Hát Xịnh ca của người Cao Lan ở Lào Cai là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia
Hát Xịnh ca là loại hình dân ca truyền thống có vị trí quan trọng trong đời sống văn hóa, tinh thần của đồng bào Cao Lan; chủ yếu là hình thức hát đối đáp, giao duyên giữa nam và nữ.
Hát Xịnh ca của người Cao Lan ở Lào Cai vừa được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục quốc gia về Di sản văn hóa phi vật thể, thuộc loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian, theo Quyết định số 3071/QĐ-BVHTTDL.
Đây là sự ghi nhận đối với những giá trị văn hóa truyền thống được cộng đồng người Cao Lan gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ.
Lào Cai hiện có hơn 10.000 người dân tộc Cao Lan, còn gọi là Sán Chay, sinh sống tập trung tại một số địa phương như Yên Bình, Thác Bà, Trấn Yên, Xuân Ái… Trải qua quá trình phát triển, cộng đồng người Cao Lan vẫn lưu giữ nhiều phong tục, tập quán và nét văn hóa truyền thống đặc sắc, trong đó có nghệ thuật hát Xịnh ca.
Hát Xịnh ca là loại hình dân ca truyền thống có vị trí quan trọng trong đời sống văn hóa, tinh thần của đồng bào Cao Lan. Đây chủ yếu là hình thức hát đối đáp, giao duyên giữa nam và nữ, được thể hiện qua những câu hát mộc mạc, giàu cảm xúc.
Thông qua lời ca, người hát gửi lời chào hỏi, thăm hỏi, bày tỏ tình cảm, chia sẻ tâm tư và gửi gắm những ước vọng về cuộc sống gia đình hạnh phúc, bản làng bình yên. Trong đó, hát giao duyên là hình thức phổ biến, tạo cơ hội để nam nữ gặp gỡ, tìm hiểu và thể hiện tình cảm thông qua những câu hát đối đáp duyên dáng, tinh tế.
Nội dung các bài hát thường lấy hình ảnh thiên nhiên, quê hương, bản làng và những câu chuyện gần gũi trong cuộc sống làm đề tài. Người hát có thể sử dụng những lời ca cổ được truyền lại qua nhiều thế hệ, đồng thời ứng tác, sáng tạo lời mới để phù hợp với hoàn cảnh và nội dung cuộc hát.
Khả năng ứng đối linh hoạt, cách sử dụng ngôn ngữ giàu hình ảnh cùng vốn văn hóa dân gian phong phú đã tạo nên nét đặc sắc riêng của hát Xịnh ca. Qua mỗi câu hát, người Cao Lan không chỉ bày tỏ tình cảm cá nhân mà còn thể hiện tình yêu quê hương, tình cảm gia đình, sự gắn bó cộng đồng và những quan niệm về cuộc sống.
Hát Xịnh ca hiện diện trong nhiều không gian sinh hoạt của người Cao Lan như dịp Tết, lễ hội, đám cưới, khi lao động sản xuất hay những buổi gặp gỡ, giao lưu giữa các gia đình, dòng họ và bản làng. Không chỉ mang ý nghĩa giải trí, sinh hoạt văn nghệ, loại hình dân ca này còn góp phần kết nối các thành viên trong cộng đồng, tạo nên không khí vui tươi, gắn bó trong đời sống thường ngày.
Việc hát Xịnh ca của người Cao Lan ở Lào Cai được đưa vào Danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể là sự ghi nhận những giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật của loại hình dân ca truyền thống này. Đồng thời, đây cũng là cơ sở quan trọng để địa phương và cộng đồng tiếp tục triển khai các hoạt động bảo tồn, phát huy di sản.
Việc sưu tầm, tư liệu hóa các làn điệu cổ, tổ chức truyền dạy, phát huy vai trò của nghệ nhân và khuyến khích thế hệ trẻ tìm hiểu, thực hành hát Xịnh ca có ý nghĩa thiết thực. Bên cạnh đó, duy trì hoạt động của các câu lạc bộ, đội văn nghệ dân gian, tổ chức giao lưu và trình diễn trong các dịp lễ hội, sinh hoạt cộng đồng cũng là cách để di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống.
Trước đó, năm 2015, Hát Sình ca (Xịnh ca) của người Cao Lan phân bố tại Tuyên Quang cũng đã được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, thuộc loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian.
Việc tiếp tục ghi danh hát Xịnh ca của người Cao Lan tại Lào Cai góp phần khẳng định sức sống của loại hình dân ca truyền thống trong cộng đồng, đồng thời bổ sung thêm dấu ấn văn hóa đặc sắc của các dân tộc vào kho tàng di sản văn hóa phi vật thể Việt Nam./.
