Phát triển hạ tầng sạc xe điện gắn với các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và nguồn điện sẽ đáp ứng nhu cầu chuyển đổi xanh của giao thông đường bộ.

Với việc phát triển phương tiện xe điện, bài toán về hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn về trạm, trụ sạc điện phải đi trước một bước so với tốc độ triển khai hạ tầng sạc nhằm phục vụ an toàn, bền vững cho lộ trình điện hóa giao thông đường bộ; đồng thời cần lồng ghép quy hoạch hạ tầng trạm sạc và quy hoạch đô thị và quy hoạch điện phát triển điện lực quốc gia.

Giải bài toán cấp điện khi nhiều xe cùng sạc

Tại Hội thảo “Triển khai quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về trụ sạc, trạm sạc xe điện: Yêu cầu kỹ thuật và thực tiễn phát triển hạ tầng sạc giao thông đường bộ” do Tạp chí Xây dựng tổ chức vào sáng nay (ngày 7/11), theo ông Đoàn Chí Hiếu, Trưởng phòng Thẩm định, Cục Đường bộ Việt Nam (Bộ Xây dựng), 10 trạm dừng nghỉ trên cao tốc đã cung cấp dịch vụ sạc, gồm 6 trạm trên tuyến Bắc-Nam phía Đông và 4 trạm trên các tuyến khác.

Tại ba trạm trên cao tốc Hà Nội-Hải Phòng, 68 trong tổng số 136 vị trí sạc đã vận hành, sử dụng trụ sạc một chiều công suất 60-250kW. Tại trạm Hải Đăng ở Km36 cao tốc Hà Nội-Thái Nguyên, bên trái tuyến đã vận hành đủ 20 vị trí theo thiết kế, sử dụng trụ 120kW, bên phải có 20 vị trí theo thiết kế và đang hoàn thiện.

Trên tuyến Bắc-Nam phía Đông, trạm Mai Sơn-Quốc lộ 45 đã vận hành 20 vị trí mỗi bên; Hàm Nghi-Vũng Áng và Vũng Áng-Bùng, mỗi trạm đã vận hành 12 vị trí mỗi bên. Trong nhóm 21 trạm được Cục Đường bộ theo dõi về tiến độ trên tuyến này, 17 trạm đang thi công hạ tầng sạc, quy mô nhóm đang thi công là 10-26 vị trí sạc mỗi bên trạm, với trụ công suất 120-360 kW.

Trên tuyến Nội Bài-Lào Cai, 6 trạm dừng nghỉ hiện hữu đang làm thủ tục đầu tư hạ tầng sạc. Tại trạm dừng nghỉ Km67+100 trên cao tốc Đà Nẵng-Quảng Ngãi, phương án thiết kế bố trí 10 vị trí sạc, sử dụng trụ 180kW hiện đang ở bước lựa chọn nhà thầu xây lắp, với mốc hoàn thành dự kiến trong năm 2027.

Từ thực tế đó, ông Hiếu đề xuất bố trí mặt bằng sạc và phương án cấp điện cùng tiến độ xây dựng cao tốc. Đối với trạm hiện hữu, có nơi cần tổ chức lại bãi đỗ, có nơi phải đầu tư thêm đường dây và trạm biến áp. Với một số trạm đã có hợp đồng khai thác, các bên còn phải làm rõ trách nhiệm đầu tư và vận hành phần bổ sung.

Ông Hiếu kiến nghị nghiên cứu quy hoạch cấp điện cho các tuyến cao tốc và xác định trách nhiệm đầu tư hạ tầng đưa điện đến khu vực trạm dừng nghỉ.

Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Văn Nghĩa, Bộ môn Kỹ thuật điện, Khoa Điện-Điện tử, Trường Đại học Giao thông Vận tải chỉ ra vấn đề thực tiễn với hạ tầng trạm sạc gồm: an toàn cháy nổ, tương thích kỹ thuật giữa các hãng xe và nhà cung cấp trụ sạc, đo lường điện năng, minh bạch thanh toán, tác động phụ tải lên lưới điện phân phối.

Ông Nghĩa cũng đề nghị tính quy mô trạm theo loại xe thường đi trên tuyến, giờ xe đến, thời gian dừng và lượng điện cần nạp. Những dữ liệu này giúp xác định số vị trí sạc, công suất và diện tích chờ. Nơi xe chỉ dừng trong thời gian ngắn có nhu cầu khác với nơi xe có thể đỗ lâu. Cách phân khu sạc nhanh và sạc chậm vì thế ảnh hưởng đến cả luồng xe ra vào lẫn công suất cấp điện.

Liên quan đến bài toán cấp điện khi nhiều xe cùng sạc, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Lê Văn Nghĩa, Đại học Bách khoa Hà Nội đề nghị so sánh ba phương án theo điều kiện từng địa điểm.

Cụ thể, phương án thứ nhất chỉ sử dụng điện lưới; phương án thứ hai kết hợp điện mặt trời với điện lưới; phương án thứ ba bổ sung pin lưu trữ và hệ thống quản lý năng lượng. Khi có nắng, điện mặt trời có thể cấp trực tiếp cho xe và phần dư dùng để nạp pin. Khi nhiều xe sạc cùng lúc, pin có thể hỗ trợ cấp điện, giảm công suất trạm phải lấy từ lưới.

Đồng bộ với quy hoạch đô thị và phát triển điện lực

Với khả năng phục vụ nhiều dòng xe, ông Trần Duy Tài, Chuyên viên chính Ban Tiêu chuẩn, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) lưu ý đầu cắm phù hợp mới là một điều kiện để bắt đầu sạc. Xe và trụ còn phải hỗ trợ chế độ sạc tương ứng và trao đổi được tín hiệu điều khiển.

“Hệ thống trạm, trụ sạc cần phân biệt thử nghiệm thiết bị, kiểm tra giao tiếp giữa xe và trụ, chứng nhận sản phẩm và kiểm tra hệ thống sau lắp đặt. Cùng với việc cập nhật tiêu chuẩn, phải tăng năng lực thử nghiệm trong nước đối với sạc một chiều công suất cao, tương thích điện từ và giao tiếp giữa xe với trụ. Đây là các phép thử giúp xác định thiết bị đáp ứng đến đâu và kiểm chứng phạm vi tương thích đã công bố,” ông Tài nói.

Một vấn đề nhiều chủ xe khi sạc điện quan tâm đó là đối chiếu số điện dùng để thanh toán, ông Trần Đức Tùng, Chuyên viên Ban Đo lường, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết người sử dụng cần xem được lượng điện đã sạc, thời gian, giá hoặc cách tính giá và tổng số tiền phải trả. Khi số kWh hiển thị tại trụ khác số trên ứng dụng, đơn vị vận hành cần truy xuất được kết quả đo và dữ liệu của đúng phiên sạc để đối soát.

Khẳng định giao thông chỉ thực sự xanh hơn khi xe điện được cung cấp năng lượng ngày càng sạch, hiệu quả và có khả năng quản lý thông minh, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Lê Văn Nghĩa, Đại học Bách khoa Hà Nội cho rằng điện hóa phương tiện chưa đủ để bảo đảm mục tiêu giao thông xanh nếu nguồn năng lượng cung cấp cho phương tiện vẫn phụ thuộc chủ yếu vào điện lưới. Do đó, phát triển hạ tầng sạc cần đi cùng việc sử dụng năng lượng sạch và ứng dụng các giải pháp quản lý thông minh.

“Trạm sạc cần được phát triển như một nút năng lượng thông minh, kết nối nguồn điện tái tạo, hệ thống lưu trữ, điện lưới và phương tiện giao thông. Đây là hướng tiếp cận góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, giảm áp lực lên hệ thống điện và hạn chế phát thải gián tiếp trong quá trình vận hành phương tiện điện. Giao thông chỉ thực sự xanh hơn khi xe điện được cung cấp năng lượng ngày càng sạch, hiệu quả và có khả năng quản lý thông minh,” ông Nghĩa chia sẻ.

Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Văn Nghĩa, Trường Đại học Giao thông Vận tải kiến nghị cơ quan quản lý Nhà nước cần hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn về trạm, trụ sạc điện phải đi trước một bước so với tốc độ triển khai hạ tầng sạc nhằm phục vụ an toàn, bền vững cho lộ trình điện hóa giao thông đường bộ đến năm 2050; lồng ghép quy hoạch hạ tầng trạm sạc và quy hoạch đô thị và quy hoạch điện VIII; quản lý nhu cầu phụ tải; chuẩn hóa đo lường, thanh toán liên thông.../.