Chùa Hoa Sơn ở xã An Phú, tỉnh Quảng Ngãi đang lưu giữ nguyên vẹn nguồn tư liệu lịch sử, văn hóa vô cùng quý giá là 18 đạo sắc phong và sắc chỉ của 5 đời vua triều Nguyễn (từ năm 1822 đến 1909). 

Trải qua hơn hai thế kỷ với nhiều biến cố lịch sử, chùa Hoa Sơn (thôn Phú Thọ, xã An Phú, tỉnh Quảng Ngãi) vẫn lưu giữ được bộ sưu tập 18 sắc phong, sắc chỉ của các đời vua triều Nguyễn. Đây không chỉ là nơi sinh hoạt tâm linh của người dân địa phương mà còn là kho tàng di sản văn hóa, góp phần minh chứng cho hành trình khai phá, mở cõi phương Nam của cha ông.

“Báu vật” hơn 200 năm tuổi

Chùa Hoa Sơn được xây dựng trong khoảng thời gian từ năm 1793 đến năm 1800. Ngôi chùa nằm ở tả ngạn sông Trà Khúc hiện đang bảo quản một hệ thống sắc phong cổ quý hiếm.

Theo Thượng tọa Thích Như Tiến, Phó Trưởng Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Quảng Ngãi, Trụ trì chùa Hoa Sơn, các đạo sắc phong và sắc chỉ đang lưu giữ do 5 vị vua triều Nguyễn ban tặng từ năm 1822 đến năm 1909, bao gồm các đời vua: Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức, Đồng Khánh và Duy Tân. Trong tổng số 18 văn bản quý này, vua Minh Mạng ban 4 sắc, vua Thiệu Trị ban 7 sắc, vua Tự Đức ban 5 sắc, vua Đồng Khánh và vua Duy Tân mỗi vị ban 1 sắc. Bên cạnh đó là hai sắc chỉ cho phép nhân dân thôn Phú Thọ tiếp tục phụng thờ theo truyền thống.

Nội dung các sắc phong ghi nhận, tôn vinh công lao to lớn của các bậc nhân thần trong sự nghiệp khai khẩn đất đai, bảo vệ và mở rộng bờ cõi dưới thời các chúa Nguyễn và triều Nguyễn. Tiêu biểu như Quang Chiếu Vương Mai Đình Dõng (vị quan được chúa Nguyễn Hoàng giao trấn giữ vùng đất Quảng Nam từ năm 1571 đến năm 1602) và Lương Văn Chánh (người có công khai mở vùng đất Phú Yên vào năm 1611). Đặc biệt, bản sắc phong sớm nhất được ban dưới triều vua Minh Mạng, đề ngày 24 tháng 9 năm Minh Mạng thứ ba (1822), phong tặng cho Quang Chiếu Vương Mai Đình Dõng.

Trân giữ di sản cho muôn đời sau

Trải qua thăng trầm thời gian và chiến tranh, nhiều tài liệu trong dân gian có nguy cơ thất lạc. Do đó, người dân đã tin tưởng gửi gắm các đạo sắc phong vào chùa Hoa Sơn để lưu giữ. Mỗi sắc phong dài khoảng 1,2 m, rộng gần 0,5 m, được viết trên giấy dó và đóng triện son của nhà vua. Nhờ được bảo quản cẩn thận trong hộp gỗ sơn son nên chất giấy, nét chữ cùng dấu ấn triện của nhà vua sau hơn hai thế kỷ vẫn gần như nguyên vẹn, rõ nét như thuở ban đầu.

Lần đầu tiên được trực tiếp chiêm ngưỡng kho tàng di sản này, anh Đặng Trung Giang (xã An Phú, tỉnh Quảng Ngãi) không khỏi xúc động và trân trọng: “Được trực tiếp xem các sắc phong, tôi thấy việc gìn giữ, bảo quản 18 bản sắc phong qua hàng trăm năm là vô cùng giá trị. Hầu hết sắc phong còn nguyên vẹn, ánh lên màu vàng tươi, nét chữ vẫn còn rõ, các hoa văn trên mặt sắc phong còn ngời sáng màu bạc, đặc biệt là triện vua ban vẫn đang rất sắc nét, rõ màu mực. Các báu vật này giúp các thế hệ người dân trong làng, đặc biệt là với những người trẻ như tôi ý thức được trách nhiệm, nghĩa vụ của mình trong việc giữ gìn và xây dựng đời sống văn hóa”.

Đánh giá về tầm quan trọng của bộ sắc phong này, Tiến sỹ Nguyễn Đăng Vũ, nguyên Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Quảng Ngãi cho rằng: “Đây thực sự là nguồn tư liệu quý, bao hàm nhiều giá trị văn hóa, tâm linh và tín ngưỡng của người Việt xưa. Mỗi đạo sắc phong là một “chứng nhân” rõ nét về thời gian, địa danh và nhân vật cụ thể, giúp giới chuyên môn nghiên cứu sâu hơn về hệ thống hành chính triều đại, lịch sử hình thành làng, xã, cộng đồng và dòng họ. Hơn hết nhìn vào đó, con người biết trân trọng quá khứ, tri ân các bậc tiền nhân có công khai hoang, lập ấp, giữ nước”.

Nhằm giúp người dân, phật tử và du khách thuận tiện tìm hiểu, nghiên cứu, nhà chùa đã gửi bản sao các sắc phong tới các cơ quan chuyên môn để dịch nghĩa toàn bộ 18 đạo sắc phong từ chữ Hán sang tiếng Việt. Ông Trần Ngọc Xôn, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã An Phú cho biết, địa phương tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Bảo tàng tỉnh Quảng Ngãi cùng các cơ quan liên quan để nghiên cứu, phân tích làm rõ giá trị lịch sử của bộ sắc phong, đưa vào lịch sử truyền thống và quản lý thận trọng.

Thời gian tới, chính quyền địa phương đồng hành cùng nhà chùa trong công tác bảo quản, lưu trữ; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền để thế hệ trẻ biết đến những giá trị văn hóa lịch sử của quê hương.

Bên cạnh việc tiếp tục bảo quản các bản gốc, chùa Hoa Sơn dự định sẽ trưng bày các bản sao và bản dịch tiếng Việt để phục vụ nhu cầu tham quan, tìm hiểu của du khách khi có dịp ghé thăm ngôi chùa cổ kính này.

Hơn 200 năm lặng lẽ cùng thời gian, 18 sắc phong cổ tại chùa Hoa Sơn không chỉ là niềm tự hào của người dân xã An Phú mà còn là nguồn tư liệu lịch sử sống động; góp phần làm sáng tỏ truyền thống "Uống nước nhớ nguồn" và hành trình mở cõi vẻ vang của dân tộc Việt Nam./.