Gia đình văn minh trong thời đại số không phải là gia đình không có màn hình, mà là gia đình biết đặt màn hình xuống đúng lúc, giúp các thành viên có thêm thời gian lắng nghe và kết nối.

Trong một mái nhà, mọi người vẫn ở gần nhau nhưng mỗi người lại mải mê với điện thoại, máy tính hay tivi. Những màn hình ngày càng thông minh, nhưng khoảng cách giữa các thành viên đôi khi lại dài thêm.

Công nghệ giúp chúng ta kết nối với thế giới, xóa nhòa khoảng cách địa lý, nhưng cũng đặt ra yêu cầu mỗi người phải biết giữ lửa gia đình giữa thế giới của những màn hình. Duy trì những bữa cơm có tiếng cười, những cuộc trò chuyện chân thành và những ánh mắt hướng về nhau chính là cách giữ gìn hơi ấm gia đình trong thời đại công nghệ.

Tắt màn hình, bật yêu thương và kết nối

Theo Tiến sỹ Nguyễn Mạnh Thắng, Trưởng khoa Xã hội học và Phát triển bền vững, Đại học Công đoàn Việt Nam, gia đình là nơi con người học cách làm người trước khi học cách làm một nghề; nơi một đứa trẻ lần đầu biết yêu thương và chia sẻ. Nếu những bài học đầu đời bị thu hẹp bởi tiếng chuông thông báo, những đoạn video và những cuộc trò chuyện vội vàng qua màn hình có thể ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống tinh thần, nhất là trẻ nhỏ. Vì vậy, giữ lửa gia đình trong thời đại số không có nghĩa là quay lưng với công nghệ, mà là học cách sử dụng công nghệ mà không để công nghệ chi phối; để màn hình phục vụ cuộc sống, thay vì thay thế cuộc sống.

Gia đình ngày nay không thể không nhìn thẳng vào những thay đổi mà công nghệ đang tạo ra. Không khó để bắt gặp cảnh trong nhiều gia đình, đến giờ ăn, mọi người vẫn ngồi quanh một chiếc bàn nhưng mỗi người lại cầm một thiết bị: cha xem tin tức trên điện thoại, mẹ tranh thủ trả lời công việc, con vừa ăn vừa xem video, người khác đeo tai nghe.

Gia đình văn minh trong thời đại số không phải là gia đình không có màn hình, mà là gia đình biết đặt màn hình xuống đúng lúc. Một quy ước đơn giản như không sử dụng điện thoại trong bữa cơm cũng có thể giúp các thành viên có thêm thời gian lắng nghe và kết nối. Bởi một ánh mắt, cái nắm tay hay tiếng cười cùng nhau vẫn là những cách kết nối kỳ diệu nhất.

Trong dòng chảy hội nhập, gia đình Việt Nam đang thay đổi mạnh mẽ: người trẻ di chuyển nhiều hơn, nhịp sống đô thị nhanh hơn, phụ nữ tham gia sâu rộng vào đời sống kinh tế-xã hội, trẻ em tiếp xúc với thế giới từ sớm. Đây là những thay đổi tất yếu của quá trình phát triển. Chúng ta không thể yêu cầu gia đình hôm nay sống như vài chục năm trước, nhưng hiện đại hóa không có nghĩa là đánh mất cội nguồn.

Gia đình Việt Nam cần biết giữ những giá trị truyền thống tốt đẹp, đồng thời tiếp nhận những giá trị tiến bộ của thời đại: hiếu thảo nhưng không áp đặt; kỷ luật nhưng không hà khắc; gắn bó nhưng tôn trọng không gian riêng; giữ gìn truyền thống nhưng không khước từ khoa học, công nghệ.

Trong thời đại số, hệ giá trị gia đình ấm no, hạnh phúc, tiến bộ, văn minh càng có ý nghĩa. Ấm no không chỉ là đủ đầy vật chất mà còn là sự sẻ chia; hạnh phúc là được yêu thương, tôn trọng; văn minh là sống có trách nhiệm với gia đình, cộng đồng và xã hội.

Xây dựng gia đình Việt Nam trong thời kỳ mới không phải là từ bỏ công nghệ, mà là biết làm chủ công nghệ để kết nối con người, giữ gìn tình thân và những giá trị tốt đẹp của gia đình Việt Nam.

Biến bức tường ngăn cách thành cây cầu kết nối

Có thể thấy, công nghệ có thể tạo ra khoảng cách, nhưng nếu được sử dụng đúng cách, điện thoại thông minh, máy tính, tivi và các thiết bị nghe nhìn cũng có thể trở thành những cây cầu kết nối yêu thương, giúp gia đình gần nhau hơn trong một thế giới ngày càng rộng lớn.

Với những gia đình có người thân học tập, làm việc ở xa, công nghệ đã phần nào xóa đi khoảng cách địa lý. Một cuộc gọi video giúp ông bà nhìn thấy cháu lớn lên từng ngày; cha mẹ có thể đồng hành cùng con trong những dấu mốc quan trọng dù cách nhau hàng nghìn cây số. Một bức ảnh, lời chúc sinh nhật hay vài phút trò chuyện qua màn hình đôi khi cũng đủ mang hơi ấm gia đình đến với người đang ở xa.

Ông T.V.D., người dân sinh sống tại xã Bắc Lũng, tỉnh Bắc Ninh, chia sẻ gia đình ông có nhiều người con đi làm ăn xa ở các tỉnh phía Nam, thậm chí có người đang sinh sống, làm việc ở nước ngoài. Khoảng cách địa lý có khi lên tới hàng nghìn cây số, nhưng nhờ công nghệ, những người thân trong gia đình vẫn có thể dễ dàng nhìn thấy và trò chuyện với nhau mỗi tuần.

“Mỗi lần nhớ con hoặc các con nhớ bố, mẹ, thay vì chỉ viết thư hay gọi điện như trước đây, giờ chúng tôi có thể chụp ảnh, quay video rồi gửi cho nhau. Tiện lợi và sinh động lắm. Nhất là vào những dịp sinh nhật, lễ, Tết, con cháu dù ở xa vẫn có thể gửi lời chúc, nhìn thấy nhau qua màn hình, cùng cười nói như đang ở ngay trong nhà”, ông D. kể.

Với ông, những bức ảnh, đoạn video tưởng như bình thường ấy lại trở thành những “sợi dây” đặc biệt nối các thành viên trong gia đình. Đó có thể là hình ảnh người mẹ đang chuẩn bị bữa cơm, người cha chăm sóc vườn cây hay những đứa cháu nhỏ ríu rít khoe món quà mới.

Ông D. cho rằng công nghệ không chỉ giúp con người liên lạc nhanh hơn mà, nếu được sử dụng đúng cách, còn giúp các thành viên trong gia đình giữ gìn sự gần gũi, sẻ chia. “Con cái đi xa thì bố mẹ nào cũng nhớ. Có khi chỉ cần nhìn thấy mặt con, nghe một tiếng gọi "bố ơi", "mẹ ơi" là đã thấy yên lòng. Những lúc ấy, điện thoại không còn đơn thuần là một thiết bị nữa mà giống như cầu nối, giúp những người yêu thương nhau dù cách xa vẫn có thể tìm thấy nhau”, ông D. bộc bạch.

Từ câu chuyện của gia đình ông D. có thể thấy, công nghệ tự thân không làm con người xa nhau. Điều quan trọng nằm ở cách mỗi người sử dụng nó. Một màn hình có thể trở thành bức tường ngăn cách nếu chúng ta chỉ mải mê với thế giới bên ngoài, nhưng cũng có thể trở thành ô cửa mở ra yêu thương nếu được dùng để hỏi han, chia sẻ và nhìn thấy nhau.

Công nghệ còn mở ra những cách kết nối mới giữa các thế hệ. Một nhóm trò chuyện chung của gia đình có thể là nơi mọi người chia sẻ hình ảnh, hỏi thăm sức khỏe, nhắc nhau những việc cần thiết hay kể cho nhau nghe những câu chuyện thường ngày.

Đặc biệt, trong giáo dục trẻ em, công nghệ mở ra một thế giới tri thức rộng lớn mà trước đây không phải gia đình nào cũng có điều kiện tiếp cận. Chỉ với một thiết bị kết nối internet, trẻ có thể học ngoại ngữ, khám phá khoa học, tìm hiểu lịch sử, văn hóa, nghệ thuật và tiếp cận nhiều nguồn tri thức phong phú. Cha mẹ cũng có thể cùng con tìm kiếm thông tin, xem các chương trình giáo dục hoặc kiểm chứng nội dung trên mạng. Từ đó, công nghệ không chỉ giúp trẻ học nhiều hơn, mà còn tạo cơ hội để cha mẹ hiểu con và đồng hành cùng con nhiều hơn.

Công nghệ cũng giúp các thành viên chia sẻ những giá trị đẹp và lưu giữ ký ức gia đình. Những bức ảnh về một chuyến đi, đoạn video ghi lại tiếng cười của con trẻ, câu chuyện của ông bà hay những khoảnh khắc sum họp có thể được lưu giữ và trao truyền cho các thế hệ sau.

Cùng một chiếc điện thoại, nó có thể khiến những người ngồi cạnh nhau trở nên xa lạ, nhưng cũng có thể giúp một người con ở cách xa nửa vòng Trái đất vẫn được nhìn thấy nụ cười của mẹ.

Bởi vậy, giữ lửa gia đình trong thời đại số không phải là đóng cánh cửa với công nghệ, mà là mở cánh cửa để công nghệ phục vụ tình yêu thương. Khi con người làm chủ màn hình, công nghệ sẽ trở thành cây cầu; khi để màn hình làm chủ, nó có thể trở thành bức tường.

Năm 2026 đánh dấu 25 năm Ngày Gia đình Việt Nam. Trong thư kỷ niệm, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh gia đình là nơi neo giữ ký ức, bồi đắp nhân cách và nâng đỡ con người trước những thăng trầm của cuộc sống.

Ngày 2/7/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1189/QĐ-TTg về Kế hoạch triển khai đồng bộ hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam, đặt các hệ giá trị trong một chỉnh thể thống nhất.

Giữa thời đại của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và công nghệ hiện đại, vẫn có một “công nghệ” không gì thay thế được đó là sự hiện diện, yêu thương và sẻ chia trong gia đình. Khi những màn hình được đặt xuống, những ánh mắt tìm đến nhau, những cuộc trò chuyện được nối lại và bữa cơm thêm tiếng cười, ngọn lửa yêu thương sẽ tiếp tục được giữ ấm, để mỗi mái nhà thực sự là nơi bình yên của mỗi người./.

​