Để nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản cần sự nỗ lực của cơ quan thi hành án và vai trò phối hợp của chính quyền địa phương, công an, các cơ quan liên quan trong quá trình xác minh, xử lý tài sản.

Xử lý, thu hồi tài sản là khâu quyết định để bản án, quyết định của Tòa án được thực thi trên thực tế. Tuy nhiên, quá trình xác minh, kê biên, định giá và đấu giá tài sản vẫn còn nhiều vướng mắc, nhất là đối với các vụ án kinh tế, tham nhũng.

Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện cơ chế, tăng cường phối hợp nhằm nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự.

Nâng hiệu quả xử lý, thu hồi tài sản

Thực tiễn thi hành án dân sự tại Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy áp lực xử lý, thu hồi tài sản ngày càng lớn. Ông Đỗ Phong Hóa, Phó Trưởng Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh thông tin, trong 9 tháng (từ ngày 1/10/2025 đến ngày 30/6/2026), các cơ quan Thi hành án dân sự Thành phố đã giải quyết 190.093 việc và hơn 294.295 tỷ đồng. Riêng các vụ án hình sự về tham nhũng, kinh tế và các vụ việc thuộc diện Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực theo dõi, chỉ đạo có tổng số phải thi hành 927 việc với 102.100 tỷ đồng.

Trong số có điều kiện thi hành, đã thi hành xong 266 việc với hơn 6.811 tỷ đồng, đạt 50,19% về việc và 18,93% về tiền. Những con số này cho thấy việc xử lý, thu hồi tài sản, nhất là trong các vụ án có giá trị lớn, vẫn là nhiệm vụ nhiều thách thức.

Ông Đỗ Phong Hóa cho biết, đối với các vụ án kinh tế, tham nhũng có tài sản giá trị lớn, cơ quan thi hành án luôn bám sát chỉ đạo của Bộ Tư pháp, Cục Quản lý Thi hành án dân sự, Thành ủy và Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh; phối hợp với các sở, ngành trong việc xác minh, xác định giá trị tài sản, thẩm định giá và tổ chức bán đấu giá.

Đối với những vụ việc phức tạp, cơ quan thi hành án thường xuyên báo cáo, xin ý kiến lãnh đạo để tháo gỡ vướng mắc trong công tác phối hợp như đo vẽ, xác định hiện trạng, định danh tài sản. Việc kê biên, xử lý tài sản được thực hiện theo đúng quy định pháp luật, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các đương sự.

Trong việc cưỡng chế, cơ quan Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh cũng phối hợp chặt chẽ với Công an Thành phố và Ủy ban Nhân dân các xã, phường nơi có tài sản nhằm bảo đảm an ninh, trật tự trong suốt quá trình tổ chức thi hành án. Nhờ đó, các vụ việc cưỡng chế thời gian qua đều được triển khai an toàn, không phát sinh tình huống phức tạp.

Kết quả thi hành án của Thành phố tiếp tục ghi nhận chuyển biến tích cực. Trong số các việc có điều kiện thi hành, cơ quan thi hành án đã thi hành xong 65.140 việc, đạt tỷ lệ 63,49%, vượt tiến độ chỉ tiêu năm 2026 được giao. Về tiền, đã thi hành xong hơn 50.257 tỷ đồng, đạt tỷ lệ 42,66% trên số có điều kiện thi hành.

Theo ông Đỗ Phong Hóa, để nâng cao hiệu quả xử lý, thu hồi tài sản, bên cạnh nỗ lực của cơ quan thi hành án, cần tiếp tục phát huy vai trò phối hợp của chính quyền địa phương, công an và các cơ quan có liên quan trong quá trình xác minh, xử lý tài sản.

Hoàn thiện cơ chế để tài sản không bị “biến mất”

Trên thực tế, việc xử lý tài sản vẫn còn nhiều khó khăn, nhất là trong các vụ án kinh tế, tham nhũng có giá trị lớn. Trao đổi với phóng viên TTXVN, Luật sư Hà Hải, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, trong các vụ án dân sự, đặc biệt là các vụ án kinh doanh, thương mại, mong muốn của nguyên đơn là bản án, quyết định của Tòa án được thực thi trên thực tế để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp.

Vì vậy, nhiều trường hợp đề nghị Tòa án áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời như phong tỏa tài khoản hoặc kê biên tài sản nhằm bảo đảm thi hành án.

Tuy nhiên, việc áp dụng các biện pháp này trên thực tế vẫn gặp không ít vướng mắc. Trước khi ra quyết định, Tòa án phải xác minh tài sản, yêu cầu các cơ quan liên quan cung cấp tài liệu, chứng cứ. Quá trình này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa Tòa án với Văn phòng Đăng ký đất đai, cơ quan thuế, đặc biệt là các ngân hàng.

Theo Luật sư Hà Hải, có trường hợp nguyên đơn phát hiện tài khoản của bị đơn còn số dư và đề nghị phong tỏa để bảo đảm thi hành án. Tuy nhiên, việc phối hợp của một số ngân hàng chưa kịp thời, đến khi quyết định phong tỏa được thực hiện thì tài khoản không còn tiền. Điều này khiến biện pháp bảo đảm không đạt được mục đích, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của đương sự.

Đối với công tác thu hồi tài sản trong các vụ án kinh tế, tham nhũng, tỷ lệ thu hồi còn thấp do nhiều nguyên nhân. Trong quá trình điều tra, truy tố và xét xử, các cơ quan tiến hành tố tụng thường tập trung xử lý trách nhiệm hình sự, trong khi việc xác minh, bảo toàn tài sản để phục vụ thi hành án chưa được quan tâm đúng mức.

Không ít trường hợp, ngay từ khi vụ án mới được khởi tố hoặc có thông tin điều tra, tài sản đã bị tẩu tán, chuyển nhượng hoặc che giấu bằng nhiều thủ đoạn. Đến khi bản án có hiệu lực thì tài sản không còn để thi hành.

Luật sư Hà Hải nêu ý kiến: Pháp luật cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan liên quan trong việc thực hiện yêu cầu của Tòa án, đồng thời có chế tài đủ mạnh đối với các trường hợp không chấp hành hoặc chấp hành không đúng quy định.

Cùng với đó, cần tăng cường các biện pháp kiểm soát, xác minh và áp dụng kịp thời các biện pháp ngăn chặn ngay từ giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử nhằm hạn chế tình trạng tẩu tán tài sản, qua đó nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản và bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật./.

​