Việc xây dựng hồ sơ nhằm làm rõ đóng góp nổi bật của Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh với y dược học, văn học và văn hóa Việt Nam, hướng tới đề nghị UNESCO tham gia kỷ niệm 700 năm ngày sinh của ông.

Ủy ban Nhân dân thành phố Hải Phòng đang khẩn trương xây dựng hồ sơ khoa học theo quy định của Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO), đề nghị UNESCO cùng kỷ niệm 700 năm ngày sinh (1330-2030) của Đại danh y Thiền sư Tuệ Tĩnh.

Việc xây dựng hồ sơ nhằm làm rõ thân thế, sự nghiệp và những đóng góp nổi bật của Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh đối với nền y dược học, văn học và văn hóa Việt Nam, hướng tới việc đề nghị UNESCO cùng tham gia kỷ niệm 700 năm ngày sinh của ông vào năm 2030.

Theo Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân thành phố Hải Phòng Nguyễn Minh Hùng, việc xây dựng hồ sơ phải tuân thủ quy định của pháp luật Việt Nam và hướng dẫn của UNESCO về việc cùng tham gia kỷ niệm các sự kiện lịch sử và nhân vật kiệt xuất. Quá trình nghiên cứu cần kế thừa các kết quả, tư liệu đã được công bố, đồng thời tiếp tục sưu tầm, tổng hợp tài liệu trong dân gian về cuộc đời, sự nghiệp và di sản của Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh trên phạm vi cả nước, đặc biệt tại Hải Phòng.

Lãnh đạo Ủy ban Nhân dân thành phố Hải Phòng cũng yêu cầu xây dựng hồ sơ phải bảo đảm bảo vệ tính đa dạng và độc đáo kết quả kiểm kê, sưu tầm, nghiên cứu đánh giá giá trị, phản ánh trung thực thực trạng di sản trong lưu trữ tại cơ quan nhà nước và trong cộng đồng. Hồ sơ di sản phản ánh đúng các giá trị văn hóa đặc trưng đồng thời tôn trọng tính đa dạng thể hiện ở sự tôn trọng những quy ước, quy tắc thực hành, cách biểu đạt và vai trò của cộng đồng trong việc bảo tồn phát huy giá trị di sản liên quan đến Đại danh y Thiền sư Tuệ Tĩnh ở Việt Nam và các ảnh hưởng trên phạm vi quốc tế…

Theo kế hoạch, việc xây dựng hồ sơ được chia thành 3 giai đoạn trong đó từ tháng 10 đến tháng 12/2026 sẽ định danh, xác định chính xác tiểu sử, thân thế, sự nghiệp, di sản của Tuệ Tĩnh tại địa phương và vùng lân cận; các cơ sở và tổ chức khám chữa bệnh, vườn thuốc... liên quan đến Đại danh y Thiền sư Tuệ Tĩnh ở trong và ngoài nước.

Giai đoạn 2 được tiến hành từ tháng 1/2027 đến tháng 12/2027. Giai đoạn này sẽ tập trung đánh giá về Tuệ Tĩnh với sự ảnh hưởng tới các lĩnh vực y học, Phật giáo, văn học (văn học Nôm-thời Trần), văn hóa (dịch giả, biên soạn, tăng cường sự hiểu biết giữa các dân tộc)... và ảnh hưởng khu vực và quốc tế. Trong giai đoạn này sẽ tổ chức các hội thảo cấp quốc gia và quốc tế; tọa đàm, phỏng vấn nhà nghiên cứu chuyên sâu về Tuệ Tĩnh ở các lĩnh vực; tọa đàm chuyên môn đối với báo cáo chuyên đề của hồ sơ khoa học.

Giai đoạn 3 được tiến hành từ tháng 1/2028 đến tháng 3/2028. Giai đoạn này sẽ xin ý kiến các chuyên gia, nhà khoa học, nhà nghiên cứu về nội dung hồ sơ khoa học, tiếp thu chỉnh sửa và bổ sung hoàn thiện hồ sơ khoa học. Hoàn thiện tài liệu đi kèm (hồ sơ, các video...) thành bộ hồ sơ hoàn chỉnh. Sau khi hoàn thành giai đoạn 3, Hải Phòng sẽ tiến hành trình thẩm định hồ sơ và nộp hồ sơ cho Ủy ban quốc gia UNESCO Việt Nam và tiếp tục trình Hội đồng Chấp hành UNESCO tại Pháp và đề xuất UNESCO cùng kỷ niệm 700 năm ngày sinh của Đại danh y Thiền sư Tuệ Tĩnh tại Hải Phòng.

Bên cạnh đó, thời gian tới, Hải Phòng cũng tập trung quản lý, tu bổ, tôn tạo, bảo tồn và phát huy, tuyên truyền, quảng bá giá trị di sản văn hóa của Đại danh y Thiền sư Tuệ Tĩnh.

Đến nay, Việt Nam đã nộp hồ sơ trình UNESCO và được Đại hội đồng UNESCO các kỳ thông qua Nghị quyết cùng kỷ niệm: 600 năm ngày sinh Đại thi hào Nguyễn Trãi (1980); 100 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, Anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa kiệt xuất (1990); 250 năm ngày sinh đại thi hào Nguyễn Du (2015); 650 năm ngày mất Nhà giáo Chu Văn An (2019); 200 năm ngày sinh Danh nhân Nguyễn Đình Chiểu (2021); 250 năm ngày sinh, 200 năm ngày mất của Nữ sĩ Hồ Xuân Hương (2021); 300 năm ngày sinh Danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác (2023); 300 năm ngày sinh Lê Quý Đôn (2025).

Đại danh y Thiền sư Tuệ Tĩnh (1330-1400) tên thật là Nguyễn Bá Tĩnh, pháp hiệu Tuệ Tĩnh thiền sư, biệt danh Hồng Nghĩa; quê làng Nghĩa Phú, huyện Đa Cẩm, lộ Hồng Châu (nay là thôn Nghĩa Phú, xã Tuệ Tĩnh, thành phố Hải Phòng). Sinh thời, ông chuyên tâm nghiên cứu y học và Phật giáo, lấy vườn chùa Viên Quang (nay thuộc làng Nghĩa Xá, xã Xuân Trường, tỉnh Ninh Bình) làm nơi trồng thuốc, chữa bệnh cứu giúp nhân dân, đồng thời phát triển thêm một số cơ sở chữa bệnh ở các chùa lân cận. Ông là danh nhân tiêu biểu của thời Trần, hội tụ cả trí tuệ y học, tinh thần thiền học và ý thức văn hóa dân tộc.

Thiền sư Tuệ Tĩnh là một trong những người đặt nền móng quan trọng cho nền y học cổ truyền Việt Nam. Ông để lại các tác phẩm lớn như “Nam dược thần hiệu," “Hồng nghĩa giác tư y thư”, cùng hệ thống bài thuốc và phương pháp dưỡng sinh. Các tác phẩm này đã hệ thống hóa tri thức y dược cổ truyền, kết hợp hài hòa giữa lý luận Đông y với kinh nghiệm dân gian, có giá trị khoa học và thực tiễn sâu sắc, tiếp tục được kế thừa, phát huy trong công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân hiện nay.

Với tư tưởng “Nam dược trị Nam nhân," ông khẳng định vai trò của nguồn dược liệu trong nước, định hướng phát triển nền y dược cổ truyền theo hướng độc lập, tự cường, phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam.

Những đóng góp của ông trong việc phổ biến kiến thức y học, phát triển mô hình trồng và sử dụng cây thuốc, gắn hoạt động khám chữa bệnh với cộng đồng thể hiện rõ giá trị nhân văn và tư tưởng y đức của người thầy thuốc.

Cuộc đời và sự nghiệp của ông không chỉ gắn với hành trạng của một thiền sư-thầy thuốc “cứu nhân độ thế," mà còn mở ra những nền tảng tư tưởng có giá trị lâu dài đối với lịch sử tri thức nhân loại, có nhiều đóng góp trên các lĩnh vực y học, văn hóa, ngôn ngữ và giao lưu quốc tế.

Sau khi mất, ông được nhân dân suy tôn là một trong những vị Tổ của ngành y Việt Nam. Tại thành phố Hải Phòng, Đại danh y Thiền sư Tuệ Tĩnh được thờ tại Cụm di tích quốc gia đặc biệt đền Xưa-chùa Giám-đền Bia (xã Tuệ Tĩnh, xã Cẩm Giang), Văn miếu Mao Điền (xã Mao Điền) và Di tích quốc gia đền An Lư (phường Hòa Bình)./.