JICA đã công bố gói hỗ trợ chiến lược thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển nguồn nhân lực và hạ tầng để Việt Nam đạt mục tiêu thu nhập cao năm 2045.

Ngày 7/10, Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) đã tổ chức buổi Họp báo giữa kỳ nhằm chia sẻ về những định hướng chiến lược và các hoạt động hợp tác trọng tâm tại Việt Nam trong giai đoạn tới.

Ông Kobayashi Yosuke, Trưởng đại diện JICA Việt Nam, chia sẻ trong nhiều năm qua, tăng trưởng của Việt Nam chủ yếu được thúc đẩy bởi các ngành sản xuất thâm dụng lao động, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và quá trình hội nhập sâu rộng với thị trường toàn cầu. Mô hình này đã mang lại những thành quả đáng ghi nhận, đưa đất nước vươn lên trở thành một trong những nền kinh tế năng động nhất châu Á.

Tuy nhiên, trên hành trình hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045, Việt Nam đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải tìm kiếm những động lực tăng trưởng mới, mang tính bền vững và đột phá hơn.

Nhận thức rõ thách thức này, lãnh đạo Việt Nam đang quyết liệt thúc đẩy hàng loạt cải cách lớn, tập trung vào khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, hiện đại hóa thể chế và tăng cường năng lực của cộng đồng doanh nghiệp trong nước.

Các bước đi chiến lược này không chỉ nhằm nâng cao năng suất và khả năng chống chịu của nền kinh tế, mà còn tạo bệ phóng giúp Việt Nam tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị toàn cầu.

Về phía Nhật Bản, ông Kobayashi Yosuke chia sẻ tại Hội nghị Thượng đỉnh Nhật Bản-Việt Nam tổ chức vào tháng Năm vừa qua, hai Chính phủ đã thống nhất xác định an ninh kinh tế là một lĩnh vực hợp tác ưu tiên mới, bao trùm các mảng năng lượng, khoáng sản thiết yếu, AI, chất bán dẫn và công nghệ vũ trụ. Trong bối cảnh đó, JICA coi đây là cơ hội quan trọng để đóng góp thiết thực cho chương trình cải cách của Việt Nam đồng thời làm sâu sắc thêm Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện giữa hai quốc gia.

Điểm nhấn của buổi họp báo, ông Kobayashi Yosuke đã thông tin chi tiết về Gói hỗ trợ mới của JICA được thiết kế xoay quanh bốn trụ cột có tính bổ trợ chặt chẽ lẫn nhau.

Trong đó, trụ cột thứ nhất sẽ tập trung vào việc thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực. Định hướng này bám sát các sáng kiến cải cách lớn của Việt Nam, đặc biệt là các Nghị quyết số 57, 71 và 80 của Bộ Chính trị, trong đó khẳng định vai trò then chốt của khoa học công nghệ và giáo dục đào tạo.

Quan điểm xuyên suốt của JICA, coi nguồn nhân lực như "trái tim" của toàn bộ quá trình chuyển đổi. Do đó, tổ chức này cam kết cung cấp hỗ trợ toàn diện từ tư vấn chính sách, hỗ trợ thể chế đến phát triển giáo dục đại học và thúc đẩy liên kết chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp cùng giới học thuật. JICA sẽ tiếp tục phát huy mạng lưới hợp tác với hơn 20 trường đại học và viện nghiên cứu tại Việt Nam, bao gồm Trường Đại học Việt Nhật, Đại học Cần Thơ, Đại học Bách khoa Hà Nội, Khu Công nghệ cao Hòa Lạc và Trung tâm Vũ trụ Việt Nam.

Trong thời gian tới, JICA sẽ tập trung cho các lĩnh vực mang tính chiến lược, như công nghệ vũ trụ, công nghiệp bán dẫn, AI và chuyển đổi số. Đáng chú ý, ông Kobayashi Yosuke cho biết JICA đang trong quá trình trao đổi với Chính phủ Việt Nam về khả năng cung cấp một khoản vay chương trình mới dành cho AI và chuyển đổi số.

Cùng với đó, JICA sẽ hỗ trợ ứng dụng các công nghệ này trong chuyển đổi xanh, quản lý rủi ro thiên tai, nông nghiệp, giao thông vận tải và y tế. Ông Kobayashi Yosuke đơn cử về một số hoạt động nổi bật trong thời gian qua, như khoản vay trị giá 50 tỷ yên ký kết hồi tháng 3/2026 hỗ trợ tăng trưởng xanh; Trung tâm Phân tích, Nghiên cứu và Đào tạo mới khánh thành tại Hòa Lạc vào tháng 11/2025; Dự án cảnh báo sớm sạt lở đất tại miền Trung dự kiến khởi động tháng 11/2026; Dự án chuyển đổi số giao thông công cộng tại Hà Nội khởi động từ tháng 7/2026.

Mục tiêu thúc đẩy "tuần hoàn chất xám" cũng được ông Kobayashi Yosuke nhấn mạnh và được thể hiện qua Dự án Học bổng Phát triển Nguồn nhân lực (JDS) tạo điều kiện cho 29 cán bộ lãnh đạo tương lai sang Nhật Bản tu nghiệp, và dự án hợp tác với Trường Đại học Việt Nhật chính thức bước sang giai đoạn thứ ba từ tháng 8 vừa qua.

Trụ cột thứ hai của gói hỗ trợ hướng đến việc phát triển doanh nghiệp trong nước và hội nhập sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Trụ cột này gắn liền với các Nghị quyết số 68, 79 về phát triển doanh nghiệp và Nghị quyết 70 về an ninh năng lượng của Bộ Chính trị.

Để giải quyết thách thức giúp doanh nghiệp Việt nâng cao giá trị gia tăng, JICA sẽ tập trung chuyển giao công nghệ, kết nối kinh doanh và cải thiện khả năng tiếp cận tài chính. Cầu nối tiêu biểu cho hoạt động này là chương trình Keieijuku của Viện Phát triển Nguồn Nhân lực Việt Nam-Nhật Bản (VJCC).

Môi trường đầu tư minh bạch, dễ dự đoán và hiệu quả là chìa khóa cho tăng trưởng bền vững. Do đó, Kobayashi Yosuke nhấn mạnh trụ cột thứ ba của JICA tập trung hỗ trợ Việt Nam trong công tác xây dựng pháp luật, quản trị và thực thi chính sách, phù hợp với định hướng của các Nghị quyết 59, 66 và 10 của Bộ Chính trị.

Dựa trên bề dày kinh nghiệm hợp tác hàng thập kỷ, JICA sẽ tư vấn hoàn thiện hệ thống pháp luật, tư pháp, chính sách thuế và đổi mới mô hình quản trị, trong đó có việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Đặc biệt, công tác bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đang được đẩy mạnh, trọng tâm hiện nay là bảo hộ nhãn hiệu và sẵn sàng mở rộng sang bảo hộ quyền tác giả. Những nỗ lực này nhằm tạo môi trường kinh doanh hấp dẫn cho các nhà đầu tư Nhật Bản và quốc tế đồng thời trực tiếp mang lại lợi ích cho doanh nghiệp nội địa.

Cuối cùng, trụ cột thứ tư khẳng định cam kết lâu dài của JICA trong việc phát triển hạ tầng chiến lược, đóng vai trò nền tảng để ba trụ cột trên phát huy hiệu quả. Các lĩnh vực được ưu tiên bao gồm cơ sở vật chất cho giáo dục, hạ tầng công nghệ tiên tiến và hạ tầng đô thị như đường sắt, cảng biển, cầu đường và hệ thống xử lý nước thải.

Điển hình cho sự hợp tác hiệu quả là dự án áp dụng công nghệ không đào hở để cải tạo hệ thống cống thoát nước tại Thành phố Hồ Chí Minh vừa được ký kết, hay nhà máy xử lý nước thải Yên Xá tại Hà Nội đã đi vào vận hành ổn định từ tháng 8/2025.

Không dừng lại ở các đô thị lớn, sự quan tâm của JICA còn lan tỏa đến các vùng khó khăn, thể hiện qua hai hiệp định vay trị giá 40 tỷ yên (tương đương 249,8 triệu USD) được ký vào tháng Năm nhằm phát triển giao thông, thủy lợi và cấp nước tại 8 tỉnh miền núi phía Bắc. Xuyên suốt quá trình này, tiêu chí chuyển giao công nghệ luôn được đặt lên hàng đầu nhằm bồi đắp năng lực công nghiệp dài hạn cho Việt Nam.​

Tại buổi họp báo, Trưởng đại diện JICA Việt Nam khẳng định gói hỗ trợ tổng thể này là minh chứng rõ nét cho cam kết đồng hành bền bỉ của JICA trên chặng đường phát triển mới của Việt Nam./.