Theo học giả Trung Quốc, Việt Nam đang chuyển từ “thành viên tích cực” thành “bên kết nối” và “bên khởi xướng các đề xuất” trong APEC, với động lực trực tiếp là tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh chóng.

Để đánh giá vai trò của Việt Nam trong APEC, cần nhìn nhận vượt ra ngoài góc độ một “thành viên tham gia” đơn thuần, đồng thời xem xét quá trình thay đổi trong cách Việt Nam xác định vị thế của mình. Đây là nhận định của Giáo sư Triệu Vệ Hoa, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Quan hệ Trung Quốc và các nước láng giềng thuộc Đại học Phúc Đán (Trung Quốc), khi trả lời phỏng vấn phóng viên TTXVN tại Trung Quốc.

Giáo sư Triệu Vệ Hoa cho biết Việt Nam gia nhập APEC năm 1998 và đã hai lần đảm nhận vai trò nước chủ nhà, vào các năm 2006 và 2017. Ngày 14/11/2026 đánh dấu tròn 28 năm Việt Nam gia nhập diễn đàn này. Một số học giả Việt Nam mô tả quá trình phát triển vai trò của Việt Nam là sự chuyển đổi từ một “thành viên tích cực” thành một “bên kết nối” và một “bên khởi xướng.” Theo ông, nhận định này hoàn toàn có cơ sở.

Ông Triệu Vệ Hoa cho rằng sự thay đổi về vai trò của Việt Nam bắt nguồn từ một bước phát triển căn bản hơn, đó là nền kinh tế Việt Nam đã bước vào giai đoạn “cất cánh,” với tốc độ tăng trưởng tăng rõ rệt so với thời kỳ trước đại dịch COVID-19. Xét trong khu vực, GDP của Việt Nam đã vượt Malaysia vào năm 2022 và Philippines vào năm 2024. Nếu duy trì đà tăng trưởng hiện nay, theo các dự báo thận trọng, Việt Nam sẽ vượt Thái Lan vào năm 2030.

Theo ông, ý nghĩa của tiến trình này không chỉ nằm ở sự thay đổi thứ hạng, mà còn thể hiện bước chuyển mình của Việt Nam từ một nền kinh tế có quy mô trung bình trong ASEAN trở thành một trong những nền kinh tế hàng đầu khu vực. Khi quy mô kinh tế mở rộng, tầm ảnh hưởng của Việt Nam trong việc định hình chương trình nghị sự của APEC không còn chỉ dựa trên kinh nghiệm từng đảm nhiệm vai trò nước chủ nhà hay vị thế đại diện cho các nền kinh tế đang phát triển.

Thay vào đó, Việt Nam ngày càng có tiếng nói thực chất hơn, tương xứng với quy mô thị trường và vị trí trong các chuỗi cung ứng toàn cầu. Nói cách khác, Việt Nam đang chuyển từ một “thành viên tích cực” thành một “bên kết nối” và “bên khởi xướng các đề xuất” trong APEC, với động lực trực tiếp là tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh chóng.

Trong lĩnh vực hội nhập kinh tế khu vực, theo học giả Trung Quốc, lợi thế nổi bật của Việt Nam là đồng thời tham gia cả Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) - vị thế mà không nhiều nền kinh tế đang phát triển khác trong APEC có được. Điều này cho phép Việt Nam đóng vai trò là “người phiên dịch” và “điều phối viên” giữa các lộ trình tự do hóa thương mại khác nhau trong tiến trình hướng tới Khu vực Thương mại Tự do châu Á-Thái Bình Dương (FTAAP), thay vì phải lựa chọn đứng về một phía.

Tại Hội nghị Bộ trưởng APEC năm 2026, ba đề xuất do Bộ trưởng Ngoại giao Việt Nam Lê Hoài Trung đưa ra, gồm ứng dụng có trách nhiệm trí tuệ nhân tạo và các công nghệ số; xây dựng một khu vực châu Á-Thái Bình Dương mở và kết nối; tăng cường khả năng chống chịu, bảo đảm an ninh lương thực và an ninh năng lượng, đã phản ánh sự chuyển biến của Việt Nam từ một quốc gia tiếp nhận hợp tác sang một bên chủ động tham gia định hình chương trình nghị sự. Cùng với quy mô nền kinh tế ngày càng lớn mạnh, các sáng kiến do Việt Nam đề xuất cũng có thêm cơ sở để được các thành viên khác quan tâm và cân nhắc.

Trong các lĩnh vực kinh tế số và chuyển đổi xanh, những đóng góp của Việt Nam mang đậm định hướng phát triển. Thay vì tập trung vào các quy tắc kỹ thuật số mang tính trừu tượng, Việt Nam ưu tiên những vấn đề thiết thực như chuyển đổi số trong nông nghiệp, phát triển năng lực số cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME), mua bán điện xuyên biên giới và công nhận lẫn nhau các tiêu chuẩn về năng lượng xanh.

Đối với nhiều nền kinh tế thành viên đang phát triển trong APEC, cách tiếp cận chú trọng nâng cao năng lực và phối hợp thực chất này có giá trị hơn so với việc áp dụng cứng nhắc các quy tắc và tiêu chuẩn cao.

Trong bối cảnh Việt Nam chuẩn bị đảm nhận vai trò chủ nhà APEC năm 2027, những kinh nghiệm tích lũy được trong quá trình điều phối chương trình nghị sự năm 2026, khi Trung Quốc đăng cai APEC, sẽ góp phần duy trì nhịp độ hợp tác nhất quán và ổn định trong giai đoạn 2026-2027. Đây cũng là đóng góp giúp củng cố khả năng chống chịu về mặt thể chế của APEC. Quá trình này còn được hỗ trợ bởi không gian chính sách và năng lực huy động nguồn lực ngày càng lớn nhờ tăng trưởng kinh tế của Việt Nam.

Ông Triệu Vệ Hoa nhấn mạnh, thách thức cốt lõi mà APEC đang phải đối mặt hiện nay không nằm ở việc “có chương trình nghị sự hay không,” mà là làm thế nào để chuyển hóa các chương trình nghị sự thành những hành động cụ thể được tất cả các thành viên cùng chấp thuận. Trong bối cảnh đó, sự tham gia tích cực của Việt Nam có vai trò quan trọng trong việc duy trì ổn định và thúc đẩy hợp tác.

Theo ông, trước hết, trong số các nền kinh tế đang phát triển là thành viên APEC, Việt Nam nổi lên như một quốc gia có quan hệ kinh tế, thương mại sâu rộng với nhiều nền kinh tế lớn, đồng thời giữ vị trí then chốt trong các chuỗi cung ứng toàn cầu. Cách tiếp cận của Việt Nam, coi trọng môi trường thương mại và đầu tư cởi mở, có thể dự đoán được; ủng hộ hệ thống thương mại đa phương lấy Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) làm trung tâm; đồng thời thúc đẩy hiện thực hóa FTAAP, đã tạo ra điểm chung trong đối thoại giữa các thành viên phát triển và đang phát triển.

Trong những thời điểm APEC xuất hiện bất đồng về tốc độ và phương thức tự do hóa thương mại, một nền kinh tế như Việt Nam, với kinh nghiệm tham gia nhiều hiệp định thương mại và cách tiếp cận thực tế, có thể góp phần hạn chế sự phân mảnh trong chương trình nghị sự chung. Hơn nữa, đà tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ và quy mô thị trường ngày càng mở rộng cũng củng cố vai trò cầu nối của Việt Nam, khiến vai trò này ngày càng có sức hấp dẫn đối với các bên.

Bên cạnh đó, học giả Trung Quốc cho rằng, việc Trung Quốc đăng cai APEC năm 2026 và Việt Nam tiếp nối vào năm 2027 tạo nên sự sắp xếp “hai nước chủ nhà liên tiếp” hiếm thấy. Trung Quốc đã xác định chủ đề APEC năm 2026 là “Xây dựng Cộng đồng châu Á-Thái Bình Dương cùng thịnh vượng,” tập trung vào ba lĩnh vực ưu tiên: cởi mở, đổi mới sáng tạo và hợp tác. Trên cơ sở đó, Việt Nam sẽ có cơ hội thúc đẩy chương trình nghị sự theo hướng cụ thể và thiết thực hơn.

Việc các nước chủ nhà kế tiếp phối hợp và kế thừa chương trình nghị sự sẽ giúp bảo đảm tính liên tục, hạn chế sự phân mảnh trong hoạt động của APEC khi chuyển giao vai trò chủ nhà, đồng thời tạo ra lộ trình chính sách tương đối nhất quán trong hai năm, phục vụ triển khai trung hạn “Tầm nhìn Putrajaya 2040.”

Trong quá trình này, Việt Nam không chỉ là quốc gia kế nhiệm thụ động mà còn chủ động tham gia định hình chương trình nghị sự từ sớm với tư cách nước chủ nhà APEC năm 2027. Theo ông Triệu Vệ Hoa, quá trình này góp phần củng cố tính ổn định, sự liên tục và sức sống của cơ chế hợp tác APEC./.