Kết quả khảo sát cho thấy tỷ lệ học sinh nữ tham gia vận động, luyện tập hoặc chơi thể thao ngoài giờ học ở trường đạt 52,36%. Đáng chú ý, có đến 79,2% học sinh nữ vận động dưới 1 giờ/ngày.

Làm thế nào để thúc đẩy sự tham gia hoạt động thể thao của trẻ em gái tuổi dậy thì là vấn đề được các chuyên gia đặt ra tại hội thảo "Thực trạng và giải pháp thúc đẩy sự tham gia thể thao của trẻ em gái cấp trung học cơ sở tại Việt Nam". Hội thảo do Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam (Bộ Giáo dục và Đào tạo) phối hợp cùng Công ty Cổ phần Danson Solutions và Nike Việt Nam tổ chức sáng nay, 18/6.

Hội thảo được tổ chức trực tiếp tại Hà Nội với sự tham gia của khoảng 80 đại biểu và kết nối trực tuyến với các cơ sở giáo dục và đào tạo trên toàn quốc với 340 điểm cầu.

Gần 50% học sinh nữ ít vận động

Theo các chuyên gia, khi trẻ em gái bước vào tuổi dậy thì, thể thao thường bị bỏ lại phía sau, khi những thay đổi nhạy cảm về tâm sinh lý, áp lực học tập, định kiến giới và sự thiếu tự tin có thể khiến nhiều em dần rời xa các hoạt động thể chất và thể thao.

Để tìm hiểu sâu hơn về thực trạng này, trong khuôn khổ dự án hợp tác "Phát triển Giáo dục thể chất và Thể thao trong nhà trường phổ thông ở Việt Nam", Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam đã thực hiện một nghiên cứu theo cách tiếp cận đa nguồn, kết hợp tổng quan chính sách, khảo sát trực tuyến, khảo sát trực tiếp tại một số trường trung học cơ sở, tọa đàm, phỏng vấn sâu và tham vấn với 524.674 đối tượng tại 34 tỉnh/thành phố.

Giáo sư, Tiến sỹ Lê Anh Vinh - Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam cho biết đây là nghiên cứu lớn nhất từ trước đến nay được triển khai về vấn đề này nhằm đưa các giải pháp giúp các học sinh nữ có thêm cơ hội vận động trong môi trường an toàn, tích cực và phù hợp với nhu cầu của lứa tuổi.

Kết quả cho thấy, mặc dù Việt Nam đã có nền tảng chính sách về giáo dục thể chất, thể thao trường học, quyền trẻ em và bình đẳng giới, nhưng cơ chế và nguồn lực thúc đẩy sự tham gia thể thao của học sinh nữ còn chưa rõ nét.

Tỷ lệ học sinh nữ tham gia vận động, luyện tập hoặc chơi thể thao ngoài giờ học ở trường đạt 52,36%, thấp hơn học sinh nam 17,55%. Đáng chú ý, có đến 79,2% học sinh nữ vận động dưới 1 giờ/ngày; chỉ 20,8% học sinh nữ đạt từ 1 giờ vận động/ngày trở lên.

Khảo sát cũng cho thấy học sinh nữ không thuộc nhóm “không thích thể thao” (mức độ yêu thích thể thao trung bình của học sinh nữ đạt 3,63/5, thấp hơn theo thang đo Likert) nhưng mức thực sự đam mê chưa cao. Các em chủ yếu tham gia vì sức khỏe, vóc dáng, giảm căng thẳng và phát triển kỹ năng.

Những rào cản nổi bật được ghi nhận gồm thiếu lựa chọn môn thể thao phù hợp, giờ học còn đơn điệu, tâm lý thiếu tự tin, sợ bị chê cười, lo ngại chấn thương, ảnh hưởng của chu kỳ kinh nguyệt và e ngại khi luyện tập cùng bạn nam.

Tiến sỹ Lý Quốc Biên - thành viên nhóm nghiên cứu cho biết một phát hiện đáng chú ý là nghịch lý giữa hứng thú và thói quen vận động. Học sinh nữ không thờ ơ với thể thao và có thể tham gia tích cực nếu hoạt động được tổ chức phù hợp.

Thực tế cho thấy, khi dự án triển khai chuỗi ngày hội “Nữ sinh năng động”, hơn 80% học sinh nữ tại các trường tham gia trong khi tỷ lệ tham gia thể thao ngoài giờ học trong khảo sát diện rộng chỉ đạt 52,4%.

Theo ông Biên, điều này cho thấy rào cản không chỉ xuất phát từ nhận thức hay sở thích cá nhân mà còn ở điều kiện tổ chức, môi trường hỗ trợ và khả năng duy trì hoạt động lâu dài. Khi hoạt động được thiết kế vui vẻ, đa dạng, ít áp lực và có cơ chế khích lệ phù hợp, học sinh nữ sẽ tham gia tích cực hơn.

Cần nhiều cơ chế hỗ trợ

Song song với nghiên cứu, dự án đã tổ chức khóa tập huấn "Bồi dưỡng kỹ năng tổ chức hoạt động thể thao cho trẻ em gái lứa tuổi 11-15" tại Hà Nội trong hai ngày 12-13/3/2026 cho các chuyên gia và giáo viên cốt cán. Nội dung tập huấn vận dụng tài liệu Coaching Girls Guide của Nike, tập trung vào thiết kế hoạt động vận động thân thiện, giảm áp lực thể hiện, tăng lựa chọn, kết nối và khích lệ sự thử sức.

Là một trong những giáo viên tham gia tập huấn và đã áp dụng kiến thức vào thực tiễn, cô Nguyễn Thị Hà Bích, giáo viên Trường Trung học cơ sở Vị Bình, Thành phố Cần Thơ cho hay sự tích cực của học sinh đã thay đổi rõ rệt.

Theo cô Bích, học sinh trong độ tuổi 11-15 thường dễ mặc cảm, tự ti về ngoại hình, đặc biệt là học sinh nữ. Nhiều em ngại vận động, ngại nắng, sợ mệt, sợ va chạm và chưa nhận thức đầy đủ lợi ích của việc tập luyện.

Bên cạnh đó, cơ sở vật chất tại nhiều trường học còn hạn chế; sân chơi, bãi tập và thiết bị chưa đáp ứng nhu cầu. Áp lực học tập lớn cùng sự quan tâm chưa đầy đủ của phụ huynh đối với hoạt động thể dục thể thao cũng là những rào cản đáng kể.

Ông Nguyễn Vinh Hưng, Phó giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Huế cho rằng công tác truyền thông phải đẩy mạnh hơn nữa, đổi mới và thường xuyên hơn. Hình ảnh các học sinh nữ tươi tắn trong các hoạt động thể thao phải đến với nhiều hơn với nhiều đối tượng, không chỉ trẻ em nữ.

Trong nhà trường, vai trò của môn giáo dục thể chất cần phải được nâng cao, điều chỉnh. Cần có các bài học thể dục thể thao phù hợp với nữ. Khi có sự phù hợp thì các em sẽ tham gia thường xuyên hơn và tự tin hơn.

Bên cạnh đó, cần xây dựng chính sách để thúc đẩy trẻ em gái tham gia hoạt động thể thao. “Việc tập luyện thường xuyên sẽ giúp hình thành thói quen và sự đam mê,” ông Hưng chia sẻ.

Đồng tình với nhận định này, ông Nguyễn Trí Tâm, Phó Trưởng phòng Công tác học sinh, sinh viên, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Ninh Bình, cho biết địa phương đã triển khai nhiều giải pháp nhằm thay đổi nhận thức của học sinh, phụ huynh và xã hội về vai trò của thể dục thể thao đối với sự phát triển toàn diện của trẻ em gái, đồng thời từng bước xóa bỏ định kiến giới trong thể thao.

Ninh Bình cũng đẩy mạnh đổi mới nội dung và hình thức tổ chức hoạt động thể thao trong trường học theo hướng đa dạng, hấp dẫn, phù hợp với sở thích của học sinh nữ; khuyến khích phát triển các câu lạc bộ thể thao dành cho nữ và tổ chức các giải đấu chuyên biệt. Cơ sở vật chất phục vụ giáo dục thể chất tiếp tục được đầu tư, nâng cấp.

Theo quy hoạch của tỉnh, diện tích tối thiểu của mỗi trường học là 1,4 ha và phấn đấu nâng lên 1,8 ha vào năm 2045 nhằm tạo thêm không gian cho các hoạt động giáo dục thể chất và sinh hoạt học sinh.

“Ngành giáo dục Ninh Bình đang chỉ đạo các cơ sở giáo dục đào tạo triển khai thông điệp: mỗi học sinh, đặc biệt là học sinh nữ, biết chơi ít nhất một môn thể thao theo năng lực sở trường. Mục tiêu là nhiều trẻ em gái tham gia thể thao hơn, nâng cao sức khoẻ học đường, nâng cao tầm vóc Việt; thúc đẩy bình đẳng giới; phát triển thế hệ công dân khỏe mạnh, tự tin, năng động,” ông Tâm chia sẻ.

Theo Giáo sư, Tiến sỹ Lê Anh Vinh, việc duy trì vận động không chỉ nâng cao sức khỏe thể chất cho học sinh nữ mà còn hỗ trợ sức khỏe tinh thần, sự tự tin, khả năng hợp tác và cảm giác thuộc về trong môi trường học đường./.