Kết nối trí tuệ Việt toàn cầu: Trí thức tại Anh đưa khoa học ra thị trường

Hội Trí thức Việt Nam tại Anh cùng chuyên gia bàn giải pháp thương mại hóa nghiên cứu, kết nối phòng thí nghiệm với thị trường trong nước và quốc tế.

Khi một quốc gia đặt khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo vào vị trí đột phá chiến lược, phép thử thật sự không nằm ở con số đầu tư, mà ở việc biến tri thức thành sản phẩm và giá trị thực tiễn.

Ngân sách có thể tăng, nhân lực có thể giỏi, công trình nghiên cứu có thể nhiều, nhưng tất cả chỉ thực sự có nghĩa khi một kết quả từ phòng thí nghiệm bước ra được thị trường để thành sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Đó là khâu gian nan nhất, và cũng là nơi định đoạt một chiến lược khoa học thành hay bại. Theo phóng viên TTXVN tại London, đây cũng là vấn đề được đặt ra tại hội thảo do Hội Trí thức Việt Nam tại Anh và Ireland (VIS) tổ chức ngày 21/11 với sự đồng hành của Đại sứ quán Việt Nam tại Liên hiệp Vương quốc Anh và Bắc Ireland và Bộ Khoa học-Công nghệ.

Các nhà khoa học người Việt tại Anh và chuyên gia quốc tế đang tìm giải pháp thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu, góp phần thực hiện tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, ngân sách nhà nước dành cho khoa học và công nghệ năm 2026 đạt khoảng 95.000 tỷ đồng, tương đương 3% tổng chi ngân sách, tăng đáng kể so với mức khoảng 12.000 tỷ đồng mỗi năm trong những năm trước.

Tuy nhiên, đầu tư và cơ chế mới chỉ là điều kiện ban đầu; thách thức lớn hơn là đưa các kết quả nghiên cứu vào sản xuất và đời sống. Trong quá trình này, đội ngũ trí thức Việt Nam ở nước ngoài có thể đóng vai trò cầu nối quan trọng.

Toàn cảnh phiên thảo luận chuyên đề “Từ phòng thí nghiệm đại học ra thị trường toàn cầu” (From University Lab to Global Market) trong khuôn khổ Hội nghị Nghiên cứu và Đổi mới sáng tạo VIS 2026 tại Đại học College London (UCL), ngày 21/11. (Ảnh: Đức Việt/TTXVN)

Theo Đại sứ Việt Nam tại Liên hiệp Vương quốc Anh và Bắc Ireland Đỗ Minh Hùng, hiện có khoảng 200 trí thức người Việt làm việc tại các trường đại học, tập đoàn công nghệ và tài chính của Anh và quốc tế.

Thời gian qua, Đại sứ quán đã tăng cường kết nối đội ngũ này với trong nước thông qua các cuộc tọa đàm, hội thảo chuyên đề và đoàn công tác. Đây là nguồn lực có giá trị không chỉ về chuyên môn, mà còn ở kinh nghiệm nghiên cứu, khả năng tiếp cận công nghệ và hiểu biết thị trường quốc tế.

Đánh giá tiềm năng của Việt Nam, Giáo sư Umut Gurkan, nhà khoa học tại Đại học Case Western Reserve (Mỹ), người sáng lập công ty công nghệ y tế Hemex Health, cho rằng Việt Nam đã có một lợi thế quan trọng là năng lực sản xuất quy mô lớn.

Khả năng chế tạo mẫu, sản xuất và thử nghiệm ngay trong nước giúp rút ngắn quá trình phát triển sản phẩm và giảm chi phí. Kinh nghiệm phát triển sản phẩm Gazelle của ông cho thấy việc đưa sản xuất đến gần thị trường và người sử dụng là yếu tố quan trọng để sản phẩm có giá thành hợp lý.

Bên cạnh đó, Việt Nam có đội ngũ kỹ sư giàu tiềm năng, thị trường hơn 100 triệu dân và nhu cầu thực tế trong nhiều lĩnh vực, trong đó có y tế. Theo Giáo sư Gurkan, những lợi thế này có thể tạo điều kiện để các giải pháp công nghệ được phát triển, thương mại hóa tại Việt Nam trước khi mở rộng ra thị trường khu vực và quốc tế. Tuy nhiên, điều kiện quyết định vẫn là xây dựng được cầu nối giữa nghiên cứu và thị trường.

Từ kinh nghiệm tại Anh, Giáo sư Jin Xuan, Đại học Surrey, cho rằng cần hình thành hệ sinh thái khuyến khích đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, thay vì yêu cầu nhà khoa học đồng thời đảm nhiệm cả nghiên cứu và kinh doanh. Các tiêu chí đánh giá, thăng tiến trong học thuật cũng cần ghi nhận những đóng góp về đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp.

Trong khi đó, Tiến sỹ Martine Abboud, nhà sáng lập vườn ươm CREO, nhấn mạnh vai trò của các vườn ươm và đội ngũ cố vấn trong việc hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ non trẻ. Ngoài nguồn vốn, các nhà khoa học cần được trang bị kiến thức thương mại, kinh nghiệm thực tiễn và mạng lưới kết nối để đưa ý tưởng nghiên cứu thành sản phẩm có khả năng cạnh tranh.

Đối với cộng đồng trí thức Việt tại Anh, yêu cầu thương mại hóa nghiên cứu cũng là vấn đề cần được quan tâm hơn. Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Xuân Huấn, Chủ tịch VIS, cho biết cộng đồng có nhiều công trình nghiên cứu chất lượng, song không phải kết quả nào cũng tìm được người sử dụng.

Ông dẫn kinh nghiệm của Anh với Khung Đánh giá Nghiên cứu (REF), trong đó tác động và đóng góp của nghiên cứu đối với xã hội, kinh tế là một tiêu chí quan trọng để đánh giá chất lượng.

Theo Giáo sư Nguyễn Xuân Huấn, các nhà khoa học cần quan tâm không chỉ đến giá trị học thuật của công trình mà còn phải xác định ai sẽ sử dụng kết quả nghiên cứu và những đóng góp cụ thể của công trình đối với thực tiễn.

VIS cũng hướng tới mở rộng vai trò kết nối, hỗ trợ nhân rộng những mô hình đưa ý tưởng khoa học thành doanh nghiệp, đồng thời thúc đẩy hợp tác và chuyển giao tri thức về Việt Nam.

Việc rút ngắn khoảng cách từ phòng thí nghiệm đến thị trường đòi hỏi sự phối hợp giữa chính sách, cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp và các mạng lưới trí thức trong và ngoài nước.

Khi năng lực khoa học trong nước kết hợp với kinh nghiệm quốc tế và nguồn lực của cộng đồng trí thức Việt Nam ở nước ngoài, các kết quả nghiên cứu sẽ có thêm cơ hội trở thành sản phẩm và động lực phát triển kinh tế.

Đây cũng là một trong những yêu cầu quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu đột phá về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo tinh thần Nghị quyết 57./.

(TTXVN/Vietnam+)