Chính phủ Israel triển khai nhiều chương trình hỗ trợ người Do Thái hồi hương như miễn giảm thuế, trợ cấp nhà ở, hỗ trợ học tiếng Hebrew, tìm việc làm, trong đó ưu tiên nhóm nhân tài công nghệ cao.

Trong nhiều thập niên, Israel được xem là một trong những quốc gia có chiến lược thu hút nhân tài hiệu quả nhất thế giới.

Không chỉ nổi bật với danh xưng “quốc gia khởi nghiệp” (Startup Nation), Israel còn xây dựng một mô hình phát triển đặc biệt dựa trên việc kêu gọi cộng đồng người Do Thái trên toàn cầu hồi hương, đóng góp chất xám và nguồn lực cho đất nước.

Chính sách này không đơn thuần là một chương trình nhập cư, mà còn là một chiến lược quốc gia mang tính lịch sử, kinh tế và địa chính trị sâu sắc.

Ngay từ khi thành lập năm 1948, Israel đã xác định cộng đồng người Do Thái toàn cầu là nguồn lực sống còn cho sự tồn tại và phát triển của quốc gia. Tư tưởng “Aliyah” -nghĩa là “trở về quê hương” trở thành nền tảng chính trị và văn hóa quan trọng trong chính sách nhập cư của Israel.

Năm 1950, Israel ban hành “Luật Hồi hương,” cho phép bất kỳ người Do Thái nào trên thế giới đều có quyền nhập cư và nhận quốc tịch Israel gần như ngay lập tức. Đây là chính sách hiếm có trên thế giới, thể hiện rõ mục tiêu xây dựng một quốc gia quy tụ người Do Thái toàn cầu.

Tuy nhiên, theo thời gian, chính sách hồi hương không chỉ còn mang ý nghĩa lịch sử hay tôn giáo. Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ và đổi mới sáng tạo ngày càng khốc liệt, Israel đã chuyển hóa Aliyah thành một công cụ thu hút nhân tài quốc tế, đặc biệt là các chuyên gia khoa học, kỹ sư, doanh nhân công nghệ và giới học thuật Do Thái đang sinh sống tại Mỹ, châu Âu và Nga.

Israel là quốc gia có quy mô dân số nhỏ, chỉ hơn 10 triệu người, nhưng lại sở hữu hệ sinh thái công nghệ thuộc nhóm mạnh nhất thế giới. Thành công này gắn liền với khả năng thu hút và tận dụng nguồn nhân lực chất lượng cao từ cộng đồng Do Thái toàn cầu.

Trong nhiều năm qua, Chính phủ Israel triển khai hàng loạt chương trình hỗ trợ người Do Thái hồi hương như miễn giảm thuế, trợ cấp nhà ở, hỗ trợ học tiếng Hebrew, tìm việc làm và hòa nhập xã hội. Những người nhập cư mới thường được gọi là “Olim.”

Đặc biệt, Israel ưu tiên mạnh cho nhóm nhân tài công nghệ cao. Các chuyên gia hồi hương trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng, bán dẫn, y sinh học hay quốc phòng thường được hưởng nhiều ưu đãi tài chính và cơ hội nghề nghiệp hấp dẫn. Chính phủ Israel coi đây là lực lượng then chốt giúp duy trì lợi thế cạnh tranh của quốc gia trong kỷ nguyên số.

Nhiều công ty công nghệ lớn như Google, Microsoft, Intel hay NVIDIA đều đặt trung tâm nghiên cứu và phát triển lớn tại Israel nhờ nguồn nhân lực chất lượng cao. Không ít kỹ sư và nhà khoa học trong số này là người Do Thái hồi hương từ Mỹ hoặc châu Âu.

Một trong những ví dụ điển hình nhất về thành công của chính sách hồi hương là làn sóng người Do Thái từ Liên Xô cũ vào thập niên 1990. Sau sự tan rã của Liên Xô, khoảng một triệu người Do Thái đã chuyển đến Israel, tương đương gần 20% dân số Israel khi đó.

Điều đặc biệt là trong số này có rất nhiều kỹ sư, nhà toán học, bác sỹ và nhà khoa học được đào tạo bài bản. Dù ban đầu gặp nhiều khó khăn trong hòa nhập, lực lượng nhập cư này nhanh chóng trở thành nền tảng quan trọng cho sự bùng nổ công nghệ cao của Israel sau này.

Nhiều chuyên gia nhận định nếu không có làn sóng nhân tài từ Liên Xô cũ, Israel khó có thể phát triển nhanh chóng trong các lĩnh vực như an ninh mạng, trí tuệ nhân tạo, hàng không vũ trụ hay công nghệ quốc phòng.

Bên cạnh Đông Âu, Mỹ hiện là mục tiêu quan trọng trong chính sách thu hút nhân tài của Israel. Mỹ là nơi sinh sống của cộng đồng Do Thái lớn nhất thế giới ngoài Israel, với tỷ lệ rất cao hoạt động trong lĩnh vực tài chính, khoa học và công nghệ.

Trong những năm gần đây, Israel đẩy mạnh các chiến dịch vận động người Do Thái Mỹ chuyển đến sinh sống và làm việc tại Israel. Các tổ chức như Jewish Agency for Israel hay Nefesh B'Nefesh hỗ trợ mạnh về thủ tục, việc làm và tài chính cho người hồi hương.

Sau đại dịch COVID-19 và làn sóng bất ổn chính trị ở nhiều nơi trên thế giới, số lượng người Do Thái Mỹ cân nhắc chuyển tới Israel gia tăng đáng kể. Chính phủ Israel xem đây là cơ hội để bổ sung nguồn lao động chất lượng cao cho nền kinh tế công nghệ. Trong năm 2025, Israel ghi nhận khoảng 21.900 người Do Thái hồi hương từ hơn 100 quốc gia.

Một điểm độc đáo trong chiến lược phát triển nhân lực của Israel là vai trò của quân đội. Các đơn vị công nghệ tinh nhuệ trong quân đội Israel như Đơn vị 8200 được coi là “lò đào tạo” nhân tài hàng đầu thế giới.

Nhiều cựu quân nhân sau khi hoàn thành nghĩa vụ đã trở thành nhà sáng lập startup hoặc lãnh đạo các công ty công nghệ lớn. Chính môi trường quân đội giúp Israel hình thành văn hóa đổi mới sáng tạo, khả năng giải quyết vấn đề nhanh và tinh thần khởi nghiệp mạnh mẽ.

Đối với người Do Thái hồi hương, việc tham gia quân đội cũng được xem là một phần của quá trình hòa nhập xã hội và xây dựng bản sắc quốc gia.

Dù được ca ngợi là thành công về mặt phát triển kinh tế và công nghệ, chính sách hồi hương của Israel cũng gây ra nhiều tranh cãi. Một số ý kiến cho rằng Luật Hồi hương ưu tiên người Do Thái quá mức và tạo ra sự khác biệt đối xử với các nhóm dân cư khác, đặc biệt là người Palestine.

Ngoài ra, Israel cũng đối mặt với bài toán giữ chân nhân tài trong bối cảnh xung đột quân sự kéo dài và cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt. Nhiều kỹ sư Israel có xu hướng sang Mỹ làm việc vì mức lương và cơ hội lớn hơn. Tình trạng chi phí sinh hoạt cao tại Tel Aviv cũng khiến một bộ phận lao động trẻ cân nhắc rời đi.

Tuy nhiên, bất chấp những thách thức đó, Israel vẫn duy trì được sức hút lớn nhờ môi trường công nghệ phát triển, mạng lưới đổi mới sáng tạo mạnh và ý thức cộng đồng Do Thái toàn cầu.

Mô hình thu hút nhân tài của Israel cho thấy một quốc gia nhỏ vẫn có thể tạo ra ảnh hưởng toàn cầu nếu biết tận dụng nguồn lực con người. Thay vì chỉ dựa vào tài nguyên thiên nhiên hay quy mô dân số, Israel tập trung vào giáo dục, khoa học công nghệ và kết nối cộng đồng toàn cầu.

Điểm đặc biệt của Israel nằm ở việc kết hợp giữa bản sắc dân tộc với chiến lược phát triển kinh tế hiện đại. Chính sách hồi hương không chỉ nhằm tăng dân số, mà còn là cách xây dựng một “mạng lưới chất xám toàn cầu” phục vụ lợi ích quốc gia.

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng quyết liệt, câu chuyện của Israel cho thấy nhân tài đã trở thành tài nguyên chiến lược quan trọng nhất của thế kỷ XXI./.

​