Trẻ em Việt Nam đang đứng trước những vấn đề dinh dưỡng rất khác nhau. Có trẻ thiếu dưỡng chất cần thiết để phát triển, nhưng cũng có trẻ dư thừa năng lượng, thừa cân, béo phì.

Dinh dưỡng học đường có vai trò quan trọng đối với sự phát triển thể chất, trí tuệ và sức khỏe của trẻ và quyết định chất lượng nhân lực của đất nước. Việc chuẩn hóa bữa ăn bán trú, bảo đảm an toàn thực phẩm và xây dựng thói quen ăn uống lành mạnh là những giải pháp cần thiết nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc, giáo dục trẻ em.

Tiến sỹ Bùi Thị Mai Hương, Phó Giám đốc Trung tâm dịch vụ Khoa học kỹ thuật dinh dưỡng-thực phẩm (Viện Dinh dưỡng quốc gia) nhấn mạnh như vậy tại buổi toạ đàm, trao đổi với báo chí chuyên đề “Dinh dưỡng học đường và giải pháp chuẩn hóa bữa ăn học đường,” diễn ra ngày 10/10.

Theo số liệu của Viện Dinh dưỡng Quốc gia năm 2020, Việt Nam đang phải đối mặt với gánh nặng kép về dinh dưỡng. Tỷ lệ suy dinh dưỡng thấp còi ở trẻ em dưới 5 tuổi cao nhất tại vùng miền núi phía Bắc, lên tới 37,4%; trong khi đó, tỷ lệ thừa cân, béo phì ở trẻ em lứa tuổi học đường 5-19 tuổi tại khu vực thành thị đã lên tới 26,8%. Tình trạng thiếu vi chất cũng đáng lưu ý, đặc biệt là vitamin A với tỷ lệ 9,5% và kẽm 58%.

Những con số này cho thấy trẻ em Việt Nam đang đứng trước những vấn đề dinh dưỡng rất khác nhau. Có trẻ thiếu dưỡng chất cần thiết để phát triển, nhưng cũng có trẻ dư thừa năng lượng, thừa cân, béo phì. Vì vậy, bài toán dinh dưỡng cho trẻ không thể chỉ dừng lại ở việc "ăn đủ no," mà cần hướng đến một chế độ ăn đúng, đủ và cân đối, phù hợp với từng độ tuổi và điều kiện của từng vùng miền.

Theo Tổng điều tra Dinh dưỡng Quốc gia giai đoạn 2019-2020, chiều cao của thanh niên Việt Nam đến 18 tuổi vẫn thấp hơn mức trung bình toàn cầu khoảng 9-10 cm. Chiều cao trung bình được ghi nhận là 168,1 cm đối với nam và 156,2 cm đối với nữ, trong khi mức trung bình toàn cầu tương ứng khoảng 177 cm và 165 cm.

Tiến sỹ Hương phân tích, khoảng cách ấy đặt ra yêu cầu phải quan tâm nhiều hơn đến dinh dưỡng và vận động của trẻ ngay từ khi còn nhỏ. Giai đoạn từ 6 đến 18 tuổi là thời kỳ quan trọng đối với sự phát triển chiều cao, hệ xương, cơ bắp, hệ miễn dịch và khả năng nhận thức của trẻ. Vì vậy, một chế độ ăn đầy đủ năng lượng, cân đối các chất dinh dưỡng, đặc biệt là protein, canxi, sắt, kẽm và vitamin D, giúp trẻ phát triển toàn diện, duy trì khả năng tập trung và nâng cao hiệu quả học tập. Ngược lại, tình trạng thiếu hoặc thừa dinh dưỡng kéo dài có thể ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ.

Tiến sỹ Bùi Thị Mai Hương nhận diện những điểm nghẽn và khoảng trống pháp lý, thực thi trong vấn đề dinh dưỡng học đường hiện nay khi Việt Nam chưa ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia mang tính bắt buộc pháp lý về dinh dưỡng học đường. Việc lập thực đơn bán trú tại phần lớn các trường hiện nay vẫn dựa vào kinh nghiệm cảm tính của cán bộ cấp dưỡng hoặc nhà cung cấp suất ăn bên ngoài, dẫn đến tình trạng khẩu phần ăn hằng ngày thiếu hụt trầm trọng Canxi (mới đạt 30,2% RDA), Vitamin A (39,0% RDA) và Vitamin D (5,5% RDA) .

Đặc biệt là khoảng trống về nhân lực chuyên trách dinh dưỡng khi chưa có định biên vị trí việc làm cho cán bộ/chuyên viên dinh dưỡng tại các cơ sở giáo dục . Nhiệm vụ lên thực đơn, quản lý an toàn thực phẩm và theo dõi sức khỏe học sinh kiêm nhiệm bởi nhân viên y tế trường học. Bên cạnh đó là sự chênh lệch lớn về cơ sở vật chất giữa các vùng miền: các trường vùng sâu, vùng xa thiếu nghiêm trọng không gian nhà bếp một chiều, nước sạch và trang thiết bị bảo quản.

Thạc sỹ Hà Thị Phương - Quản lý dinh dưỡng (Viện Dinh dưỡng TH) cho hay, thời gian qua mô hình điểm “Bữa ăn học đường bảo đảm dinh dưỡng hợp lý kết hợp tăng cường hoạt động thể lực cho trẻ em, học sinh, sinh viên Việt Nam” được triển khai tại 10 tỉnh, thành phố, do Tập đoàn TH khởi xướng, đồng hành triển khai cùng Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Y tế và Viện Dinh dưỡng trong năm học 2020-2021.

Điểm đáng chú ý của mô hình là cách tiếp cận liên ngành, có sự tham gia của các chuyên gia dinh dưỡng, thể thao, nhà giáo dục và phụ huynh học sinh. Quá trình triển khai được thiết kế theo hướng khảo sát, đánh giá thực trạng; thử nghiệm các điều kiện cần thiết; xây dựng giải pháp về bữa ăn, giáo dục dinh dưỡng và hoạt động thể lực; sau đó đánh giá, điều chỉnh dựa trên phản hồi thực tế.

Để khắc phục tình trạng hạn chế của bữa ăn học đường, Việt Nam đã ban hành nhiều chủ trương, chương trình và chính sách nhằm nâng cao sức khỏe học sinh, trong đó có Chiến lược Quốc gia về Dinh dưỡng giai đoạn 2021-2030, Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2021-2025 và các quy định về công tác y tế trường học.

Vì vậy, tiến sỹ Hương cho rằng một trong những giải pháp được đề xuất là ban hành quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về dinh dưỡng học đường như: Áp dụng giới hạn nghiêm ngặt về đường tự do, muối và chất béo bão hoà, cho 100% suất ăn bán trú. Tiếp đó là Nhóm giải pháp công nghệ và nhân lực (chuyển đổi số và chuyên môn hoá); Nhóm giải pháp tài chính bền vững và cơ chế phối hợp liên ngành.

Đối với các địa bàn khó khăn, cần có chính sách hỗ trợ kinh phí, cải thiện cơ sở vật chất bếp ăn, nguồn nước sạch và trang thiết bị bảo quản thực phẩm, bảo đảm học sinh được tiếp cận những bữa ăn an toàn, đủ chất. Bên cạnh việc nâng cao chất lượng bữa ăn, nhà trường, gia đình, ngành y tế và các cơ quan quản lý cần phối hợp chặt chẽ trong giám sát chất lượng bữa ăn, kiểm soát thực phẩm không lành mạnh và nâng cao nhận thức cộng đồng./.