Chuyên gia HSBC cho rằng Việt Nam tận dụng cơ hội từ làn sóng đầu tư, chuyển đổi số và năng lượng sạch để trở thành trung tâm tăng trưởng mới của ASEAN trong thập kỷ tới.

Sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng toàn cầu, làn sóng đầu tư vào công nghệ, AI và năng lượng sạch đang tạo ra bước ngoặt mới cho ASEAN. Với tốc độ tăng trưởng thuộc nhóm cao nhất khu vực, dòng vốn FDI duy trì tích cực và vị thế ngày càng quan trọng trong chuỗi cung ứng điện tử toàn cầu, Việt Nam đang đứng trước cơ hội trở thành một trong những động lực tăng trưởng mới của ASEAN trong thập kỷ tới.

ASEAN trước cơ hội trở thành một chỉnh thể kinh tế thống nhất

Ông Tim Evans, Tổng Giám đốc HSBC Việt Nam cho rằng năm 2026 đánh dấu bước ngoặt mang tính chuyển đổi của ASEAN. Trong bối cảnh địa chính trị biến động và chuỗi cung ứng tái cấu trúc, khu vực đang đứng trước cơ hội lớn để chuyển mình từ một nhóm thị trường riêng lẻ thành một “chỉnh thể thống nhất” - một nền tảng tích hợp về sản xuất, dịch vụ và vốn với “hạ tầng kỹ thuật” tương xứng.

Thế giới đang chứng kiến sự tái định hình mạnh mẽ của chuỗi cung ứng, dòng vốn đầu tư và các động lực tăng trưởng. Trong bối cảnh địa chính trị phức tạp, công nghệ AI phát triển nhanh và quá trình chuyển đổi năng lượng diễn ra sâu rộng, ASEAN đang đứng trước cơ hội trở thành một trung tâm sản xuất, tiêu dùng và đổi mới của thế giới.

Để tận dụng cơ hội này, ASEAN cần vượt qua vai trò của một tập hợp các thị trường riêng lẻ để trở thành một hệ sinh thái kinh tế kết nối chặt chẽ hơn về hạ tầng, logistics, thanh toán và thương mại số.

Việc nâng cấp Hiệp định Thương mại tự do ASEAN - Trung Quốc (ACFTA 3.0) là một bước tiến quan trọng khi mở rộng hợp tác sang kinh tế số, kinh tế xanh và chuỗi cung ứng. Trong bối cảnh Trung Quốc tiếp tục là đối tác thương mại lớn nhất của ASEAN, những cơ chế liên kết mới sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho dòng chảy thương mại và đầu tư trong khu vực.

Song song với đó, các sáng kiến về kết nối năng lượng, đặc biệt là Lưới điện ASEAN, đang ngày càng mang ý nghĩa kinh tế thực tiễn. Một ASEAN được kết nối tốt hơn sẽ giúp nâng cao khả năng chống chịu trước những biến động của kinh tế toàn cầu.

Tuy nhiên, để tăng trưởng bền vững, ASEAN không chỉ cần là trung tâm sản xuất mà còn phải xây dựng được động lực từ nhu cầu nội địa. Hiện tỷ lệ tiết kiệm của nhiều nền kinh tế ASEAN vẫn ở mức cao. Theo phân tích của HSBC dựa trên dữ liệu Ngân hàng Thế giới, tỷ lệ tiết kiệm bình quân của 6 nền kinh tế ASEAN đạt khoảng 32% GDP năm 2024, cao hơn gần 6 điểm phần trăm so với mức trung bình toàn cầu.

Cùng với đó, hạ tầng số đang nổi lên như một lợi thế cạnh tranh mới của khu vực. ASEAN hiện là một trong những thị trường phát triển nhanh nhất về thanh toán thời gian thực, ví điện tử và ngân hàng số, với quy mô nền kinh tế số được dự báo đạt khoảng 2.000 tỷ USD vào năm 2030.

Cơ cấu dân số trẻ với nhiều người lớn lên trong môi trường công nghệ phát triển, cộng thêm sự hiện diện của một số “siêu ứng dụng” lớn nhất thế giới khiến ASEAN không chỉ là câu chuyện về công nghệ mà còn là tiêu dùng.

Vì vậy, khả năng liên kết thanh toán và các tiêu chuẩn thương mại số trở thành một lợi thế quan trọng. Những yếu tố này giúp giảm rào cản, mở rộng thị trường cho doanh nghiệp nhỏ và hỗ trợ chuyển đổi thu nhập gia tăng thành hoạt động kinh tế chính thức có thể tiếp cận nguồn vốn.

Việt Nam nổi lên trong làn sóng dịch chuyển đầu tư

Ông Tim Evans đánh giá, trong bức tranh chung của ASEAN, Việt Nam đang là một trong những điểm sáng nổi bật nhất. Năm 2025, GDP Việt Nam tăng 8,02%, mức cao nhất trong nhóm ASEAN-6. Tổng vốn FDI đạt 38,42 tỷ USD, phản ánh niềm tin mạnh mẽ của các nhà đầu tư quốc tế vào triển vọng tăng trưởng dài hạn của nền kinh tế.

Lợi thế của Việt Nam không chỉ nằm ở chi phí cạnh tranh mà còn ở vị trí ngày càng quan trọng trong chuỗi cung ứng điện tử và công nghệ toàn cầu. Bên cạnh đó, việc tham gia các hiệp định thương mại thế hệ mới như Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) tiếp tục giúp Việt Nam mở rộng khả năng tiếp cận các thị trường lớn.

Tuy nhiên, làn sóng đầu tư mới đang dịch chuyển sang các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao hơn như bán dẫn, điện tử, năng lượng tái tạo và hạ tầng số phục vụ AI. Đây là cơ hội đặc biệt quan trọng đối với Việt Nam.

Hiện nay, bán dẫn và phần cứng công nghệ thông tin - truyền thông (ICT) chiếm hơn 30% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam. Vị thế trong chuỗi cung ứng điện tử toàn cầu giúp Việt Nam có cơ hội tham gia sâu hơn vào quá trình xây dựng hạ tầng dữ liệu, điện toán đám mây và các nền tảng phục vụ AI.

Nếu được triển khai hiệu quả, những lĩnh vực này không chỉ tạo thêm động lực tăng trưởng mới mà còn góp phần nâng cao năng suất cho toàn nền kinh tế.

Ông Tim Evans cho biết thêm, một lợi thế khác của Việt Nam là năng lượng tái tạo. Trong vòng một thập kỷ qua, sự phát triển nhanh của điện Mặt Trời và điện gió đã làm thay đổi đáng kể cơ cấu năng lượng quốc gia. Đây là một trong những thành công nổi bật của Việt Nam trong quá trình chuyển đổi xanh.

Tuy nhiên, ông Tim Evans cho rằng thách thức hiện nay nằm ở khả năng truyền tải điện và kết nối hạ tầng năng lượng.

Trong bối cảnh đó, sáng kiến Lưới điện ASEAN có thể tạo điều kiện để nguồn năng lượng tái tạo của Việt Nam tham gia sâu hơn vào thị trường khu vực. Khi điện năng được lưu chuyển hiệu quả giữa các quốc gia, lợi thế năng lượng sẽ không chỉ thuộc về từng nước riêng lẻ mà trở thành sức mạnh chung của ASEAN.

Bên cạnh hội nhập khu vực, cải cách trong nước vẫn là yếu tố quyết định khả năng tận dụng cơ hội của Việt Nam.

Trong những năm tới, các yếu tố như tính minh bạch, hiệu quả thực thi chính sách, tốc độ xử lý thủ tục và mức độ ổn định của môi trường kinh doanh sẽ tiếp tục ảnh hưởng trực tiếp tới quyết định của nhà đầu tư.

Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện các điều kiện nền tảng trong nước, đồng thời tận dụng hiệu quả các cơ chế liên kết khu vực như ASEAN, RCEP và ACFTA 3.0 để mở rộng quy mô thị trường và nâng cao sức cạnh tranh.

Những cải thiện về thanh toán liên thông, logistics, thương mại số hay thủ tục hải quan có thể không tạo ra những thay đổi tức thời nhưng lại đóng vai trò rất lớn trong việc nâng cao sức hấp dẫn của môi trường đầu tư./.