Trong quá trình thúc đẩy hợp tác quốc tế, bên cạnh việc rà soát kết quả thực hiện những cam kết đã ký kết, điều quan trọng hơn là phải xác định rõ định hướng, lĩnh vực hợp tác trong thời gian tới.

Sáng 20/10, Quốc hội tiếp tục làm việc tại Tổ cho ý kiến đối với một số dự thảo luật và nghị quyết trong đó có Dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi).

Cho ý kiến về dự án luật này, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc nhấn mạnh, hoạt động đối ngoại là nguồn lực quan trọng phục vụ phát triển đất nước. Việc sửa đổi Luật phải tạo thuận lợi cho hợp tác quốc tế, đồng thời nâng cao hiệu quả thực thi các thỏa thuận đã ký kết, biến các cam kết quốc tế thành nguồn lực thực chất cho phát triển đất nước.

Đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số

Phát biểu tại phiên thảo luận, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc cho biết Chính phủ đã chỉ đạo các bộ, ngành liên quan phối hợp chặt chẽ, chuẩn bị nghiêm túc, bảo đảm chất lượng hồ sơ dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi). Công tác chuẩn bị dự án Luật đã được cơ quan thẩm tra của Quốc hội ghi nhận, đánh giá.

Theo Phó Thủ tướng, việc sửa đổi Luật lần này quán triệt quan điểm đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục, hồ sơ, qua đó tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động hợp tác quốc tế của các cơ quan trong hệ thống chính trị. Cùng với đó, cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số trong quá trình thực hiện; bảo đảm phân cấp, phân quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực, đồng thời giữ vững yêu cầu quản lý thống nhất các hoạt động đối ngoại.

Phó Thủ tướng cho hay hiện nay các cam kết, thỏa thuận cấp cao đã được tập trung thống kê, theo dõi, đôn đốc thực hiện thông qua hệ thống ứng dụng công nghệ. Qua đó, có thể nắm bắt tiến độ triển khai của từng bộ, ngành, địa phương, kịp thời đôn đốc những đơn vị thực hiện chậm, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai. Chính phủ cũng đang phối hợp chặt chẽ với các cơ quan liên quan để tăng cường theo dõi, kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện các cam kết quốc tế, bảo đảm các kết quả đối ngoại được chuyển hóa thành những chương trình, dự án và hoạt động hợp tác cụ thể.

Đặc biệt, Phó Thủ tướng cho rằng, trong quá trình thúc đẩy hợp tác quốc tế, bên cạnh việc rà soát kết quả thực hiện những cam kết đã ký kết, điều quan trọng hơn là phải xác định rõ định hướng, nội dung và lĩnh vực hợp tác trong thời gian tới.

“Hợp tác quốc tế phải gắn chặt với định hướng phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, phù hợp với yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ, dữ liệu, nâng cao năng suất lao động, phát huy nguồn lực con người và phát triển kinh tế tri thức,” Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc nhấn mạnh.

Theo Phó Thủ tướng, đây là những yêu cầu có ý nghĩa quan trọng để nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động đối ngoại, qua đó huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực bên ngoài phục vụ phát triển đất nước.

Khẳng định sự cần thiết của việc sửa đổi Luật Thỏa thuận quốc tế, Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc mong muốn các đại biểu Quốc hội quan tâm, ủng hộ dự án Luật, tạo cơ sở pháp lý thuận lợi hơn cho việc mở rộng và nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế. Chính phủ sẽ tiếp tục chỉ đạo quyết liệt việc tổ chức thực hiện các thỏa thuận, cam kết quốc tế đã ký kết, bảo đảm hoạt động đối ngoại thực sự trở thành nguồn lực quan trọng, đóng góp thiết thực vào sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Tạo hành lang pháp lý thông thoáng

Cho ý kiến về dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi), Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đồng tình với sự cần thiết sửa đổi Luật nhằm thể chế hóa kịp thời Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng về đối ngoại và hội nhập quốc tế; đồng thời đáp ứng yêu cầu sắp xếp tổ chức bộ máy và phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Phó Chủ tịch Quốc hội đặc biệt đánh giá cao cách tiếp cận của dự thảo luật là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm tra, giám sát, bảo đảm phân cấp nhưng không buông lỏng, giao quyền nhưng có kiểm soát được quyền lực. Dự thảo Luật liên quan đến nhiều lĩnh vực như dữ liệu, chữ ký điện tử, ngân sách, lưu trữ, bảo vệ bí mật nhà nước... Vì vậy, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị tiếp tục rà soát, đối chiếu với các luật chuyên ngành và các dự án luật trình tại kỳ họp này, bảo đảm tính thống nhất hệ thống pháp luật.

Đối với quy định về thẩm quyền ký kết của các chủ thể mới và điều kiện thực thi, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh ủng hộ việc bổ sung các chủ thể ký kết mới. Các chủ thể này gồm Ủy ban nhân dân xã, phường ở khu vực biên giới và đặc khu, các cơ quan, đơn vị trong lực lượng vũ trang và các đơn vị sự nghiệp công lập. Đây là bước đi phù hợp với yêu cầu thực tế về hợp tác quốc tế. Tuy nhiên, quyền đến đâu thì năng lực và trách nhiệm phải đến đó, do đó Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị quy định hoặc giao Chính phủ quy định chi tiết các tiêu chí, điều kiện về chức năng, nhu cầu hợp tác, năng lực tổ chức thực hiện và khả năng bảo đảm nguồn lực của các chủ thể này.

"Tôi đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại để tiếp thu tối đa ý kiến của các vị đại biểu Quốc hội, hoàn thiện dự thảo luật, đảm bảo chất lượng, khả thi. Luật cần tạo hành lang pháp lý thông thoáng, an toàn cho hoạt động hợp tác quốc tế, góp phần nâng cao vị thế, uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế," Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị.

Đại biểu Nguyễn Minh Sơn - Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Tháp cho rằng quy định hiện tại chưa làm rõ ranh giới giữa thỏa thuận quốc tế với các thỏa thuận thuộc pháp luật chuyên ngành, đặc biệt là các thỏa thuận liên quan đến viện trợ, tài trợ và triển khai dự án tại Khoản 2. Đại biểu đề nghị Cơ quan soạn thảo rà soát kỹ các trường hợp loại trừ để tránh tình trạng văn bản chứa nhiều nội dung giao thoa nhưng không xác định rõ căn cứ pháp lý áp dụng, gây khó khăn cho các cơ quan thực thi khi luật đi vào cuộc sống.

Phân tích quy định giải thích từ ngữ về "thỏa thuận quốc tế" tại Điều 2, đại biểu Lê Trung Quân - Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Tháp chỉ ra rằng, dự thảo đang lồng ghép cả ba nhóm tiêu chí bao gồm: bản chất nội dung (hợp tác quốc tế bằng văn bản), thẩm quyền (trong phạm vi chức năng, không làm phát sinh nghĩa vụ quốc gia) và trình tự, thủ tục (được đề xuất đúng thẩm quyền).

Theo đại biểu, việc gộp chung ba tiêu chí vào khái niệm dễ dẫn đến vướng mắc thực tiễn, nếu một thỏa thuận vi phạm về thẩm quyền hoặc thủ tục thì bản thân nó không còn được coi là thỏa thuận quốc tế, dẫn đến tình trạng "tự phủ nhận" và không thuộc phạm vi điều chỉnh của các điều khoản xử lý tiếp theo.

Đại biểu đề xuất thu gọn khái niệm trong phần giải thích từ ngữ, chỉ tập trung vào bản chất nội dung hợp tác, còn các yếu tố về thẩm quyền và trình tự thủ tục nên chuyển xuống quy định ở phần nguyên tắc để bảo đảm tính logic, chặt chẽ và thống nhất./.