Sau gần 60 năm, tiếng tru của sói xám Mexico đang có cơ hội trở lại những cánh rừng Sierra Madre Occidental ở miền biên viễn phía Tây Bắc nước này, nơi chúng từng gần như biến mất.

Theo phóng viên TTXVN tại Mexico, sau gần 60 năm, tiếng tru của sói xám Mexico đang có cơ hội trở lại những cánh rừng Sierra Madre Occidental ở miền biên viễn phía Tây Bắc nước này, nơi chúng từng gần như biến mất. Từ chưa đầy 10 cá thể, đàn sói nay đã vượt 650 con, nhưng hành trình trở về vẫn còn nhiều thử thách.

Màn đêm buông xuống Sierra Madre Occidental, núi rừng Mexico chìm dần vào bóng tối, những thân cây kéo dài thành những vệt đen trên nền trời. Đâu đó giữa những triền núi của bang Durango, một âm thanh có thể khiến người ta dừng bước và lắng nghe: tiếng tru của một con sói. Rồi một tiếng khác đáp lại. Và có thể là một tiếng nữa.

Đó là âm thanh mà người Mexico từng nghĩ sẽ không còn được nghe thấy.
Sói xám Mexico (Canis lupus baileyi), loài sói nhỏ nhất trong nhóm sói xám Bắc Mỹ, đã từng đứng rất gần bờ vực biến mất.

Trong những năm 1970, số cá thể còn lại chưa đến 10 con. Săn bắt, đặt bẫy, đầu độc và những cuộc xung đột với hoạt động chăn nuôi khiến loài vật này gần như biến mất khỏi tự nhiên.

Nhưng vài con sói cuối cùng đã trở thành điểm khởi đầu cho một cuộc hồi sinh kéo dài gần 60 năm.

Con người bắt đầu giữ chúng lại, gây giống, theo dõi huyết thống và tìm cách duy trì sự đa dạng di truyền. Công việc ấy không có những khoảnh khắc ngoạn mục mà diễn ra âm thầm trong các trung tâm bảo tồn, nơi mỗi cá thể được chăm sóc, theo dõi và tính toán từng bước để tránh làm tổn hại đến nguồn gen vốn đã ít ỏi.

Gần sáu thập niên sau, câu chuyện đã khác.

Theo số liệu mới được phía Mexico công bố, quần thể sói Mexico hiện đã vượt 650 cá thể, trong đó 523 con ở Mỹ. Riêng tại Mỹ, số sói sống trong tự nhiên được thống kê ở mức 317 con.

Những con số ấy cho thấy một trong những chương trình phục hồi động vật hoang dã đáng chú ý nhất ở khu vực Bắc Mỹ đã đạt được những kết quả mà cách đây nửa thế kỷ có lẽ ít ai dám nghĩ tới.

Nhưng với những người đã dành cả đời cho loài sói, một con số lớn hơn không có nghĩa câu chuyện đã kết thúc.

Bởi bảo tồn một loài không chỉ là làm cho số lượng của loài đó tăng lên, đó còn là giúp chúng có thể sống trở lại trong tự nhiên. Từ vài cá thể cuối cùng

Irma Salcedo hiểu rất rõ điều đó.

Người đứng đầu Santuario Extinción Cero, một cơ sở bảo tồn tại bang Estado de México, đã dành nhiều năm cùng gia đình tham gia bảo tồn các loài động vật. Khoảng hai năm qua, gia đình bà tiếp nhận và chăm sóc 8 cá thể sói xám Mexico. Ngoài những con sói, nơi đây còn có 4 chó-sói, 2 chó sói đồng cỏ và một gấu mèo.

Với Salcedo, mỗi con sói không chỉ là một cá thể, mà là một phần của một câu chuyện dài gần 60 năm.

Bà kể rằng trong những năm 1970, loài sói Mexico chỉ còn chưa đến 10 cá thể. Ngày nay, quần thể đã tăng lên hàng trăm con, nhưng quá trình phục hồi diễn ra chậm chạp bởi phía sau mỗi bước tiến là cả một khối lượng công việc về khoa học, đặc biệt là di truyền học.

Có những việc con người không thể làm nhanh hơn thời gian bởi một đàn sói cần thời gian để sinh sản cũng như một quần thể cần thời gian để ổn định. Những con sói được nuôi trong điều kiện bảo tồn cần được lựa chọn kỹ càng trước khi có thể trở lại tự nhiên.

Và để một quần thể thực sự sống được trong rừng, chúng cần nhiều hơn một nơi để tồn tại: chúng cần lãnh thổ, nguồn thức ăn và một hệ sinh thái đủ lành mạnh.

Đó là lý do những bước chân đầu tiên của sói Mexico trở lại tự nhiên ở bang Durango mang một ý nghĩa đặc biệt.

Sau nhiều thập niên vắng bóng, một số cá thể đã được thả trở lại môi trường sống tự nhiên. Ở bang Chihuahua, những quần thể sói cũng đang được theo dõi trong tự nhiên.

Theo Salcedo, trong lần thống kê gần đây, có khoảng 107 cá thể đang được con người chăm sóc, trong khi số sói sống tự do ở Mexico được ước tính chỉ khoảng 25-35 con.

Những con số ấy cho thấy cuộc trở về vẫn còn rất xa mới hoàn tất song ít nhất, đàn sói đã bắt đầu có một tương lai ngoài những hàng rào. Tiếng tru vượt qua biên giới. Sói Mexico không biết đường biên giới.

Những cánh rừng nơi chúng sinh sống trải dài qua Mexico và Mỹ. Một cá thể sói có thể đi qua những vùng đất mà trên bản đồ được chia bằng một đường biên giới, nhưng trong thế giới của chúng, đó chỉ là một phần của cùng một không gian sống.

Chính vì thế, câu chuyện bảo tồn loài sói Mexico cũng là câu chuyện mà hai nước không thể tách rời.

Và lúc này, sau gần 60 năm phục hồi, một quyết định từ Washington đang khiến những chuyên gia bảo tồn lo lắng.

Các nhà chức trách Mỹ gần đây yêu cầu xem xét việc loại bỏ các biện pháp bảo vệ đối với sói xám Mexico tại Mỹ. Động thái này khiến các nhà bảo tồn lo ngại thành quả được xây dựng qua nhiều thập niên có thể bị ảnh hưởng.

Bà Salcedo cho rằng sói Mexico không phải mối đe dọa thực sự đối với ngành chăn nuôi Mỹ. Theo bà, đây là loài có kích thước nhỏ, có xu hướng tránh con người và không phải loài thường xuyên đối đầu với gia súc lớn.

Bà cũng cho rằng quyết định của chính quyền Mỹ chịu tác động bởi các yếu tố chính trị.

Nhưng điều khiến bà đau lòng hơn cả là thời gian. Sáu thập niên của khoa học, của những phòng thí nghiệm, những trung tâm bảo tồn, những lần theo dõi nguồn gen, những con non được chăm sóc và những cá thể được đưa trở lại rừng.

Tất cả có thể bị đặt trước một quyết định hành chính.

Những người giữ lại tiếng tru

Ở Mexico City, Vườn thú Chapultepec là một trong 24 trung tâm tham gia chương trình bảo tồn sói Mexico. Ở nhiều nơi khác, những nhà bảo tồn vẫn lặng lẽ làm công việc mà phần lớn công chúng không nhìn thấy.

Họ cho sói ăn. Theo dõi sức khỏe. Kiểm tra nguồn gen. Chờ đợi những mùa sinh sản. Và hy vọng một ngày nào đó những con vật được họ chăm sóc có thể rời khỏi nơi trú dưỡng để sống một cuộc đời đúng nghĩa của loài hoang dã.

Có lẽ đó là nghịch lý đẹp nhất của công việc bảo tồn: thành công cuối cùng không phải là để con vật cần đến mình mãi mãi, mà là đến một ngày con người có thể đứng lùi lại, mở cánh cửa và để nó tự đi.

Irma Salcedo và những người như bà đã làm công việc ấy trong nhiều năm.
Không phải để có thêm một con sói trong một khu bảo tồn.
Mà để một ngày, giữa núi rừng Mexico, không còn cần ai phải kể rằng sói từng sống ở đây.

Người ta chỉ cần nghe tiếng tru. Một tiếng tru đơn độc trong đêm. Rồi một tiếng khác đáp lại từ phía bên kia sườn núi.

Và thêm một tiếng nữa. Đó sẽ là lúc người ta biết đàn sói thực sự đã trở về. Nhưng câu chuyện chưa kết thúc.

Bởi hơn 650 con sói hôm nay là kết quả của gần 60 năm con người kiên nhẫn sửa chữa một sai lầm của chính mình. Trong đó, 523 con đang ở Mỹ và hàng trăm cá thể vẫn phụ thuộc vào những chương trình bảo tồn xuyên biên giới.
Một loài từng chỉ còn chưa đầy 10 cá thể đã trở lại từ gần như con số không.
Để làm được điều đó mất gần cả một đời người.

Vì thế, với những người đã nghe tiếng tru ấy trở lại sau nhiều thập niên im lặng, điều đáng sợ nhất có lẽ không phải là một con sói biến mất.
Mà là một ngày, cả khu rừng lại im tiếng./.

​