Đưa cây bồ kết vào vườn đồi, mở hướng sinh kế cho bà con vùng cao
Thông qua dự án phát triển sản xuất của cộng đồng trồng bồ kết quy mô 3,16ha, người dân xã miền núi Yên Thịnh, tỉnh Thái Nguyên đang có thêm điểm tựa kỹ thuật và sinh kế lâu dài từ cây trồng bản địa.
Thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035 (giai đoạn 1 từ năm 2026 đến năm 2030), xã Yên Thịnh, tỉnh Thái Nguyên đang đưa cây bồ kết vào danh mục sinh kế mới thông qua dự án phát triển sản xuất của cộng đồng. Cách làm này hướng tới phát huy lợi thế cây trồng lâu năm, nâng cao năng lực làm chủ kỹ thuật cho người dân và tạo nguồn thu ổn định ngay tại địa bàn.
Trải rộng trên quy mô 3,16ha tại các thôn Tân Minh, Yên Thượng, Tân Tiến, Bản Cậu, Bản Loàn và Phja Khao, dự án trồng cây bồ kết thu hút 8 hộ tham gia, tất cả đều là hộ đồng bào dân tộc thiểu số.
Dự kiến triển khai từ tháng 10/2026 đến tháng 12/2028, dự án chọn hướng tổ chức theo nhóm cộng đồng sản xuất và hỗ trợ trực tiếp bằng tiền để nhóm tự chủ vận hành theo quyết định phê duyệt. Nhóm cộng đồng trực tiếp đứng ra mua sắm cây giống, vật tư phục vụ sản xuất, giúp các hộ tham gia chủ động hơn trong từng khâu thực hiện.
Cơ chế phân bổ nguồn lực được thiết kế theo hướng rõ ràng, tạo sự đồng hành giữa ngân sách và người dân. Ngân sách nhà nước hỗ trợ không quá 95% tổng kinh phí dự án, gồm cây giống, vật tư, phân bón, tập huấn kỹ thuật và chi phí quản lý. Các hộ tham gia đối ứng 5% tổng kinh phí cùng thuốc bảo vệ thực vật (nếu phát sinh sâu bệnh), công lao động và các vật tư thiết yếu khác; bù lại, hộ dân được hưởng toàn bộ sản phẩm trên diện tích thực hiện dự án của gia đình.
Để người dân bắt tay vào sản xuất vững vàng ngay từ giai đoạn đầu, ngày 11/11/2026, Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Yên Thịnh đã tổ chức lớp tập huấn kỹ thuật trồng, chăm sóc và bảo vệ cây bồ kết cho các thành viên dự án thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia năm 2026. Tại đây, bà con được hướng dẫn từ khâu làm đất, chọn giống, trồng, chăm sóc, bảo vệ cây đến phòng trừ sâu bệnh, thu hoạch, sơ chế và bảo quản quả bồ kết.
Không chỉ dừng ở kỹ thuật đồng ruộng, lớp tập huấn còn trang bị cách tổ chức sản xuất, quản lý và sử dụng nguồn hỗ trợ, cũng như định hướng kết nối tiêu thụ sau thu hoạch. Việc đan xen lý thuyết với thực hành tại hiện trường giúp các thành viên dễ nắm bắt và vận dụng thẳng vào vườn nhà.

Khi kỹ năng sản xuất và cách tổ chức theo nhóm dần vào guồng, giá trị thực tế của cây trồng trở thành yếu tố then chốt giữ chân người dân gắn bó lâu dài. Cây bồ kết vốn quen thuộc với đời sống của người Việt nhờ giá trị của quả trong chăm sóc tóc, làm dược liệu và chế biến mỹ phẩm tự nhiên. Là cây thân gỗ lâu năm có vòng đời khai thác có thể kéo dài từ 30 đến 40 năm trong điều kiện phù hợp, bồ kết giúp người trồng duy trì nguồn thu từ quả qua nhiều năm mà không phải liên tục tái đầu tư trồng mới.
Bồ kết có khả năng chịu hạn và thích nghi với nhiều điều kiện đất trồng, đồng thời không đòi hỏi chế độ chăm sóc quá phức tạp khi cây đã ổn định. Người trồng có thể chủ động điều chỉnh lượng nước, phân bón và công chăm sóc theo điều kiện thực tế của vườn. Ngoài quả dùng cho các sản phẩm chăm sóc tóc, dầu gội thiên nhiên, mỹ phẩm và chế phẩm thảo dược, cây giống lẫn gai bồ kết cũng mở ra thêm hướng thương mại nếu tìm được đầu ra phù hợp.
Từ cách giao quyền cho nhóm cộng đồng, sát cánh tập huấn kỹ thuật đến khai thác giá trị đa dạng của cây bồ kết, xã miền núi Yên Thịnh đang từng bước bồi đắp sinh kế bền vững cho người dân. Đây cũng là nền tảng để địa phương nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống của người dân và góp phần thực hiện hiệu quả mục tiêu giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới ở Thái Nguyên giai đoạn 1 (2026-2030)./.
