Hoạt động đối ngoại cấp cao cho thấy đối ngoại Việt Nam chuyển mạnh từ “mở rộng quan hệ” sang “khai thác hiệu quả các quan hệ,” từ tạo dựng khuôn khổ sang biến khuôn khổ thành nguồn lực phát triển.

Trong những ngày đầu tháng Chín, hoạt động đối ngoại cấp cao của Việt Nam diễn ra với mật độ dày đặc trên nhiều hướng: Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thăm cấp Nhà nước Liên bang Nga, thăm chính thức Cộng hòa Pháp và tham dự Hội nghị Thượng đỉnh Không gian vũ trụ tại Paris; Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn thăm chính thức Hàn Quốc và Mông Cổ.

Bốn điểm đến, với những khuôn khổ quan hệ và lĩnh vực hợp tác khác nhau, cho thấy những lát cắt nổi bật của đối ngoại Việt Nam trong giai đoạn mới: mở rộng quan hệ đi liền với mở rộng không gian phát triển, chuyển tin cậy chính trị thành hợp tác thực chất và tranh thủ các nguồn lực bên ngoài phục vụ mục tiêu phát triển đất nước.

Đó cũng là cách cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 59-NQ/TW của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới và Nghị quyết số 06-NQ/TW về triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIV của Đảng.

Nếu Nghị quyết 59 đặt hội nhập quốc tế ở tầm một động lực chiến lược, yêu cầu chủ động, tích cực, sâu rộng, toàn diện và hiệu quả, thì Nghị quyết 06 nhấn mạnh yêu cầu phát huy vai trò tiên phong của đối ngoại, đưa đối ngoại trở thành động lực mở ra không gian và cơ hội phát triển mới.

Từ tin cậy chính trị đến những chương trình hợp tác cụ thể

Điểm chung nổi bật trong các chuyến công tác lần này là ngoại giao cấp cao không dừng ở việc củng cố quan hệ chính trị, mà hướng mạnh tới những lĩnh vực trực tiếp phục vụ phát triển.

Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng đánh giá chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Liên bang Nga có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, là cơ hội để lãnh đạo cấp cao hai nước trao đổi sâu rộng các vấn đề chiến lược, xác lập tầm nhìn dài hạn, tạo dấu mốc và xung lực chính trị mới nhằm nâng tầm quan hệ Việt Nam-Liên bang Nga, gắn hợp tác song phương với mục tiêu phát triển của mỗi nước trong giai đoạn mới.

Đáng chú ý, định hướng đó được đặt vào những lĩnh vực hợp tác có hàm lượng khoa học-công nghệ và giá trị phát triển ngày càng cao. Từ hợp tác khoa học-kỹ thuật, đào tạo nhân lực, chuyển giao công nghệ đến các dự án công nghệ cao, hai nước đang tìm cách đưa quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện đi vào chiều sâu hơn.

Một minh chứng cụ thể là Phòng xét nghiệm phục vụ nghiên cứu, giám sát và phòng, chống dịch bệnh thuộc Trung tâm Nhiệt đới Việt-Nga vừa được khánh thành tại Hà Nội. Công trình được đầu tư trang thiết bị, hỗ trợ chuyên môn và đào tạo cán bộ từ phía Nga, tạo điều kiện để hai nước phối hợp nghiên cứu, giám sát, dự báo và ứng phó với bệnh truyền nhiễm.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đánh giá đây là minh chứng sinh động cho hiệu quả hợp tác khoa học-công nghệ trong lĩnh vực y tế dự phòng và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Như vậy, những kết quả cụ thể của hợp tác đang cho thấy một chuyển động đáng chú ý: từ quan hệ chính trị và truyền thống hữu nghị, các đối tác đang cùng tìm kiếm những “địa chỉ” hợp tác mới gắn với yêu cầu phát triển thực tế của Việt Nam.

Còn Tổng thống Liên bang Nga Vladimir Putin tin tưởng Phòng thí nghiệm tại Hà Nội sẽ trở thành một bộ phận quan trọng của Trung tâm Nhiệt đới Việt-Nga, phát huy hiệu quả trong hoạt động nghiên cứu chung của Trung tâm, đồng thời góp phần tăng cường tiềm lực khoa học, thúc đẩy hợp tác và nâng cao năng lực phòng, chống dịch bệnh của Việt Nam.

Mở thêm những cánh cửa công nghệ, năng lượng và tri thức

Nếu chuyến thăm Nga cho thấy chiều sâu của một quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện thì chuyến thăm Pháp mở ra một không gian hợp tác mới ở những lĩnh vực công nghệ chiến lược và quản trị toàn cầu.

Việt Nam và Pháp đã nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện vào tháng 10/2024. Theo nguyên Đại sứ Việt Nam tại Pháp Đinh Toàn Thắng, đây là kết tinh của ý chí chính trị của lãnh đạo cấp cao hai nước, thể hiện sự coi trọng của Pháp đối với vị thế Việt Nam, đồng thời thể hiện đường lối đối ngoại mạnh mẽ của Đảng, Nhà nước Việt Nam. Khi khuôn khổ và tầm nhìn chiến lược mới đã được xác lập, nhiệm vụ đặt ra là “đặt những viên gạch cho ngôi nhà mới đã được thiết kế.”

Thực tế hợp tác Việt Nam-Pháp đã tạo ra nền tảng đáng kể. Pháp hiện là đối tác thương mại lớn thứ tư của Việt Nam trong EU. Kim ngạch thương mại năm 2025 đạt 6,3 tỷ USD, tăng 16,4% so với năm 2024; riêng 6 tháng đầu năm 2026 đạt 3,66 tỷ USD, tăng 26,4% so với cùng kỳ.

Pháp hiện có 746 dự án còn hiệu lực tại Việt Nam với tổng vốn đăng ký khoảng 4 tỷ USD, đứng thứ 16/153 quốc gia và lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam. Đáng chú ý là chất lượng của không gian hợp tác đang được mở rộng. Trong năng lượng, Pháp tiếp tục thực hiện các cam kết trong khuôn khổ JETP; Cơ quan Phát triển Pháp (AFD) đã giải ngân hơn hai phần ba nguồn vốn cam kết.

Hai bên đồng thời trao đổi về triển vọng hợp tác điện hạt nhân vì mục đích hòa bình và khai thác hiệu quả các khoáng sản chiến lược của Việt Nam.

Trong giao thông, Pháp mong muốn chia sẻ công nghệ, năng lực quản lý đường sắt và hệ thống tàu cao tốc. Trong y tế, dự án nhà máy sản xuất vaccine quy mô lớn giữa Công ty Vaccine Việt Nam (VNVC) và Sanofi đang mở ra hướng chủ động nguồn vaccine chất lượng cao. Trong an ninh-quốc phòng, Pháp tiếp tục đề xuất đồng hành cùng Việt Nam phát triển nền tảng công nghiệp và công nghệ quốc phòng nhằm hỗ trợ Việt Nam bảo đảm và tăng cường chủ quyền quốc gia.

Giáo dục, khoa học và đổi mới sáng tạo cũng được đặt vào vị trí quan trọng. Pháp hiện tiếp nhận khoảng 6.000-7.000 du học sinh Việt Nam; hai bên duy trì ba cơ sở giáo dục xuất sắc và dự kiến triển khai Chương trình đối tác Hubert Curien Pháp-Việt Nam, tạo thêm kênh trao đổi lâu dài giữa các nhà nghiên cứu.

Đặc biệt, việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tham dự Hội nghị Thượng đỉnh Không gian vũ trụ tại Paris đưa hợp tác Việt Nam - Pháp vào một không gian mới: cùng tham gia định hình những vấn đề có tính toàn cầu.

Theo Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng, công nghệ không gian gắn trực tiếp với kinh tế số, viễn thông, quan sát Trái đất, quản lý tài nguyên, dự báo thiên tai và an ninh. Việc Việt Nam tham dự hội nghị là dịp để đóng góp tiếng nói vào quá trình hình thành các quy tắc, chuẩn mực và cơ chế quản trị toàn cầu về không gian vũ trụ theo hướng hòa bình, an toàn và công bằng.

Đại sứ Pháp Olivier Brochet cũng nhấn mạnh Pháp đặc biệt mong muốn lắng nghe tiếng nói của Việt Nam và các nước phương Nam về quyền tiếp cận công bằng đối với không gian vũ trụ. Đây chính là một biểu hiện rõ nét của tinh thần chủ động hội nhập, từ tham gia hợp tác đến tham gia kiến tạo luật chơi.

Mở rộng đối tác và dư địa phát triển

Không gian đối ngoại trong những ngày đầu tháng Chín không chỉ trải rộng sang châu Âu mà còn được mở rộng mạnh mẽ tại Đông Bắc Á.

Tại Hàn Quốc, chuyến thăm chính thức của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn diễn ra trong bối cảnh hai nước đã nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện.

Chủ tịch Quốc hội Hàn Quốc Cho Jeong Sik đánh giá chuyến thăm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc củng cố tin cậy chính trị, thúc đẩy triển khai các thỏa thuận cấp cao và làm sâu sắc hơn quan hệ hai nước.

Một trong những mục tiêu đáng chú ý được hai bên thống nhất là phấn đấu đưa kim ngạch thương mại song phương đạt 100 tỷ USD trong năm 2026 và hướng tới 150 tỷ USD vào năm 2030, đồng thời thúc đẩy khoa học-công nghệ trở thành động lực phát triển quan hệ, mở rộng đào tạo nguồn nhân lực, văn hóa, du lịch và giao lưu nhân dân.

Những con số này cho thấy đối ngoại kinh tế đang được đặt trong một tầm nhìn dài hạn hơn: không đơn thuần gia tăng kim ngạch, mà hướng tới mở rộng không gian hợp tác khoa học-công nghệ, nguồn nhân lực và các lĩnh vực có khả năng tạo giá trị gia tăng cao.

Tại Mông Cổ, sau khi hai nước thiết lập quan hệ Đối tác toàn diện năm 2024, hợp tác tiếp tục được mở rộng theo hướng thực chất. Hai bên thống nhất phấn đấu sớm đưa kim ngạch thương mại lên 200 triệu USD, đồng thời thúc đẩy hợp tác khoa học-công nghệ, du lịch, chuyển đổi số, năng lượng tái tạo và năng lượng xanh. Những lĩnh vực được lựa chọn đều gắn với các động lực phát triển mới mà Việt Nam đang ưu tiên.

Thủ tướng Mông Cổ Nyam-Osor Uchral đánh giá cao việc Việt Nam xác định khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và tăng trưởng xanh là những động lực tăng trưởng mới; đồng thời khẳng định Việt Nam luôn giữ vị trí ưu tiên trong chính sách đối ngoại của Mông Cổ.

Nhìn từ bốn điểm đến, có thể thấy một logic xuyên suốt trong hoạt động đối ngoại cấp cao của Việt Nam hiện nay: củng cố tin cậy chính trị để mở đường cho hợp tác kinh tế; mở rộng hợp tác kinh tế để tạo dư địa cho khoa học-công nghệ; tăng cường hợp tác khoa học-công nghệ để nâng cao năng lực nội sinh; đồng thời chủ động tham gia các cơ chế đa phương để góp phần định hình môi trường quốc tế thuận lợi cho phát triển.

Đối ngoại Việt Nam đang chuyển mạnh từ “mở rộng quan hệ” sang “khai thác hiệu quả các quan hệ,” từ tạo dựng khuôn khổ sang biến khuôn khổ thành nguồn lực phát triển. Đây là sự chuyển hóa cụ thể tinh thần của Nghị quyết 59 và Nghị quyết 06.

Nguyên Đại sứ Đinh Toàn Thắng nhìn nhận sự nâng cấp quan hệ Việt Nam - Pháp là kết tinh của ý chí chính trị lớn của lãnh đạo hai nước, nhưng điều quan trọng sau khi khuôn khổ mới được xác lập là phải cụ thể hóa bằng từng chương trình, dự án, lĩnh vực hợp tác.

Còn Đại sứ Olivier Brochet cho rằng trong ba năm qua, điều quan trọng nhất mà hai nước đạt được không chỉ là mở rộng hợp tác trên nhiều lĩnh vực, mà là củng cố vững chắc lòng tin giữa hai nước và giữa các nhà lãnh đạo; đó là nền tảng để hai bên tiếp tục đồng hành vì lợi ích mỗi nước, cũng như đóng góp cho hòa bình, ổn định khu vực và thế giới.

Từ những chuyến đi của các nhà lãnh đạo, những không gian hợp tác mới đang được mở ra. Vấn đề tiếp theo là biến những cơ hội ấy thành những dự án, sản phẩm, công nghệ, nguồn nhân lực và giá trị cụ thể cho đất nước và người dân./.