Sáu tháng đầu năm 2026, Cục Hải quan đạt nhiều kết quả quan trọng trong xây dựng thể chế, cải cách hành chính, tạo động lực lớn cho hoạt động thương mại.

Hoạt động xuất nhập khẩu của cả nước sáu tháng đầu năm 2026 ghi nhận đà tăng trưởng mạnh mẽ, đòi hỏi ngành Hải quan phải quyết liệt đẩy mạnh hoàn thiện cơ chế, chính sách về quản lý, giám sát theo hướng hiện đại, minh bạch, chuyển đổi số toàn diện, để đáp ứng yêu cầu quản lý Nhà nước và hỗ trợ doanh nghiệp.

Nội dung trên được nhấn mạnh tại Hội nghị sơ kết công tác 6 tháng đầu năm và triển khai nhiệm vụ trọng tâm cho những tháng cuối năm 2026 của Cục Hải quan diễn ra ngày 3/7, dưới sự chủ trì của Cục trưởng Nguyễn Văn Thọ.

Một trong những kết nổi bật của Cục Hải quan trong 6 tháng là công tác xây dựng và hoàn thiện thể chế. Với tư duy lấy pháp luật làm nền tảng, ngành đã tập trung nguồn lực hoàn thành một khối lượng công việc gồm 13 đề án trình Chính phủ, 38 đề án trình Bộ Tài chính và 72 đề án cấp Cục.

Việc Chính phủ ban hành hai Nghị định về địa bàn hoạt động hải quan và xử phạt vi phạm hành chính cùng với 3 Thông tư sửa đổi từ Bộ Tài chính, đã tạo ra một hành lang pháp lý đồng bộ. Đặc biệt, quá trình tích cực lấy ý kiến để hoàn thiện dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Luật Hải quan năm 2014 được xem là bước chuẩn bị chiến lược cho một giai đoạn phát triển mới, giúp nâng cao hiệu lực quản lý Nhà nước và thúc đẩy tiến trình hiện đại hóa.

Song hành cùng xây dựng thể chế, công tác cải cách hành chính được triển khai quyết liệt. Thực thi các Nghị quyết 66 và 68 của Trung ương, Cục Hải quan đã cắt giảm 39 thủ tục và đơn giản hóa 26 thủ tục hành chính khác. Việc cắt giảm các ngành nghề và điều kiện kinh doanh đã trực tiếp giúp doanh nghiệp giảm bớt gánh nặng về thời gian và chi phí tuân thủ. Hệ quả tất yếu của những nỗ lực này là sự cải thiện rõ rệt trong môi trường đầu tư. Theo báo cáo tại hội nghị, công tác nghiệp vụ về xuất xứ hàng hóa và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ cũng được tăng cường đáng kể, bảo vệ lợi ích hợp pháp cho các nhà đầu tư chân chính.

Điểm nhấn về hiện đại hóa là việc triển khai thí điểm Đề án thông quan tập trung tại Chi cục Hải quan khu vực III từ ngày 1/6/2026. Đây là một bước tiến quan trọng trong lộ trình chuyển đổi sang mô hình xử lý chuyên nghiệp và hiệu quả.

Chỉ sau 1 tháng vận hành, Đội Thông quan tập trung đã xử lý hơn 45.000 tờ khai, giúp rút ngắn thời gian thông quan luồng vàng từ 12% đến 19%. Kết quả này cho thấy tính đúng đắn của đề án, mở ra triển vọng áp dụng rộng rãi mô hình cửa khẩu số, cửa khẩu thông minh.

Đại diện Cục Hải quan cho biết đã tham mưu Bộ Tài chính xây dựng Đề án quản lý thống nhất hoạt động kiểm tra chuyên ngành theo chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, nhằm tháo gỡ những nút thắt kéo dài trong công tác phối hợp liên ngành tại cửa khẩu.

Nền tảng của những thành công trên có sự đóng góp lớn từ hệ thống công nghệ thông tin. Cụ thể, hệ thống VNACCS/VCIS và các hệ thống vệ tinh đã duy trì sự ổn định tuyệt đối 24/7, đảm bảo dòng chảy hàng hóa không bị gián đoạn.

Việc triển khai các dự án thuộc Đề án 06 và ứng dụng trí tuệ nhân tạo thông qua chatbot hỗ trợ nghiệp vụ đã mang lại sự tiện lợi cho cả cán bộ hải quan và doanh nghiệp. Với hơn 11,8 triệu hồ sơ được xử lý trực tuyến trong kỳ, ngành Hải quan đang khẳng định vị thế dẫn đầu trong tiến trình chuyển đổi số của khối cơ quan Nhà nước.

Đi đôi với việc tạo thuận lợi thương mại, Cục Hải quan đã thực hiện xuất sắc vai trò "người gác cổng" nền kinh tế. Trong 6 tháng đầu năm 2026, tổng trị giá xuất nhập khẩu cả nước đạt con số ấn tượng 549,69 tỷ USD, tăng 27,1% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, kim ngạch nhập khẩu tăng mạnh 33,4% phản ánh sự phục hồi mạnh mẽ của sản xuất trong nước. Tương ứng với đà tăng trưởng của thương mại, số thu ngân sách Nhà nước đã đạt 264.795 tỷ đồng, đạt gần 60% dự toán năm. Nhiều đơn vị ghi nhận mức thu đột phá, như Chi cục Hải quan khu vực VI (đạt 127,2% dự toán) hay khu vực XIII và XIV, đóng góp quan trọng vào sự ổn định tài chính quốc gia.

Tuy nhiên, áp lực đối với lực lượng hải quan cũng tỷ lệ thuận với sự gia tăng của lưu lượng hàng hóa. Tình hình buôn lậu, gian lận thương mại và vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới diễn biến phức tạp với thủ đoạn ngày càng tinh vi.

Trước thực tế đó, Cục Hải quan đã chủ động ban hành hàng loạt kế hoạch và văn bản cảnh báo đồng thời mở đợt cao điểm đấu tranh chống xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ theo Công điện 38 của Chính phủ. Kết quả, toàn ngành phát hiện và bắt giữ hơn 11.400 vụ vi phạm, tăng hơn 38% so với cùng kỳ. Đặc biệt, trong cuộc chiến chống ma túy, sự phối hợp nhịp nhàng giữa Hải quan, Công an và Biên phòng đã phát hiện và thu giữ hơn 677 kg ma túy các loại, góp phần bảo vệ an ninh trật tự xã hội.

Bên cạnh công tác đấu tranh trực diện, công tác kiểm tra sau thông quan và quản lý rủi ro cũng được đổi mới theo hướng hiện đại, dựa trên dữ liệu. Việc phân luồng tờ khai được thực hiện khoa học với hơn 70% tờ khai thuộc luồng Xanh, giúp giải phóng hàng nhanh chóng. Thông qua quản lý rủi ro, ngành đã phát hiện hơn 16.900 tờ khai vi phạm, cho thấy khả năng sàng lọc và nhận diện đối tượng trọng điểm ngày càng chính xác. Hơn nữa, chương trình khuyến khích doanh nghiệp tự nguyện tuân thủ với sự tham gia của gần 400 doanh nghiệp là minh chứng cho sự chuyển đổi từ phương thức quản lý áp đặt sang hợp tác, đồng hành cùng người nộp thuế.

Trên bình diện quốc tế, vị thế của Hải quan Việt Nam tiếp tục được nâng cao thông qua các hoạt động hợp tác song phương và đa phương thực chất. Việc ký kết Hiệp định về hợp tác và hỗ trợ hành chính lẫn nhau trong lĩnh vực hải quan giữa Việt Nam-Trung Quốc nhân chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm vào tháng 4/2026 và Bản ghi nhớ với Hoa Kỳ về trao đổi dữ liệu điện tử là những dấu mốc quan trọng.

Những cam kết này không chỉ giúp tăng cường khả năng kiểm soát hàng hóa mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho hàng hóa Việt Nam thâm nhập sâu hơn vào các thị trường lớn. Tại các diễn đàn đa phương (như ASEAN và WCO), Việt Nam không chỉ là thành viên tham gia tích cực mà còn thể hiện vai trò dẫn dắt khi đăng cai tổ chức thành công các hội nghị quan trọng về thủ tục hải quan.

Tại hội nghị, Cục trưởng Nguyễn Văn Thọ đã ghi nhận và đánh giá cao sự nỗ lực của toàn thể cán bộ, công chức. Ông nhấn mạnh những kết quả đạt được trong 6 tháng qua là rất quan trọng, nhưng nhiệm vụ của 6 tháng cuối năm còn rất nặng nề, đòi hỏi sự tập trung, trách nhiệm cao hơn và quán triệt 11 nhóm nhiệm vụ trọng tâm.

"Ngành cần tiếp tục ưu tiên hoàn thiện thể chế, trọng tâm là xây dựng Luật Hải quan sửa đổi để tạo nền móng cho Hải quan số và Hải quan thông minh. Mọi quy định phải hướng tới việc tạo thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp nhưng vẫn đảm bảo sự kiểm soát chặt chẽ," ông Thọ chỉ đạo.

Trên cơ sở đó, Cục trưởng cũng yêu cầu các đơn vị đẩy mạnh triển khai chuyển đổi số toàn diện theo Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, ứng dụng mạnh mẽ AI và dữ liệu lớn vào quy trình quản lý. Về công tác thu ngân sách, các Chi cục tăng cường các biện pháp chống thất thu, gian lận giá và trốn thuế. Đồng thời, mô hình thông quan tập trung cần được đánh giá kỹ lưỡng để sớm mở rộng ra các cửa khẩu đường bộ và đường không.

Đối với công tác đấu tranh phòng chống tội phạm, Lãnh đạo ngành Hải quan khẳng định sẽ tiếp tục siết chặt kỷ luật, kỷ cương hành chính, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực gắn với đạo đức công vụ.

Cục trưởng Nguyễn Văn Thọ nhấn mạnh hình ảnh Hải quan Việt Nam trong mắt bạn bè quốc tế và cộng đồng doanh nghiệp phải là một lực lượng hiện đại, minh bạch và chuyên nghiệp ./.