Hai hài cốt liệt sỹ đã được lực lượng tìm kiếm, quy tập của Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên cất bốc, đưa về Nghĩa trang Liệt sỹ quốc gia Độc Lập.

Sau hơn bảy thập kỷ nằm lại giữa núi rừng trên đỉnh đèo Pha Đin, hai hài cốt liệt sỹ đã được lực lượng tìm kiếm, quy tập của Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên cất bốc, đưa về Nghĩa trang Liệt sỹ quốc gia Độc Lập.

Những di vật còn sót lại cùng các mẫu sinh phẩm được thu nhận theo đúng quy trình đang mở thêm hy vọng xác định danh tính, để các anh một ngày không xa được trở về với gia đình, quê hương.

Từ đỉnh Pha Đin đến hành trình trở về

Khi sương sớm còn phủ kín những triền núi trên đỉnh đèo Pha Đin huyền thoại, giữa khoảng rừng thuộc bản Lồng, xã Quài Tở, tỉnh Điện Biên, hàng chục cán bộ, chiến sỹ lặng lẽ đứng thành vòng tròn quanh khu vực khai quật.

Nén hương được thắp lên, nghi thức tâm linh được thực hiện trong không khí trang nghiêm trước khi từng nhát bay, nhát cuốc nhẹ nhàng bóc tách từng lớp đất đã phủ kín dấu tích của thời gian.

Mọi thao tác đều được thực hiện chậm rãi, cẩn trọng. Mỗi centimet đất được gạt đi đều mang theo sự hồi hộp, bởi dưới lớp đất ấy có thể là những phần hài cốt và di vật còn sót lại của những người lính đã ngã xuống trong Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Khi những dấu tích đầu tiên dần hiện rõ, từng phần hài cốt được phát hiện xen lẫn với những di vật đã nhuốm màu thời gian như mảnh vải dù, ống thuốc penicillin, vỏ tuýp kem bôi da... Mỗi hiện vật được thu nhận theo đúng quy trình trước khi lực lượng quy tập tiếp tục mở rộng phạm vi khai quật.

Đứng lặng bên hố khai quật, Trung tá Nguyễn Ngọc Toan không giấu được xúc động. Nhiều năm trước, khi còn công tác tại khu vực này, anh phát hiện hai phần mộ nghi là của bộ đội hy sinh trong Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Tin rằng đó là đồng đội đã ngã xuống, anh cùng đồng đội chôn cất chu đáo, đều đặn thắp hương mỗi dịp lễ, Tết và luôn canh cánh mong có ngày các anh được trở về nghĩa trang, được xác định danh tính để đoàn tụ với gia đình.

Khi Chiến dịch 500 ngày đêm được triển khai, Trung tá Nguyễn Ngọc Toan chủ động liên hệ với Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên, cung cấp thông tin về vị trí hai phần mộ để phục vụ công tác xác minh, quy tập.

Sau quá trình khảo sát, đối chiếu thông tin nhân chứng và xác minh thực địa, lực lượng chức năng xác định đây là vị trí có hài cốt liệt sỹ thời kỳ kháng chiến chống Pháp. Cuộc khai quật được triển khai trong điều kiện địa hình đồi núi ở độ cao khoảng 1.500m.

Khi các phần hài cốt được thu nhận đầy đủ, cán bộ chuyên môn tiếp tục lựa chọn các mẫu sinh phẩm đủ điều kiện để phục vụ giám định ADN. Từng phần hài cốt được nâng niu đặt vào hộp bảo quản theo đúng quy trình.

Trước khi rời hiện trường, các chiến sỹ cẩn thận phủ lá cờ Tổ quốc lên từng hộp hài cốt, vuốt phẳng từng nếp gấp như một lời tri ân gửi đến những người lính đã hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc. Những chiếc hộp sau đó được buộc chắc lên balô chuyên dụng.

Trong sự lặng im của núi rừng Pha Đin, những người lính hôm nay lần lượt "cõng" đồng đội năm xưa vượt qua những con dốc núi đưa các anh rời nơi đã nằm lại hơn bảy thập kỷ, bắt đầu hành trình trở về Nghĩa trang liệt sỹ quốc gia Độc Lập.

Viết tiếp hành trình tìm lại tên cho các anh

Để có cuộc cất bốc trên đỉnh Pha Đin, lực lượng chức năng đã trải qua nhiều thời gian xác minh thông tin từ nhân chứng, đối chiếu tư liệu và khảo sát thực địa. Mỗi thông tin, dù chỉ là lời kể được truyền lại qua nhiều thế hệ hay một dấu tích mờ nhạt giữa rừng núi, đều được kiểm chứng cẩn trọng trước khi đi đến quyết định khai quật.

Trung tá Đào Xuân Trường, Trợ lý Chính sách, Phòng Chính trị, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên cho biết sau khi triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm, đơn vị đã đẩy mạnh tuyên truyền, phát phiếu thu thập thông tin về liệt sỹ, mộ liệt sỹ đến người dân trên địa bàn.

Từ nguồn tin về hai phần mộ tại bản Lồng, lực lượng chức năng đã phối hợp với chính quyền địa phương gặp gỡ nhân chứng, xác minh nhiều lần trước khi kết luận đây là hài cốt bộ đội thời kỳ kháng chiến chống Pháp và tổ chức khai quật.

"Khi trực tiếp khai quật, nhìn thấy những phần hài cốt cùng các di vật còn lại, chúng tôi đều rất xúc động. Là những người lính đi sau, ai cũng cảm thấy đây là nhiệm vụ thiêng liêng, là vinh dự khi được góp sức đưa các anh trở về. Điều đặc biệt là cả hai hài cốt đều đủ điều kiện để lấy mẫu ADN. Chúng tôi hy vọng sẽ sớm xác định được danh tính để các liệt sỹ được trở về với quê hương, gia đình," Trung tá Đào Xuân Trường chia sẻ.

Không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng quân đội, công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sỹ còn nhận được sự phối hợp chặt chẽ của chính quyền và nhân dân địa phương.

Theo Bí thư Đảng ủy xã Quài Tở Giàng A Dế, ngay sau khi Chiến dịch 500 ngày đêm được phát động, địa phương đã tăng cường tuyên truyền, vận động người dân cung cấp thông tin về các địa điểm nghi có mộ liệt sỹ.

Từ những lời kể của các nhân chứng, xã phối hợp với Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh xác minh, khai quật và thực hiện các bước quy tập theo quy định, đồng thời tiếp tục tuyên truyền để lan tỏa trách nhiệm gìn giữ truyền thống cách mạng trong cộng đồng.

Theo Thượng tá Lê Đình Hải, Phó Chủ nhiệm Chính trị Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên, Chiến dịch 500 ngày đêm đang được triển khai với hai nhiệm vụ trọng tâm là thu nhận mẫu sinh phẩm từ các phần mộ liệt sỹ tại nghĩa trang để phục vụ giám định ADN và tổ chức tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sỹ còn nằm rải rác trên địa bàn.

Đến nay, lực lượng làm nhiệm vụ đã khai quật 1.940 phần mộ tại bốn nghĩa trang liệt sỹ gồm Tuần Giáo, Tủa Chùa, Him Lam và Tông Khao; thu nhận 1.822 mẫu sinh phẩm bàn giao Viện Pháp y Quân đội phục vụ giám định ADN, 118 hài cốt không đủ điều kiện lấy mẫu.

Những con số ấy cho thấy khối lượng công việc rất lớn đang được triển khai nhằm từng bước xác định danh tính các liệt sỹ còn thiếu thông tin.

Theo Thượng tá Lê Đình Hải, công tác tìm kiếm hài cốt liệt sỹ còn nhiều khó khăn do địa hình rộng, hiểm trở, dấu tích chiến trường đã thay đổi sau nhiều thập kỷ, trong khi nhiều thông tin chỉ còn được lưu giữ qua ký ức của nhân chứng hoặc truyền lại qua nhiều thế hệ. Vì vậy, mỗi nguồn tin do người dân cung cấp đều có giá trị đặc biệt, góp phần giúp lực lượng chức năng từng bước khoanh vùng, xác minh và tìm kiếm hiệu quả hơn.

Chiếc xe chở hai hài cốt liệt sỹ chầm chậm rời chân đèo Pha Đin trong ngày tháng Bảy. Phía sau là đỉnh núi nơi các anh đã nằm lại hơn bảy thập kỷ. Phía trước là Nghĩa trang liệt sỹ quốc gia Độc Lập và hành trình giám định ADN để tìm lại tên tuổi.

Hành trình trở về của hai liệt sỹ đã bắt đầu. Và đâu đó giữa núi rừng Điện Biên, vẫn còn những người lính chưa được gọi tên, đang chờ những người đi sau tiếp tục kiếm tìm để đưa các anh trở về với đồng đội, với quê hương và với chính tên tuổi của mình./.