Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI: Thông qua 4 luật về an ninh quốc gia
Quốc hội vừa biểu quyết, thông qua 4 luật về an ninh quốc gia, có hiệu lực từ năm 2027: Luật Quản lý; Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ; Luật Định danh; Luật An ninh dữ liệu.
Chiều 20/11, Quốc hội đã biểu quyết, thông qua: Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ; Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ; Luật Định danh và xác thực điện tử; Luật An ninh dữ liệu.
Với 473/473 đại biểu Quốc hội tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội đã thông qua Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2027.
Trước đó, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an trình bày Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật. Theo đó, dự thảo Luật sau khi tiếp thu, chỉnh lý gồm 40 điều, giảm 1 điều so với dự thảo Luật trình Quốc hội ngay tại đầu Kỳ họp.
Ban soạn thảo đã tiếp thu tối đa ý kiến của đại biểu Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội, trong đó đối với các biện pháp bảo vệ công trình, nhất là thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ quyết định áp dụng biện pháp bảo vệ mà pháp luật chưa quy định trong trường hợp đặc biệt cấp thiết, dự thảo Luật được hoàn thiện để bảo đảm thống nhất với Luật Tổ chức Chính phủ.
Quy định về quyền của tổ chức, cá nhân cũng được chỉnh lý, đặc biệt là quyền được bồi thường, hỗ trợ khi bị thiệt hại; quyền khiếu nại, tố cáo; quyền được cung cấp thông tin về phạm vi bảo vệ công trình.
Với 475/475 đại biểu Quốc hội tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ, Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.
Trình bày Báo cáo tóm tắt tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo Luật, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết, dự thảo Luật đã được rà soát để bảo đảm đồng bộ, thống nhất với các luật có liên quan, đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Dự thảo Luật cũng được bổ sung, hoàn thiện để xác định đầy đủ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong hoạt động phòng cháy, chữa cháy, trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước và việc xử lý vi phạm, khi bỏ thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu về phòng cháy, chữa cháy và bỏ thủ tục cấp phép trước khi lưu thông đối với phương tiện phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ.
Cụ thể, Luật sửa đổi, bổ sung Điều 18 về nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy theo hướng chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình, chủ phương tiện giao thông tổ chức nghiệm thu và chịu trách nhiệm trước pháp luật về kết quả nghiệm thu; chỉ được đưa công trình, phần công trình, hạng mục công trình, phương tiện giao thông vào khai thác, sử dụng sau khi đã nghiệm thu theo thiết kế về phòng cháy và chữa cháy được thẩm định, thẩm duyệt.
Bên cạnh đó, dự thảo Luật được bổ sung, hoàn thiện quy định về cách thức, quy trình giải quyết thủ tục hành chính phù hợp với chính quyền địa phương 2 cấp; bổ sung giải pháp tiếp tục tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong xử lý đối với các công trình, cơ sở hiện hữu; hoàn thiện quy định về xử lý chuyển tiếp khi bãi bỏ các thủ tục hành chính.
Luật quy định không thực hiện thủ tục phục hồi hoạt động đối với cơ sở, phương tiện giao thông, hộ gia đình và cá nhân đã bị tạm đình chỉ hoạt động, đình chỉ hoạt động sau khi Luật này có hiệu lực thi hành.
Với 473/478 đại biểu Quốc hội tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội đã thông qua Luật Định danh và xác thực điện tử. Luật gồm 7 chương, 45 điều; có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2027. Việc cấp chứng thư chữ ký số công cộng bởi cơ quan quản lý định danh và xác thực điện tử quốc gia được thực hiện từ ngày 1/3/2027.
Trước khi biểu quyết, Quốc hội đã nghe Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang trình bày Báo cáo tóm tắt 6 nội dung lớn đã được tiếp thu, chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo Luật. Theo đó, dự thảo Luật được rà soát, bảo đảm đồng bộ với pháp luật về dữ liệu, giao dịch điện tử, bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng, căn cước; làm rõ nguyên tắc định danh, xác thực điện tử bắt buộc hoặc tự nguyện, thu thập dữ liệu đúng mục đích, không thu thập lại dữ liệu đã có, không yêu cầu xuất trình giấy tờ đã được định danh điện tử.
Luật quy định nguyên tắc tự động tạo lập danh tính điện tử, cấp mã định danh quốc gia khi thông tin trong cơ sở dữ liệu đã đầy đủ, chính xác, không yêu cầu người dân, doanh nghiệp đăng ký lại; danh tính điện tử đã được tạo lập trước khi Luật có hiệu lực thi hành tiếp tục có giá trị sử dụng.
Danh tính điện tử tự chủ phải được lưu trữ tại Việt Nam; việc định danh không làm phát sinh, thay đổi quyền đối với đối tượng được định danh điện tử; việc khai thác thông tin có chứa dữ liệu cá nhân phải được sự đồng ý của chủ thể dữ liệu.
Luật cũng quy định rõ việc bắt buộc xác thực tài khoản giao dịch điện tử với danh tính điện tử của chủ thể, áp dụng đối với các lĩnh vực có rủi ro cao như ngân hàng, chứng khoán, viễn thông, thương mại điện tử, mạng xã hội, đồng thời giao Chính phủ quy định lộ trình thực hiện phù hợp với tiến trình chuyển đổi số.
Việc quản lý dịch vụ định danh, xác thực điện tử được thực hiện thông qua điều kiện cung cấp dịch vụ và cơ chế hậu kiểm, không cấp phép; quy định về việc sử dụng danh tính điện tử của nước ngoài được hoàn thiện, bảo đảm phù hợp với thực tiễn Việt Nam.
Với 468/474 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội đã thông qua Luật An ninh dữ liệu gồm 6 chương, 28 điều; có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2027.
Luật quy định các nguyên tắc, biện pháp bảo vệ an ninh dữ liệu; quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân và quản lý nhà nước về an ninh dữ liệu. Phạm vi áp dụng không chỉ đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân Việt Nam mà còn bao gồm tổ chức, cá nhân nước ngoài tại Việt Nam và tổ chức, cá nhân nước ngoài ở ngoài lãnh thổ Việt Nam khi xử lý dữ liệu thuộc quyền tài phán của Việt Nam hoặc có hành vi xâm phạm an ninh dữ liệu của Việt Nam.
Luật xác định việc bảo vệ an ninh dữ liệu phải được thực hiện chủ động ngay từ khâu thiết kế và xuyên suốt vòng đời dữ liệu, từ tạo lập, thu thập, lưu trữ, xử lý, khai thác, sử dụng, truyền tải, chia sẻ đến xóa, tiêu hủy dữ liệu.
Dữ liệu được phân loại thành 5 cấp độ rủi ro an ninh dữ liệu, căn cứ mức độ tổn hại có thể xảy ra đối với an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, lợi ích công cộng và quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Chủ quản dữ liệu có trách nhiệm tự đánh giá, xác định cấp độ rủi ro và áp dụng biện pháp bảo vệ tương xứng.
Đối với dữ liệu cấp độ 1, cấp độ 2, chủ quản dữ liệu chủ yếu thực hiện trách nhiệm tự bảo vệ; từ cấp độ 3 trở lên, yêu cầu đánh giá tác động rủi ro và kiểm toán an ninh dữ liệu được đặt ra chặt chẽ hơn; riêng dữ liệu cấp độ 4, cấp độ 5 phải thực hiện kiểm toán và gửi báo cáo kết quả về cơ quan chuyên trách có thẩm quyền. Cơ quan nhà nước thực hiện hậu kiểm là chủ yếu, chỉ tiền kiểm đối với dữ liệu, hệ thống có rủi ro cao.
Luật có quy định riêng về bảo vệ an ninh dữ liệu đối với công nghệ mới và trí tuệ nhân tạo (AI), yêu cầu kiểm soát, phân loại, loại bỏ dữ liệu giả mạo, sai lệch, dữ liệu độc hại hoặc chứa mã độc nhằm bảo đảm tính an toàn, toàn vẹn của mô hình huấn luyện và hệ thống xử lý dữ liệu.
Luật quy định khái niệm “đầu độc dữ liệu,” là hành vi cố ý đưa dữ liệu sai lệch, giả mạo hoặc không đúng sự thật vào cơ sở dữ liệu, tập dữ liệu huấn luyện nhằm làm sai lệch hoặc thao túng kết quả xử lý của thuật toán, mô hình trí tuệ nhân tạo hoặc hệ thống thông tin.
Đối với dữ liệu từ cấp độ 3 trở lên thuộc lĩnh vực quốc phòng, an ninh, việc sử dụng để huấn luyện mô hình trí tuệ nhân tạo phải được cấp có thẩm quyền cho phép; dữ liệu dẫn xuất cũng phải được phân loại cấp độ rủi ro và áp dụng biện pháp bảo vệ tương ứng.
Luật quy định trách nhiệm bảo vệ an ninh dữ liệu đối với doanh nghiệp cung cấp dịch vụ viễn thông, Internet, trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây trong phạm vi kiểm soát kỹ thuật dịch vụ và theo phân định trách nhiệm trong hợp đồng với khách hàng.
Chủ quản dữ liệu dù thuê bên thứ ba xử lý dữ liệu vẫn phải chịu trách nhiệm về nghĩa vụ của mình; bên xử lý dữ liệu phải thực hiện đúng phạm vi, mục đích đã thỏa thuận, bàn giao hoặc tiêu hủy toàn bộ dữ liệu khi kết thúc hợp đồng, không lưu bản sao, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
Luật nghiêm cấm các hành vi chiếm đoạt, mua bán, trao đổi, thu thập, truy cập, trích xuất, làm lộ, làm mất, làm sai lệch, xóa hoặc phá hủy dữ liệu trái phép; đầu độc dữ liệu, sử dụng dữ liệu độc hại; lợi dụng dữ liệu, thuật toán và hệ thống trí tuệ nhân tạo để thao túng thông tin nhằm xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội.
Luật cũng nghiêm cấm sử dụng trái pháp luật dữ liệu chứa bí mật nhà nước, dữ liệu từ cấp độ 3 trở lên thuộc lĩnh vực quốc phòng, an ninh để huấn luyện mô hình trí tuệ nhân tạo; che giấu sự cố an ninh dữ liệu hoặc cố ý xác định cấp độ rủi ro thấp hơn mức phải xác định.
Về quản lý nhà nước, Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về an ninh dữ liệu; Bộ Công an là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thực hiện. Bộ Quốc phòng chịu trách nhiệm quản lý nhà nước đối với dữ liệu quân sự, quốc phòng; Ban Cơ yếu Chính phủ giúp Bộ trưởng Bộ Quốc phòng thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước đối với dữ liệu, hệ thống thông tin thuộc Ban Cơ yếu Chính phủ.
Các bộ, cơ quan ngang bộ và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phối hợp thực hiện quản lý nhà nước trong lĩnh vực, địa bàn được phân công. Luật có các chính sách ưu tiên nguồn lực phát triển hạ tầng dữ liệu, công nghệ bảo mật dữ liệu nội địa, từng bước tự chủ về sản phẩm, dịch vụ và giải pháp an ninh dữ liệu; đồng thời chú trọng đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chuyên trách./.
