Giám sát kiến nghị cử tri không chỉ tính bằng tỷ lệ trả lời mà còn phải đo bằng kết quả giải quyết thực chất. Đại biểu Lý Tiết Hạnh nhấn mạnh trách nhiệm từ lắng nghe đến theo đuổi kiến nghị đến cùng.

Tỷ lệ 99,9% kiến nghị cử tri được giải quyết, trả lời là kết quả đáng ghi nhận trong hoạt động tiếp nhận, xử lý kiến nghị của Quốc hội. Tuy nhiên, phía sau con số này vẫn còn những vấn đề cần được quan tâm: trả lời chưa đúng trọng tâm, chưa làm rõ lộ trình xử lý, thậm chí có kiến nghị đã được trả lời bằng văn bản nhưng vấn đề thực tế vẫn chưa được giải quyết thỏa đáng.

Trao đổi bên lề nghị trường Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI với phóng viên Báo Điện tử Vietnamplus, đại biểu Lý Tiết Hạnh, Phó trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai nhấn mạnh chất lượng giải quyết kiến nghị cử tri phải được nhìn nhận từ toàn bộ quy trình, bắt đầu bằng việc lắng nghe, tiếp nhận và phản ánh đúng vấn đề, đến trách nhiệm giải trình, giải quyết và theo đuổi kiến nghị sau giám sát.

Bởi kiến nghị của cử tri không chỉ là những vấn đề riêng lẻ cần trả lời, mà còn là tiếng nói từ thực tiễn cuộc sống, là cơ sở quan trọng để những người làm luật rà soát, hoàn thiện chính sách.

Lắng nghe đúng, phản ánh trúng

- Kiến nghị cử tri gửi đến Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI cho thấy tỷ lệ giải quyết, trả lời đạt 99,9%. Tuy nhiên, vẫn còn những kiến nghị được trả lời chưa đúng trọng tâm, chưa làm rõ lộ trình xử lý hoặc chậm giải quyết do vướng mắc thể chế. Đại biểu đánh giá như thế nào về kết quả này và đâu là những vấn đề cần quan tâm để nâng cao chất lượng giải quyết kiến nghị cử tri?

Đại biểu Lý Tiết Hạnh: Thực tế hiện nay, với cách làm ngày càng chặt chẽ, thống nhất giữa các Đoàn đại biểu Quốc hội, địa phương, Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội, cùng sự chỉ đạo cụ thể của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, trách nhiệm giải quyết, trả lời kiến nghị cử tri ngày càng đi vào quy củ, nền nếp. Con số 99,9% trong báo cáo đã phản ánh kết quả đó.

Tuy nhiên, điều cần quan tâm là trong thực tiễn vẫn còn không ít ý kiến trả lời chưa đúng trọng tâm, chưa làm rõ lộ trình xử lý hoặc mới dừng lại ở việc trả lời bằng văn bản. Vấn đề là kiến nghị đã được giải quyết đến nơi đến chốn hay chưa, kết quả có đáp ứng yêu cầu thực tiễn hay không thì vẫn chưa thực sự đáp ứng hết mong muốn của cử tri và người dân. Đây cũng là vấn đề mà các đại biểu Quốc hội, Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội hết sức quan tâm.

Theo tôi, tình trạng chậm trả lời kiến nghị cơ bản đã được khắc phục. Các cơ quan có trách nhiệm khi nhận được kiến nghị đều có văn bản trả lời và nhìn chung không còn chậm trễ như trước. Một số kiến nghị trước đây dù đã được tiếp thu nhưng rất khó giải quyết do hành lang pháp lý còn hạn chế, có những khoảng trống nhất định. Cơ quan có trách nhiệm muốn trả lời, muốn giải quyết nhưng chưa có đủ cơ sở pháp lý để thực hiện.

Hiện nay, Quốc hội đang tích cực hoàn thiện các luật, quy định pháp luật; Chính phủ cũng xây dựng nhiều nghị định, thông tư cụ thể nhằm giải quyết những vấn đề phát sinh từ thực tiễn. Vì vậy, những vướng mắc do thiếu hành lang pháp lý về cơ bản sẽ từng bước được tháo gỡ trong thời gian tới.

Nhưng điều khiến chúng tôi trăn trở hơn cả là tình trạng trả lời không đúng trọng tâm, không giải quyết được vấn đề mà cử tri kiến nghị. Muốn khắc phục, theo tôi, phải bắt đầu ngay từ khâu lắng nghe, tiếp thu ý kiến cử tri.

Chúng ta không chỉ lắng nghe mà còn phải lắng nghe cho đúng; không chỉ có tiếp thu đúng mà phải phản ánh đúng. Đây chính là yêu cầu nâng cao chất lượng đầu vào của toàn bộ quy trình tiếp nhận, xử lý kiến nghị.

Trong thực tiễn tiếp xúc cử tri, người dân nêu rất nhiều vấn đề, nhưng đại biểu cần xác định kiến nghị nào thực sự xác đáng, thuộc thẩm quyền giải quyết của cấp nào, cơ quan nào. Việc xác định đúng vấn đề và đúng địa chỉ tiếp nhận sẽ góp phần tối ưu hóa quá trình xử lý, trả lời kiến nghị. Đây là nhiệm vụ rất quan trọng của đại biểu Quốc hội, các Đoàn đại biểu Quốc hội và các cơ quan dân cử ở địa phương.

Khi đã có một “đề bài” chân thực, chính xác, trách nhiệm giải trình, giải quyết và trả lời của các cơ quan có thẩm quyền cũng phải được đặt ra với yêu cầu cao hơn, cấp thiết hơn.

Từ thực tiễn công tác, tôi cho rằng kiến nghị cử tri không chỉ được đặt ra để trả lời, giải quyết cho một cử tri cụ thể, mà còn là những vấn đề hết sức sinh động từ cuộc sống. Những câu hỏi, vấn đề được phản ánh qua ý kiến cử tri cũng chính là những vấn đề mà người làm luật cần soi chiếu trong quá trình xây dựng pháp luật và giải quyết những vấn đề cụ thể.

Qua đó, chúng ta không chỉ giải quyết dứt điểm kiến nghị của cử tri mà còn phải rà soát các quy định pháp luật, quy trình thực thi để chính sách ngày càng đáp ứng tốt hơn yêu cầu thực tiễn.

Số hóa để nâng chất lượng giám sát

- Thực tế, chúng ta đã có những phương thức mới trong tiếp nhận, xử lý và theo dõi việc giải quyết kiến nghị cử tri, khiếu nại, tố cáo của công dân. Theo đại biểu, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số như thế nào để nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm của các cơ quan chức năng, đồng thời tạo thuận lợi cho Quốc hội trong hoạt động giám sát?

Đại biểu Lý Tiết Hạnh: Đây là mong muốn, tâm huyết của nhiều đại biểu Quốc hội qua nhiều thế hệ, nhiều nhiệm kỳ. Bởi cử tri ở các vùng miền, địa bàn, lĩnh vực và tầng lớp khác nhau, nhưng những ý kiến, kiến nghị, mong muốn của họ có thể gặp nhau ở rất nhiều điểm, cùng phản ánh những yêu cầu từ thực tiễn.

Nếu không xây dựng được một hệ thống hay một ngân hàng kiến nghị để tập hợp, phân loại và hệ thống hóa thì số lượng kiến nghị sẽ rất lớn, nhiều cơ quan phải trả lời, nhiều người phải nghiên cứu, trong khi các vấn đề có thể trùng lặp hoặc liên quan với nhau.

Nếu được tập hợp thành một hệ thống, trong đó làm rõ nội dung ý kiến, quy định pháp luật hiện hành và những vấn đề cần giải quyết, thì sẽ rất thuận lợi cho các Đoàn đại biểu Quốc hội, đại biểu Quốc hội và các cơ quan có trách nhiệm liên quan. Đây có thể trở thành cẩm nang, tài liệu chính thống để nghiên cứu, tham khảo trong quá trình xử lý kiến nghị.

Khi đó, các cơ quan có sẵn tư liệu để trả lời cử tri một cách có hệ thống, chính xác và khoa học hơn. Đồng thời, cử tri cũng có điều kiện tiếp cận, tìm hiểu các quy định pháp luật thuận lợi hơn từ chính những vấn đề phát sinh trong thực tiễn.

Trong xu thế chuyển đổi số mạnh mẽ hiện nay, việc tập hợp, tổng hợp và trả lời kiến nghị cử tri theo hướng hệ thống hóa dữ liệu cũng thuận lợi hơn nhiều so với trước đây.

Tuy nhiên, có một vấn đề tôi rất trăn trở. Lâu nay, các cơ quan dân cử đã tích cực lắng nghe, tiếp nhận ý kiến cử tri bằng nhiều phương thức khác nhau. Nhưng trong bối cảnh hiện nay, nếu cử tri có thêm nhiều cơ hội và điều kiện thuận lợi để bày tỏ ý kiến, kiến nghị thì nội dung phản ánh sẽ phong phú, thiết thực hơn, đồng thời có giá trị nghiên cứu, hoạch định chính sách cao hơn.

Chẳng hạn, khi Quốc hội thảo luận một dự án luật, qua các diễn đàn, mạng xã hội, tôi thấy người dân thuộc nhiều tầng lớp đã bày tỏ rất nhiều ý kiến, trong đó có những ý kiến có giá trị nghiên cứu.

Nếu có một diễn đàn để cử tri nêu thắc mắc, bày tỏ tâm tư, kiến nghị, thậm chí hiến kế; đồng thời thu hút các chuyên gia, nhà khoa học, những người có chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn trực tiếp trao đổi, thảo luận, phản biện khách quan, đa chiều, khoa học thì chúng ta sẽ có nguồn dữ liệu rất tốt và phong phú. Cử tri cũng có thể mạnh dạn, thoải mái bày tỏ quan điểm cá nhân với tinh thần xây dựng.

Tuy nhiên, để thực hiện được điều đó, cần tiếp tục nghiên cứu những vấn đề liên quan đến việc tiếp thu, nghiên cứu, xử lý các kiến nghị; hành lang pháp lý, nhân lực, cơ chế đã bảo đảm hay chưa và phương thức quản lý thông tin, dữ liệu như thế nào để phục vụ mục đích chung.

Kiên trì theo đuổi đến cùng

- Điều cử tri quan tâm không chỉ là kiến nghị được trả lời mà còn là những vấn đề được phản ánh, được giải quyết thực chất, nhất là các vụ việc kéo dài hoặc liên quan đến trách nhiệm của nhiều cơ quan. Theo đại biểu, Quốc hội cần tập trung vào những giải pháp gì để nâng cao hiệu lực giám sát, tăng cường trách nhiệm thực hiện kiến nghị sau giám sát, bảo đảm những vấn đề cử tri quan tâm được giải quyết đến cùng?

Đại biểu Lý Tiết Hạnh: Trách nhiệm sau giám sát là nội dung hết sức quan trọng, bảo đảm kiến nghị của người dân được giải quyết, trả lời thỏa đáng. Muốn làm được điều đó, chúng ta cần có cách làm chặt chẽ, thống nhất.

Tôi muốn nhấn mạnh lại rằng kiến nghị phải đúng và đồng thời phải tạo được sự đồng thuận. Khi đã xác định kiến nghị là đúng, nhận được sự đồng thuận của cấp ủy, chính quyền địa phương và người dân thì với trách nhiệm của đại biểu Quốc hội, chúng ta phải kiên trì theo đuổi những kiến nghị đó.

Trong thực tế, có những kiến nghị đã được nêu ra từ rất lâu nhưng ở thời điểm đó, điều kiện kinh tế - xã hội chưa đủ để thực hiện. Tuy nhiên, nếu kiên trì theo đuổi, tâm huyết bảo vệ và tìm nhiều cách để tiếp tục thúc đẩy thì những kiến nghị này có thể được nuôi dưỡng, phát triển thành những chính sách đúng đắn. Điều đó có ý nghĩa thiết thực đối với quá trình xây dựng pháp luật cũng như đời sống của người dân.

Vì vậy, tôi mong muốn khi đã có kiến nghị đúng, bên cạnh việc tạo sự đồng thuận, cần đặc biệt coi trọng trách nhiệm theo đuổi kiến nghị và dũng cảm đưa những kiến nghị đó trở thành chính sách đúng đắn. Đây là trách nhiệm cần được các đại biểu Quốc hội, Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội quan tâm.

- Xin trân trọng cảm ơn đại biểu.