Bước xuống lòng đất từ cổng thành Porte d’Anderlecht, du khách như rời khỏi thế giới quen thuộc để bước vào một không gian khác, nơi ánh sáng dịu, hơi ẩm và tiếng nước chảy dẫn dắt cảm xúc.

Dưới những con phố đông đúc của thủ đô Brussels (Bỉ), có một nơi mà nước không chỉ được nhìn thấy, mà còn được lắng nghe và cảm nhận.

Đó là Bảo tàng Cống ngầm Brussels - nơi không chỉ đơn thuần giới thiệu một công trình hạ tầng đô thị, mà còn mở ra một hành trình đặc biệt, giúp con người nhận ra sự quý giá của nước - nguồn sống thiết yếu thường bị lãng quên giữa nhịp sống hiện đại.

Được khánh thành vào ngày 30/5/1988, đây là một bảo tàng “sống” theo đúng nghĩa. Bước xuống lòng đất từ cổng thành Porte d’Anderlecht, du khách như rời khỏi thế giới quen thuộc để bước vào một không gian khác, nơi ánh sáng dịu, hơi ẩm và tiếng nước chảy dẫn dắt cảm xúc.

Chuyến tham quan được thiết kế như một dòng chảy liên tục, đưa người xem men theo sông Senne và hệ thống cống ngầm, nơi phản chiếu rõ nét mối quan hệ phức tạp giữa con người và nước trong suốt lịch sử hình thành Brussels.

Ở vị trí trung tâm của câu chuyện mà bảo tàng kể lại là sông Senne - dòng sông đã nuôi dưỡng và khai sinh nên Brussels, nhưng cũng chính là “nạn nhân” của quá trình đô thị hóa kéo dài. Từng là biểu tượng của sự phồn thịnh và giao thương, sông Senne dần bị biến thành nơi tiếp nhận nước thải, rồi lặng lẽ biến mất khỏi không gian và ký ức của người dân thành phố khi bị vùi sâu dưới lớp bêtông.

Chia sẻ với phóng viên TTXVN, bà Aude Hendrick, Giám đốc Bảo tàng Cống ngầm Brussels, nhấn mạnh việc đưa dòng sông trở lại trong nhận thức cộng đồng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Khi bị che khuất dưới lòng đất, nước dần trở thành “vô hình” trong đời sống đô thị, khiến con người ít nhận ra rằng những hành vi thường ngày của mình vẫn đang tác động trực tiếp đến vòng tuần hoàn tự nhiên. Chỉ khi hiểu rõ lịch sử hình thành và hiện trạng của dòng sông, xã hội mới có thể từng bước xây dựng ý thức tôn trọng và gìn giữ nguồn nước một cách bền vững.

Không gian bảo tàng dành nhiều sự trân trọng cho những con người âm thầm làm việc dưới lòng đất, đó là các công nhân cống ngầm - những người đảm bảo dòng nước được dẫn đi an toàn, bảo vệ thành phố khỏi ngập lụt và ô nhiễm. Những hiện vật mang dấu vết thời gian, từ dụng cụ thô sơ đến các cỗ máy nặng, kể lại câu chuyện về sự vất vả và hiểm nguy mà họ phải đối mặt, đồng thời nhấn mạnh giá trị của công sức con người trong việc gìn giữ nguồn nước sạch.

Bên cạnh việc kể lại lịch sử, Bảo tàng Cống ngầm còn đặc biệt chú trọng vai trò giáo dục. Nơi đây thường xuyên tổ chức các hoạt động giáo dục môi trường dành cho trẻ em, từ các buổi tham quan tương tác, trò chơi khám phá vòng tuần hoàn của nước, đến những bài học trực quan về bảo vệ nguồn nước trong đời sống hằng ngày. Thông qua trải nghiệm thực tế dưới lòng đất, các em nhỏ không chỉ học bằng mắt mà còn bằng cảm xúc, từ đó hình thành tình yêu và ý thức trân trọng nước ngay từ khi còn nhỏ.

Thông điệp về trách nhiệm với nước càng trở nên rõ nét khi bảo tàng đề cập đến những thách thức hiện nay. Biến đổi khí hậu, mưa lớn và các bề mặt bêtông hóa khiến hệ thống cống rãnh quá tải, buộc dòng sông phải gánh thêm vai trò điều tiết nước.

Theo bà Aude Hendrick, giải pháp của tương lai nằm ở việc “trả lại không gian cho nước” - khơi thông bề mặt đô thị để nước mưa có thể thấm tự nhiên xuống đất, thay vì bị cuốn thẳng vào cống.

Những tín hiệu tích cực cũng được bảo tàng kể lại một cách đầy hy vọng. Sau khi các trạm xử lý nước thải đi vào hoạt động vào năm 2001 và 2007, sông Senne dần hồi sinh.

Từ một con sông không còn dấu vết sự sống do ô nhiễm, đến nay đã có 17 loài cá quay trở lại sinh sống, cùng sự xuất hiện của hải ly. Sự sống ấy không chỉ là thành quả của kỹ thuật, mà còn là minh chứng cho khả năng tự chữa lành của thiên nhiên khi con người biết tôn trọng và chăm sóc nguồn nước.

Bảo tàng Cống ngầm Brussels vì thế trở thành một không gian giáo dục và truyền cảm hứng đặc biệt, nơi mỗi bước chân dưới lòng đất là một lời nhắc nhở nhẹ nhàng nhưng sâu sắc: nước không phải là điều hiển nhiên.

“Chúng ta cần nuôi dưỡng mối quan hệ lâu dài với nước, để các thế hệ mai sau vẫn có thể sống cùng những dòng sông khỏe mạnh," Giám đốc Bảo tàng Aude Hendrick nhấn mạnh.

Giữa lòng thành phố hiện đại, Bảo tàng Cống ngầm không chỉ kể câu chuyện của quá khứ, mà còn gieo mầm cho tương lai, nơi tình yêu và sự tôn trọng với nước được nuôi dưỡng từ nhận thức, trải nghiệm và trách nhiệm của mỗi con người./.