Để biến tiềm năng của các sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi thành những đơn hàng ổn định, việc chuẩn hóa sản phẩm, tổ chức lại hệ thống logistics là "chìa khóa" mang tính quyết định.

Ngày 05/4/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 88/NQ-CP về thúc đẩy phát triển thị trường trong nước, kích cầu tiêu dùng và đẩy mạnh Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam.” Nghị quyết xác định rõ phát triển mạnh thị trường nội địa là động lực quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng, đồng thời coi sản xuất trong nước là nền tảng bền vững.

Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, định hướng này mở ra một không gian phát triển khổng lồ. Đây là nơi hội tụ nhiều sản vật mang đậm bản sắc bản địa, đáp ứng đúng xu hướng tiêu dùng hiện đại: ưa chuộng sản phẩm chất lượng, có nguồn gốc tự nhiên và mang theo những câu chuyện văn hóa độc đáo.

Tuy nhiên, "có sản phẩm tốt chưa đồng nghĩa với việc có thị trường ổn định." Đây là bài toán trăn trở được đặt ra tại Tọa đàm “Khai thác sức cầu nội địa, mở rộng đầu ra cho sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi” do Tạp chí Công Thương tổ chức ngày 3/9.

OCOP và hành trình thích ứng để vào thị trường

Ông Đào Đức Huấn, Trưởng phòng Quản lý OCOP và Du lịch nông thôn, Văn phòng Điều phối Trung ương Chương trình mục tiêu quốc gia (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhận định: làm thương mại tại khu vực miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số đòi hỏi sự tìm tòi, nghiên cứu, thích ứng và cần thời gian.

Kể từ khi Chương trình OCOP được Thủ tướng Chính phủ ban hành năm 2018, cách tiếp cận cốt lõi của chương trình là hỗ trợ các chủ thể từng bước thích ứng với yêu cầu của thị trường theo hai hướng chính.

Trước hết là chuẩn hóa sản phẩm. Theo ông Huấn, chuẩn hóa không đơn giản là khoác cho sản phẩm một bao bì bắt mắt. "Không phải ai mặc quần áo lụa vào cũng đẹp" - sản phẩm phải gắn với quy trình sản xuất sạch, an toàn, giữ được đặc trưng và chất lượng riêng có của đặc sản vùng miền, rồi mới đến việc tạo ra bao bì phù hợp để tiếp cận thị trường thuận lợi hơn.

Song song với đó là nâng cao năng lực của chính các chủ thể OCOP. Ông Huấn thẳng thắn chỉ ra rằng không phải hợp tác xã nào cũng có thể đưa sản phẩm vào siêu thị, dù các hệ thống phân phối ngày càng cởi mở hơn. Để tham gia được vào kênh phân phối hiện đại, chủ thể sản xuất phải đáp ứng yêu cầu về hồ sơ pháp lý, tiêu chuẩn chất lượng, năng lực điều phối hàng hóa, tài chính và khả năng giao hàng ổn định.

"Các chủ thể OCOP, hợp tác xã, doanh nghiệp phải thay đổi về năng lực, cách thức quản trị, khả năng điều phối thì mới có thể tham gia thị trường tốt hơn," ông Huấn nhấn mạnh.

Trong 8 năm qua, sự đồng hành của Bộ Công Thương và Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã tạo ra nhiều nền tảng thương mại, giúp các chủ thể OCOP, đặc biệt là hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ, có cơ hội tiếp cận đa dạng kênh phân phối. Qua đó, mỗi chủ thể dần tìm được kênh phân phối phù hợp với năng lực và đặc thù sản phẩm của mình.

Từ góc độ địa phương, ông Lê Minh Tuấn, Trưởng phòng Quản lý Thương mại (Sở Công Thương tỉnh Lâm Đồng) cho biết tỉnh có điều kiện tự nhiên đa dạng với nhiều vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, sở hữu nhiều sản phẩm nông nghiệp đặc trưng gắn với tri thức bản địa, tập quán canh tác và văn hóa truyền thống như cà phê, gạo và nhiều sản phẩm OCOP đặc trưng khác.

Ông Tuấn ghi nhận những chuyển biến tích cực trong việc kết nối và mở rộng thị trường thời gian qua. Nếu trước đây sản phẩm chủ yếu được tiêu thụ tại địa phương hoặc thông qua kênh thương lái truyền thống, thì nay ngày càng nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ sản xuất đã chủ động hơn trong xây dựng thương hiệu, nâng cao chất lượng, hoàn thiện bao bì, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc và tiếp cận các kênh phân phối phong phú, hiện đại hơn.

Các chương trình xúc tiến thương mại như hội chợ, triển lãm, hoạt động kết nối cung-cầu đã giúp nhiều sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi của Lâm Đồng có thêm cơ hội tiếp cận doanh nghiệp thu mua, hệ thống phân phối và người tiêu dùng tại các địa phương khác trên cả nước.

Đặc biệt, việc ứng dụng thương mại điện tử, nền tảng số và quảng bá trực tuyến đang từng bước giúp các cơ sở sản xuất, hợp tác xã chủ động hơn trong giới thiệu và tiêu thụ sản phẩm, qua đó giảm dần sự phụ thuộc vào kênh bán hàng truyền thống.

Cấp cơ sở cần hỗ trợ từ nhận diện đến kho bãi

Từ thực tiễn sản xuất, ông Lê Đức Hải, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Xanh Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn, chia sẻ hành trình tìm đầu ra cho sản phẩm của đơn vị mình: "Để tiêu thụ được sản phẩm, đầu tiên chúng tôi cố gắng có được sản phẩm tốt, sau đó là bộ nhận diện."

Ông Hải bày tỏ mong muốn được các cơ quan nhà nước hỗ trợ nhanh hơn trong việc hoàn thiện bộ nhận diện thương hiệu, chứng nhận OCOP, thiết kế bao bì, cũng như được đào tạo, bồi dưỡng kiến thức khoa học kỹ thuật thông qua các trung tâm dạy nghề để không ngừng nâng cao chất lượng sản phẩm.

Bên cạnh đó, hợp tác xã cũng đang lên kế hoạch đầu tư kho bãi, kho tập kết đóng hàng rộng rãi, thoáng mát để tạo điều kiện thuận lợi cho bà con tiêu thụ sản phẩm; đồng thời tiếp tục học hỏi, ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật về sản phẩm sinh học, phân bón để cải thiện chất lượng nông sản từ gốc.

Câu chuyện của Hợp tác xã Nông nghiệp Xanh Hữu Lũng phản ánh nhu cầu thực tế của nhiều chủ thể OCOP hiện nay là muốn đi xa hơn, họ cần sự đồng hành không chỉ ở khâu quảng bá mà cả trong tổ chức sản xuất, tiêu chuẩn hóa, bảo quản, logistics và kết nối đơn hàng dài hạn.

Để hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết 88/NQ-CP, ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết sẽ ưu tiên triển khai sáu nhóm giải pháp trọng tâm gồm: Đổi mới kết nối cung-cầu; phát huy vai trò nhà phân phối; hỗ trợ chuyển đổi số thiết thực; nâng chuẩn sản phẩm và niềm tin người tiêu dùng; tổ chức lại logistics theo vùng; đổi mới cách đánh giá hiệu quả chính sách.

Theo ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn, nếu sáu nhóm giải pháp được triển khai đồng bộ, thị trường nội địa sẽ tạo ra một "vòng tròn" tích cực: Thị trường phát tín hiệu rõ ràng-chủ thể sản xuất có căn cứ để đầu tư-hệ thống phân phối có nguồn hàng tin cậy-người tiêu dùng có thêm lựa chọn chất lượng-cộng đồng có thêm sinh kế để giữ gìn, sáng tạo và trao truyền giá trị văn hóa.

Trong bối cảnh sức cầu trong nước được xác định là động lực tăng trưởng quan trọng, việc xúc tiến thương mại cho nông sản và sản phẩm OCOP không chỉ là câu chuyện bán hàng. Đó là quá trình tổ chức lại sản xuất, nâng chuẩn chất lượng, xây dựng thương hiệu, phát triển logistics và tạo lập mối kết nối bền vững giữa người sản xuất với thị trường.

Với sự đồng hành của cơ quan quản lý nhà nước, hệ thống phân phối, nền tảng số và chính các chủ thể sản xuất, sản phẩm OCOP, nông sản đặc trưng vùng dân tộc thiểu số và miền núi đang có thêm cơ hội vươn ra khỏi phạm vi địa phương, chinh phục người tiêu dùng trong nước, qua đó đóng góp thiết thực vào mục tiêu phát triển kinh tế bền vững, nâng cao thu nhập cho người dân và lan tỏa giá trị hàng Việt trên chính thị trường nội địa./.

​