệ mảnh đất quê hương, làm nên chiến công bắn rơi máy bay Mỹ, viết nên trang sử hào hùng của dân tộc cũng như phụ nữ các dân tộc Tây Bắc.

Cầu Tà Vài được xây dựng năm 1961 nằm trên tuyến giao thông huyết mạch quan trọng kết nối đồng bằng Bắc Bộ, liên khu IV (cũ) với tỉnh Sơn La và vùng thượng Lào. Giai đoạn từ năm 1965-1968, khi đế quốc Mỹ tăng cường đánh phá các tỉnh miền Bắc, chúng liên tục ném bom nhằm phá hủy các công trình giao thông trọng điểm của ta; trong đó, cầu Tà Vài đã hứng chịu 46 trận đánh với 1.272 quả bom các loại.

Dưới sức công phá dữ dội của bom đạn, hai nhịp cầu đã bị phá hủy, khiến giao thông trên tuyến Quốc lộ 6 tạm thời gián đoạn.

Song với tinh thần “Chỉ tắc giờ, không tắc ngày,” “Địch phá ta sửa ta đi, địch phá ta cứ đi,” lực lượng dân quân bảo vệ cầu Tà Vài cùng bộ đội Tiểu đoàn 14 pháo cao xạ vẫn anh dũng, kiên cường bám trụ, bảo vệ trận địa phòng không, giữ vững huyết mạch giao thông thông suốt.

Từ ngày 31/8-2/9/1965, quân và dân đã lập chiến công vang dội bắn rơi 2 máy bay tiêm kích F105 và bắt sống giặc lái Mỹ.

Đến thăm gia đình bà Quàng Thị Lói ở bản Tà Vài, xã Chiềng Hặc, mặc dù đã 76 tuổi nhưng bà vẫn không thể nào quên những năm tháng oanh liệt, tự hào khi tham gia chiến đấu tại Tiểu đội nữ dân quân Yên Châu và những câu chuyện trong chiến đấu bảo vệ cầu Tà Vài.

Bà Lói kể lại, Tiểu đội nữ dân quân Yên Châu có 10 người, độ tuổi chỉ từ 16-20, được biên chế 10 khẩu súng trường. Sau khoảng thời gian huấn luyện, cả Tiểu đội đã trực tiếp tham gia chiến đấu bảo vệ cầu Tà Vài.

Những ngày đầu, ai nấy đều bỡ ngỡ nhưng được bộ đội hướng dẫn tận tình và tham gia các trận đánh nên quen dần. Ngày đó, máy bay địch bắn phá ác liệt suốt ngày đêm hàng tháng trời. Mặc dù trong mưa bom, bão đạn, chị em dân quân vẫn tập trung canh gác, phối hợp, hỗ trợ bộ đội chiến đấu, kiên cường bám trụ trận địa.

Kể tiếp câu chuyện của bà Lói, bà Quàng Thị Hổn cũng thuộc Tiểu đội nữ dân quân Yên Châu cho biết, quả đồi sau nhà, nơi đây từng là vị trí chiến đấu của Tiểu đội. Trận địa của chúng tôi ở trên đồi đó, có thể quan sát rất rõ cầu Tà Vài. Mỗi khi máy bay địch xuất hiện, gầm rú vang khắp cả khu vực, chúng tôi nhanh chóng vào vị trí, phối hợp cùng bộ đội bắn trả.

“Ngày 2/9/1965, máy bay địch quần thảo liên tục, rồi một chiếc F105 lao xuống chuẩn bị ném bom về phía cầu. Khi vào đúng tầm ngắm, Tiểu đội trưởng hô bắn, tất cả đồng loạt siết cò. Chỉ ít giây sau, chiếc máy bay bốc cháy, lao xuống phía xã Tú Nang (trước đây). Lúc ấy, ai nấy cũng đều vỡ òa cảm xúc, vô cùng phấn khởi, không nghĩ súng trường lại có thể bắn rơi được máy bay. Sau đó, lực lượng dân quân cùng bộ đội và nhân dân phán đoán, xác định khu vực nhảy dù, nhanh chóng tiếp cận hiện trường và bắt sống phi công Mỹ. Dù căm thù giặc sâu sắc, tuy nhiên, quân và dân ta vẫn đối xử nhân đạo, chăm sóc, sơ cứu vết thương cho phi công rồi mới bàn giao cho địa phương," bà Hổn chia sẻ.

Không chỉ trực tiếp chiến đấu, bắn rơi máy bay địch, các nữ dân quân còn cùng bộ đội và nhân dân dựng trận địa, vận chuyển vũ khí, kéo chân súng, tháp pháo lên đỉnh đồi. Mặc dù dốc cao, nặng, vượt sức, nhưng ai nấy đều quyết tâm bằng tinh thần chiến đấu, hy sinh để bảo vệ quê hương, đất nước; đồng thời, tham gia sửa chữa cầu đường, lấp hố bom, giúp giao thông thông suốt…

Hơn 60 năm trôi qua, 10 cô gái dân quân năm xưa nay chỉ còn 4 người nhưng hàng ngày các bà, các mẹ vẫn nỗ lực lao động sản xuất, xây dựng kinh tế gia đình, tích cực tham gia hoạt động ở địa phương, giáo dục con cháu về truyền thống cách mạng của dân tộc ta.

Những Huân chương Kháng chiến được Chủ tịch nước trao tặng các cá nhân thuộc Tiểu đội nữ dân quân Yên Châu là minh chứng rõ nhất cho một thời tuổi trẻ dũng cảm, không tiếc máu xương vì nền độc lập, tự do của Tổ quốc.

Ông Lò Văn Siểng, Chi hội trưởng Chi hội Cựu chiến binh bản Tà Vài, xã Chiềng Hặc cho hay, chiến công của Tiểu đội nữ dân quân Yên Châu là niềm tự hào của nhân dân trong bản và xã.

Không chỉ là bắn rơi máy bay, đây còn là biểu tượng của tinh thần đoàn kết quân-dân, ý chí kiên cường của phụ nữ dân tộc Thái ở Tây Bắc nói chung và tỉnh Sơn La trong thời kỳ kháng chiến, bảo vệ Tổ quốc nói riêng.

Với dấu mốc lịch sử rất đỗi tự hào, năm 2004, Ủy ban Nhân dân tỉnh Sơn La xếp hạng cầu Tà Vài là di tích lịch sử cấp tỉnh, trở thành “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống cách mạng cho cán bộ, học sinh và nhân dân; là minh chứng khẳng định cho tinh thần yêu nước, ý chí kiên cường và lòng dũng cảm của quân-dân Sơn La trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ cứu nước.

Em Quàng Thị Ly Diệp, học sinh lớp 12A7, Trường Trung học phổ thông Yên Châu chia sẻ, em rất cảm phục và tự hào khi được nghe các bà kể lại những ký ức hào hùng của Tiểu đội nữ dân quân bắn rơi máy bay Mỹ và những ngày tháng tham gia kháng chiến bảo vệ Tổ quốc. Em sẽ cố học tập, rèn luyện thật tốt, mai sau cống hiến cho quê hương, đất nước để xứng đáng với công lao to lớn của các thế hệ đi trước đã không tiếc xương máu, anh dũng, chiến đấu, hy sinh để thế hệ trẻ được sống trong hòa bình như hôm nay.

Thời gian đã lùi xa, trận địa Tà Vài năm nào nay đã bừng lên nhịp sống mới và được phủ màu xanh của bình yên với những nương xoài, vườn chuối, nhãn, càphê trĩu quả. Dẫu vậy, ký ức về những nữ dân quân bắn rơi máy bay năm xưa vẫn còn nguyên vẹn, lan tỏa niềm tự hào, tiếp thêm ý chí, động lực cho các thế hệ trẻ và mỗi người dân phát huy tinh thần tự lực, tự cường, chung sức, đồng lòng cùng các cấp ủy, chính quyền địa phương xây tỉnh Sơn La phát triển xanh, nhanh và bền vững./.