Báo cáo Chỉ số Niềm tin Kinh doanh mới nhất khẳng định sức hút dài hạn của Việt Nam vượt lên trên những áp lực địa chính trị và sự tái hiệu chỉnh.

Ngày 15/4, Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) đã chính thức công bố báo cáo Chỉ số Niềm tin Kinh doanh (BCI) Quý I/2026.

Tài liệu này được thực hiện bởi Công ty Nghiên cứu và Tư vấn DXL, đi sâu phân tích "cấu trúc nội tại" của các nhà đầu tư đồng thời chỉ ra những cải cách thể chế then chốt mà các nhà đầu tư kỳ vọng ở Chính phủ nhiệm kỳ mới của Việt Nam nhằm duy trì đà tăng trưởng dài hạn.

Mắt xích ổn định trong chuỗi cung ứng toàn cầu

Kết quả khảo sát cho thấy một sự tái hiệu chỉnh cần thiết trong tâm thế của các doanh nghiệp trước những biến số phức tạp của tình hình quốc tế. Cụ thể, chỉ số BCI đạt 72,7 điểm, ghi nhận mức sụt giảm 7,3 điểm so với mức đỉnh 80 của Quý 4/2025. Tuy nhiên, báo cáo nhận định con số này không đại diện cho một xu hướng tiêu cực, bởi nó vẫn cao hơn đáng kể so với mức trung bình của 4 năm qua, qua đó khẳng định vị thế bền bỉ của Việt Nam như một mắt xích ổn định trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo báo cáo, sự sụt giảm nhẹ của chỉ số niềm tin được cho là hệ quả trực tiếp từ các căng thẳng địa chính trị leo thang tại Trung Đông và sự thay đổi trong chính sách thương mại của các cường quốc. Trong bối cảnh đó, niềm tin của các nhà đầu tư chuyển sang trạng thái thận trọng và thực tế hơn. Minh chứng rõ nét nhất cho sự gắn kết bền chặt này là con số kỷ lục 93% lãnh đạo các doanh nghiệp châu Âu khẳng định sẽ tiếp tục giới thiệu Việt Nam như một điểm đến đầu tư lý tưởng. Đây là tỷ lệ bảo chứng mạnh mẽ nhất trong lịch sử khảo sát của EuroCham, cho thấy tầm nhìn chiến lược dài hạn của các doanh nghiệp đang vượt lên trên những dao động ngắn hạn của thị trường.

Nhận định về bức tranh kinh tế trong quý đầu năm, ông Bruno Jaspaert, Chủ tịch EuroCham, cho rằng những gì đang diễn ra không phải là sự suy giảm niềm tin mà là một sự điều chỉnh tất yếu để thích nghi. Theo ông, nền kinh tế toàn cầu hiện nay giống như một hải trình đi qua những vùng biển động, nơi căng thẳng tại Trung Đông đang gây áp lực nặng nề lên giá năng lượng và buộc các chuỗi cung ứng phải xoay trục tìm kiếm những bến đỗ an toàn. Ông nhấn mạnh rằng dữ liệu từ BCI đã khẳng định một thực tế khách quan: “Dù ‘thời tiết’ địa chính trị bên ngoài có thể đang nhiều sóng gió, nhưng nền tảng kinh tế và khả năng chống chịu của Việt Nam vẫn duy trì được sự kiên cường đáng kinh ngạc.”

Trên thực tế, sự biến động của chỉ số BCI phản ánh một thực tế đa chiều về cách các ngành nghề và quy mô doanh nghiệp khác nhau phản ứng với rủi ro. Cụ thể, báo cáo chỉ ra niềm tin hiện nay phụ thuộc mật thiết vào khả năng hấp thụ các cú sốc và đặc thù của từng mô hình kinh doanh. Đáng chú ý, các ngành dịch vụ, đặc biệt là du lịch và khách sạn, đang duy trì sự lạc quan cao độ với chỉ số niềm tin bứt phá ở mức 81,7 điểm. Điều này cho thấy sức phục hồi mạnh mẽ của nhu cầu tiêu dùng nội địa và sự quay trở lại của dòng khách quốc tế sau các chính sách nới lỏng về thị thực. Ngược lại, chuỗi giá trị nông nghiệp và thực phẩm lại chứng kiến sự sụt giảm mạnh 19,4 điểm, phản ánh áp lực trực tiếp từ lạm phát nguyên liệu đầu vào và các điểm nghẽn trong mạng lưới logistics quốc tế.

Phân tích sâu hơn về cấu trúc doanh nghiệp, báo cáo cho thấy một sự phân hóa rõ rệt theo quy mô nhân sự và mức độ tiếp xúc thị trường. Các doanh nghiệp lớn với quy mô trên 50 nhân viên vẫn giữ được tâm thế vững vàng nhờ các "vùng đệm" tài chính và quản trị linh hoạt. Trong khi đó, các doanh nghiệp nhỏ, đặc biệt là nhóm có từ 11 đến 25 nhân viên, đang phải đối mặt với nhiều khó khăn hơn khi chỉ số niềm tin rơi xuống mức thấp nhất là 65,5 điểm. Theo lý giải của các chuyên gia, nhóm doanh nghiệp nhỏ thường có ít nguồn lực dự phòng hơn để đối phó với tình trạng chi phí vận hành gia tăng đột biến.

Một điểm phát hiện quan trọng trong báo cáo quý này là mối liên hệ giữa định hướng thị trường và mức độ lạc quan. Các doanh nghiệp tập trung khai thác thị trường nội địa Việt Nam báo cáo mức niềm tin lên tới 77,4 điểm, vượt xa mức trung bình chung. Trong khi đó, những đơn vị tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu hoặc có quan hệ giao thương trực tiếp với các khu vực đang bất ổn như Trung Đông lại tỏ ra thiếu tự tin hơn.

Ông Xavier Depouilly, Tổng Giám đốc Công ty Nghiên cứu và Tư vấn DXL, giải thích rằng sự phân hóa này là minh chứng cho khả năng điều hướng khác nhau của các doanh nghiệp trong giai đoạn kinh tế giảm tốc. Qua phân tích dữ liệu, ông nhận thấy các doanh nghiệp tập trung vào nội địa đang tận dụng tốt sự ổn định của kinh tế vĩ mô trong nước để duy trì đà tăng trưởng. Theo ông Depouilly, trong bối cảnh hiện tại, một chiến lược cân bằng giữa thị trường Việt Nam và các khu vực ổn định hơn như châu Âu có thể đóng vai trò như một "bộ giảm chấn" hiệu quả, giúp các nhà đầu tư trụ vững trước các cú sốc địa chính trị. Ông cũng lưu ý rằng việc kìm hãm kỳ vọng tăng trưởng trong ngắn hạn của một số doanh nghiệp xuất khẩu là điều dễ hiểu khi các rào cản thuế quan và chi phí vận tải biển vẫn là những ẩn số khó đoán định.

Kỳ vọng về một chu kỳ tăng trưởng bền vững

Bên cạnh những tác động từ bên ngoài, cộng đồng doanh nghiệp châu Âu cũng đang dành sự quan tâm đặc biệt đến môi trường kinh doanh nội địa và những cải cách mang tính cấu trúc. Dù tâm thế chung vẫn nằm trong vùng tích cực, nhưng kết quả hoạt động thực tế trong quý I đã ghi nhận một khoảng cách nhất định so với kỳ vọng cao từ cuối năm trước. Cụ thể, trong khi 69% doanh nghiệp từng kỳ vọng hoạt động tích cực, thì con số thực tế đạt được là 56%. Khoảng cách 13 điểm này không hẳn là sự suy thoái mà là biểu hiện của việc chuyển đổi hợp đồng chậm hơn và sự tích tụ của các chi phí vận hành phát sinh ngoài dự kiến.

Khảo sát của EuroCham cũng bóc tách những thách thức nội tại mà các doanh nghiệp đang phải đối mặt, trong đó rào cản hành chính vẫn là trở ngại hàng đầu với 61% ý kiến xác nhận. Tiếp theo đó là những lo ngại về quy định pháp luật chưa rõ ràng hoặc áp dụng thiếu nhất quán (51%) và các nút thắt trong quản lý thuế (44%). Một vấn đề mới nổi lên trong quý này là tình trạng thiếu hụt nhân tài và biến động nhân sự với tỷ lệ quan ngại tăng từ 23% lên 33%.

Tuy nhiên, cộng đồng doanh nghiệp cũng ghi nhận và đánh giá cao những nỗ lực của Chính phủ trong việc đơn giản hóa thủ tục thị thực và giấy phép lao động cho chuyên gia nước ngoài. Sự ổn định chính trị dưới sự lãnh đạo xuyên suốt của Đảng và Nhà nước cùng với thông điệp lấy kinh tế tư nhân làm động lực tăng trưởng then chốt của Chính phủ nhiệm kỳ mới (thực hiện Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân), đã tạo nên một niềm tin vững chắc cho các cam kết dài hạn. Các nhà đầu tư đặc biệt ấn tượng với mức tăng trưởng GDP 7,83% trong quý 1, coi đây là minh chứng thuyết phục nhất cho nội lực tài chính và sức sống của nền kinh tế Việt Nam.

Trong thời gian tới, báo cáo cho biết EuroCham kỳ vọng sẽ cụ thể hóa các phản hồi từ doanh nghiệp thành những giải pháp chính sách thực tiễn thông qua Tuần lễ Đối thoại Sách trắng sắp tới. Đây là diễn đàn chiến lược để 20 Tiểu ban Ngành nghề của EuroCham làm việc trực tiếp với các Bộ, ngành nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn về hạ tầng, logistics và minh bạch pháp lý. Cụ thể, việc tinh giản thủ tục hành chính và đẩy nhanh quy trình ra quyết định được xác định là chìa khóa để Việt Nam duy trì lợi thế cạnh tranh trong cuộc đua thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao.

Nhấn mạnh: “Việt Nam đang bước vào một kỷ nguyên vươn mình với những cơ hội bứt phá mạnh mẽ,” Chủ tịch Bruno Jaspaert đồng thời khẳng định các thành viên EuroCham luôn phân biệt rõ ràng giữa những rào cản vận hành trước mắt và những "cổ tức chiến lược" trong tương lai. Theo ông, khi hơn 90% doanh nghiệp sẵn lòng giới thiệu Việt Nam là điểm đến đầu tư, điều đó có nghĩa là giá trị cốt lõi của thị trường này đã được khẳng định./.