Dự án đầu tư mở rộng các tuyến cao tốc Bắc-Nam phía Đông lên 6 làn xe sẽ nâng cao năng lực khai thác theo quy chuẩn, tiêu chuẩn đường cao tốc.

Các Dự án đường bộ cao tốc Bắc-Nam phía Đông dài hơn 2.000km, từ Lạng Sơn đến Cà Mau đã cơ bản được nối thông, hình thành trục giao thông xương sống hiện đại, liền mạch.

Trong giai đoạn tới, Dự án cao tốc Bắc-Nam sẽ được đầu tư, mở rộng từ 2-4 làn xe lên thành 6 làn xe theo hình thức đối tác công-tư (PPP) với nguồn vốn lên tới hàng trăm nghìn tỷ đồng, đây chính là cơ hội đầu tư rộng mở cho cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức tín dụng.

Chia làm 2 dự án thành phần lớn

Là đơn vị được Bộ Xây dựng giao nghiên cứu lập dự án, ông Lê Thắng, Giám đốc Ban Quản lý dự án 2 nhấn mạnh việc mở rộng các tuyến cao tốc Bắc-Nam phía Đông lên 6 làn xe sẽ nâng cao năng lực khai thác theo quy chuẩn, tiêu chuẩn đường cao tốc, đồng thời ngăn chặn nguy cơ mất an toàn giao thông; đáp ứng nhu cầu vận tải ngày càng tăng trên hành lang kinh tế Bắc-Nam, tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.

Theo đó, 15 dự án thành phần đã hoàn thành đầu tư công trên trục cao tốc Bắc-Nam phía Đông, với tổng chiều dài 966km, sẽ được ghép thành 2 dự án thành phần lớn theo khu vực địa lý để thực hiện đầu tư theo phương thức đối tác công-tư (PPP), hợp đồng BOT với tổng vốn hơn 150.000 tỷ đồng.

Cụ thể, Dự án thành phần 1, khu vực phía Bắc gồm: đoạn Mai Sơn-Cam Lộ, có tổng chiều dài 415km, không bao gồm đoạn Diễn Châu-Bãi Vọt dài 50km đang trong giai đoạn khai thác thu phí theo hợp đồng BOT. Dự án có tổng mức đầu tư 72.185 tỷ đồng, thời gian thu phí hoàn vốn 20 năm và dự kiến đưa vào khai thác năm 2030.

Dự án thành phần 2, khu vực phía Nam gồm: đoạn Quảng Ngãi-Dầu Giây, có chiều dài 551km, không bao gồm các đoạn Nha Trang-Cam Lâm và Cam Lâm-Vĩnh Hảo đang trong giai đoạn khai thác thu phí theo hợp đồng BOT. Tổng mức đầu tư dự án là 78.224 tỷ đồng, thời gian thu phí hoàn vốn 15 năm và dự kiến đưa vào khai thác năm 2030.

Dự án này sẽ đi qua 11 tỉnh, thành, là khu vực tập trung nhiều cảng biển, khu công nghiệp và logistics. Kết quả dự báo cho thấy, với kịch bản tăng trưởng GDP hai con số và hình thành các kết cấu hạ tầng mới, mật độ vận chuyển hàng hóa bình quân tăng khoảng 9,4%, hành khách tăng khoảng 15,4%. Trong giai đoạn 2030-2050, lưu lượng giao thông trên các đoạn tuyến dự kiến tăng khoảng 55-90%.

Theo kết quả tính toán sơ bộ, dự án dự kiến kích thích khoảng 235.500 tỷ đồng giá trị sản xuất trong nền kinh tế; tạo ra 80.100 tỷ đồng giá trị gia tăng GDP và khoảng 179.000 việc làm, gồm các tác động trực tiếp và gián tiếp.

“Việc tổ chức lại các dự án thành phần theo khu vực địa lý để đầu tư theo phương thức PPP, hợp đồng BOT được xác định nhằm phát huy hiệu quả đầu tư, đồng thời tạo cơ sở cho việc mở rộng tuyến cao tốc Bắc-Nam phía Đông lên 6 làn xe. Không chỉ đáp ứng yêu cầu về giao thông, việc đầu tư mở rộng tuyến cao tốc Bắc-Nam phía Đông còn được đánh giá sẽ tạo tác động lan tỏa đối với nền kinh tế,” ông Thắng khẳng định.

Không nên có một công thức tài chính chung các dự án PPP

Đối với việc nghiên cứu mở rộng các đoạn cao tốc Bắc-Nam phía Đông trong giai đoạn tới, ông Hồ Minh Hoàng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn Đèo Cả lưu ý phải phân loại từng đoạn tuyến bằng dữ liệu thực tế bởi hiện nay nhiều tuyến cao tốc đã khai thác một thời gian, cơ quan quản lý đã có dữ liệu tương đối đầy đủ về lưu lượng và doanh thu.

Vì vậy, ông Hoàng phân tích cần xác định rõ đoạn nào có lưu lượng tốt, doanh thu tốt, có khả năng tự hoàn vốn thì nên huy động tối đa nguồn lực tư nhân, thậm chí không cần Nhà nước tham gia vốn. Đoạn nào lưu lượng thấp hơn thì Nhà nước cần tham gia một tỷ lệ phù hợp để tạo tính khả thi.

“Đặc biệt, những đoạn có liên quan đến các dự án BOT, PPP đã đầu tư trước đây thì phải tính rất kỹ tác động đến lưu lượng, doanh thu và phương án tài chính hiện hữu. Không thể giải quyết một dự án mới bằng cách tạo ra khó khăn cho một dự án PPP cũ. Đây là bài học rất thực tế mà Tập đoàn Đèo Cả đã trải qua,” ông Hoàng thừa nhận.

Nhìn nhận không nên có một công thức tài chính chung cho tất cả các dự án PPP, ông Hoàng thông tin, Tập đoàn Đèo Cả hiện đang triển khai theo hình thức PPP++ (ngoài Nhà nước, nhà đầu tư và ngân hàng, cần tạo điều kiện để doanh nghiệp xây dựng, nhà đầu tư tài chính, các đối tác cung cấp vật liệu, thiết bị, công nghệ cùng tham gia chuỗi giá trị của dự án), đây mới là cách huy động được nguồn lực thực sự của xã hội.

“Hiện nay có rất nhiều doanh nghiệp xây dựng Việt Nam có năng lực kỹ thuật, thiết bị và con người, nhưng không phải doanh nghiệp nào cũng đủ năng lực tài chính để đứng riêng làm một dự án PPP hàng chục nghìn tỷ đồng. Nếu thiết kế được một hệ sinh thái để nhiều doanh nghiệp cùng tham gia, nguồn lực huy động sẽ lớn hơn rất nhiều,” Chủ tịch Tập đoàn Đèo Cả góp ý.

Đánh giá việc mở rộng các đoạn cao tốc Bắc-Nam không đơn thuần là làm thêm một gói xây lắp mới, lãnh đạo Tập đoàn Đèo Cả cho biết giai đoạn mở rộng sẽ kết nối trực tiếp với công trình đang khai thác, liên quan đến kết cấu, bảo hành, bảo trì, tổ chức giao thông và trách nhiệm chất lượng lâu dài.

“Khi triển khai mở rộng cao tốc Bắc-Nam, cần nghiên cứu vận dụng cơ chế này đối với những đoạn, những gói thực sự cần tính liên tục và đồng bộ, trên cơ sở lựa chọn nhà thầu đã chứng minh được năng lực, kiểm soát chặt giá thành, chất lượng và trách nhiệm. Làm được như vậy sẽ vừa đẩy nhanh tiến độ, vừa tránh chia cắt trách nhiệm giữa công trình cũ và phần mở rộng mới,” ông Hoàng kiến nghị.

Nhấn mạnh đến chủ trương khuyến khích khu vực tư nhân tham gia đầu tư kết cấu hạ tầng là rất đúng, ông Hoàng cho biết tinh thần của Nghị quyết 68 cũng đang mở ra một cách nhìn mới đối với kinh tế tư nhân: không chỉ tham gia thị trường, mà cần trở thành lực lượng cùng Nhà nước tổ chức và phát triển nền kinh tế. Trong lĩnh vực giao thông, nếu huy động tốt nguồn lực tư nhân thì rõ ràng sẽ giảm áp lực rất lớn cho ngân sách Nhà nước./.