Việc thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương xuất phát từ yêu cầu khách quan của quá trình phát triển và tổ chức lại không gian kinh tế-xã hội trong giai đoạn phát triển mới.

Việc thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương trong giai đoạn hiện nay xuất phát từ yêu cầu khách quan của quá trình phát triển và tổ chức lại không gian kinh tế-xã hội trong bối cảnh mới; đây là bước chuyển cần thiết nhằm thiết lập mô hình quản trị tương xứng với quy mô phát triển, mức độ liên kết và vai trò ngày càng gia tăng của Đồng Nai trong tổng thể phát triển quốc gia.

Từ tổ chức chính quyền tỉnh, đến chính quyền đô thị

Ủy ban Nhân dân tỉnh Đồng Nai cho biết, thời gian qua Đồng Nai phát triển nhanh, toàn diện, hình thành không gian kinh tế-đô thị đa trung tâm, gắn kết chặt chẽ với các hành lang phát triển và các trung tâm kinh tế lớn.

Ông Nguyễn Kim Long, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Đồng Nai cho biết, Đồng Nai có diện tích 12.737 km², quy mô dân số trên 4,49 triệu người, GRDP năm 2025 đạt gần 677.932 tỷ đồng; đóng góp khoảng 5% GDP quốc gia, xếp thứ 4 cả nước; thu ngân sách trên 102.000 tỷ đồng, GRDP bình quân đầu người đạt 152,8 triệu đồng/người.

Đồng Nai là một trong những địa phương có quy mô kinh tế và mức độ công nghiệp hóa cao của cả nước với tỷ trọng công nghiệp, xây dựng, dịch vụ đạt trên 80%.

"Không gian kinh tế-xã hội của Đồng Nai lớn, đa trung tâm, đa chức năng, có sức chứa mạnh về dân cư, sản xuất, dịch vụ và đô thị hóa. Những con số này phản ánh nền tảng kinh tế lớn, sức sản xuất mạnh và năng lực đóng góp ngân sách quốc gia đáng kể của Đồng Nai," ông Nguyễn Kim Long nhấn mạnh.

Cùng với đó, Đồng Nai với không gian phát triển có tính tích hợp, liên kết vùng sâu rộng với đầy đủ hệ thống hạ tầng giao thông đồng bộ, kết nối giữa đường thủy, đường bộ, đường sắt và đường hàng không.

Quy mô và chất lượng phát triển, không chỉ phản ánh năng lực nội tại mà còn cho thấy Đồng Nai không chỉ là một tỉnh phát triển mạnh, mà thực chất đã đạt tới quy mô và tầm vóc của một trung tâm kinh tế cấp quốc gia, có sức ảnh hưởng lan tỏa lớn đến toàn vùng phía Nam và cả nước.

Ủy ban Nhân dân tỉnh Đồng Nai cho rằng, với vị trí địa lý trung tâm vùng Đông Nam Bộ, tiếp giáp Vương quốc Campuchia với đường biên giới dài 258,9 km, Đồng Nai giữ vai trò quan trọng về quốc phòng-an ninh, là địa bàn kết nối chiến lược giữa các vùng kinh tế trọng điểm, giữa khu vực Tây Nguyên với Đông Nam Bộ và các cửa ngõ giao thương quốc tế.

Sự hiện diện của Cảng hàng không quốc tế Long Thành cùng hệ thống hạ tầng giao thông liên vùng đang từng bước hình thành Đồng Nai trở thành đầu mối kết nối, trung chuyển và điều phối các dòng lưu chuyển kinh tế quy mô lớn của khu vực và cả nước.

Tuy nhiên, mô hình tổ chức chính quyền tỉnh (là đơn vị hành chính nông thôn) hiện nay đã bộc lộ những hạn chế nhất định trong quản trị phát triển đô thị quy mô lớn, điều phối liên kết vùng, phát triển hạ tầng chiến lược và thu hút các nguồn lực chất lượng cao.

Do đó, việc thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương với mô hình thành phố công nghiệp, đô thị hiện đại, trung tâm logistics và nông nghiệp công nghệ cao là yêu cầu khách quan, cấp thiết, nhằm cụ thể hóa chủ trương của Đảng về phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Đồng thời, là cơ sở để hoàn thiện thể chế, huy động và phân bổ hiệu quả các nguồn lực với mục tiêu trước mắt là hoàn thiện ngay các phương thức giao thông, hạ tầng cảng kết nối từ thủ phủ công nghiệp sẵn có với cửa khẩu hàng không, biên giới; khơi thông các điểm nghẽn; phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế, giá trị và khát vọng phát triển của địa phương," Ủy ban Nhân dân tỉnh Đồng Nai cho biết.

Theo Ủy ban Nhân dân tỉnh Đồng Nai, về quy mô và năng lực kinh tế, Đồng Nai đã đạt tới ngưỡng của một trung tâm phát triển cấp vùng, với GRDP thuộc nhóm dẫn đầu cả nước, hệ thống công nghiệp quy mô lớn và khả năng thu hút đầu tư quốc tế mạnh mẽ.

Tỉnh hiện có 89 khu công nghiệp, khu kinh tế được quy hoạch, thu hút với 2.267 dự án, tổng vốn đầu tư đăng ký là 44,3 tỷ USD đến từ 51 quốc gia và vùng lãnh thổ.

"Khi được đặt trong mối tương quan với các trung tâm kinh tế lớn như Hà Nội, Hải Phòng và Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai thể hiện rõ vai trò là điểm kết nối chiến lược phía Nam, góp phần hoàn thiện mạng lưới các cực tăng trưởng quốc gia theo hướng đa trung tâm, liên kết chặt chẽ và bổ trợ lẫn nhau," Ủy ban Nhân dân tỉnh Đồng Nai nhận định.

Tạo trục kết nối các hành lang kinh tế

Giám đốc Sở Xây dựng Đồng Nai, ông Nguyễn Anh Tuấn cho biết, Đồng Nai giữ vai trò trục kết nối thông qua hệ thống hạ tầng giao thông đa phương thức đang được đầu tư đồng bộ, hiện đại; trong đó, trục Đông-Tây, các tuyến cao tốc Bến Lức-Long Thành và hệ thống Vành đai 3, Vành đai 4 Thành phố Hồ Chí Minh, tạo hành lang kết nối trực tiếp giữa Đồng Nai với vùng Đồng bằng sông Cửu Long và toàn bộ khu vực đô thị trung tâm.

Trên trục Bắc-Nam và Đông Bắc-Tây Nam, các tuyến cao tốc Dầu Giây-Phan Thiết, Dầu Giây-Liên Khương, Gia Nghĩa-Chơn Thành mở ra không gian kết nối chiến lược giữa Đông Nam Bộ với Tây Nguyên và Duyên hải Nam Trung Bộ, hình thành các hành lang kinh tế liên vùng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Các tuyến Biên Hòa-Vũng Tàu, kết nối trực tiếp với hệ thống cảng biển nước sâu khu vực Cái Mép-Thị Vải, Phước An, góp phần hoàn thiện chuỗi logistics liên hoàn giữa công nghiệp-cảng biển-hàng không, đưa Đồng Nai trở thành mắt xích trung tâm trong mạng lưới cung ứng hàng hóa xuất, nhập khẩu của cả nước.

Đặc biệt, sự hình thành và phát triển của Cảng hàng không quốc tế Long Thành có quy mô khoảng 5.000 ha (thuộc Top 6 của thế giới) với tổng mức đầu tư hơn 16 tỷ USD, được quy hoạch đạt tiêu chuẩn 4F - cấp cao nhất theo tiêu chuẩn của Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế (ICAO).

Khi hoàn thành toàn bộ các giai đoạn, sân bay dự kiến đạt công suất khoảng 100 triệu hành khách và 5 triệu tấn hàng hóa mỗi năm, trở thành một trong những trung tâm trung chuyển hàng không lớn của khu vực châu Á-Thái Bình Dương đã nâng tầm vai trò của Đồng Nai từ một trung tâm kết nối nội vùng trở thành cửa ngõ giao thương quốc tế mang tính chiến lược quốc gia.

Đồng Nai còn được định hướng phát triển mạnh về kết nối không gian đô thị và giao thông công cộng hiện đại. Quy hoạch các tuyến đường sắt đô thị (metro) liên kết trực tiếp giữa Đồng Nai với Thành phố Hồ Chí Minh, đặc biệt là các tuyến kết nối khu vực Nhơn Trạch-Long Thành, cảng hàng không quốc tế Long Thành, sẽ tạo ra một không gian đô thị liên thông, tích hợp cao, giảm tải áp lực hạ tầng và nâng cao hiệu quả phân bổ dân cư, lao động và các hoạt động kinh tế.

"Đây là nền tảng quan trọng để hình thành một vùng đô thị đa trung tâm, trong đó Đồng Nai sẽ không chỉ đi cùng Thành phố Hồ Chí Minh mà còn chia sẻ, bổ trợ và cùng tạo thành trục động lực phát triển mới của toàn vùng," đại diện Ủy ban Nhân dân tỉnh Đồng Nai nhận định.

Hội đủ các điều kiện

Dẫn đầu đoàn công tác của Trung ương khảo sát và thẩm định hồ sơ Đề án thành lập 10 phường thuộc tỉnh Đồng Nai và thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương, ngày 3/4, ông Đỗ Thanh Bình, Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Nội vụ đánh giá, sau hợp nhất, Đồng Nai với không gian phát triển được mở rộng và vị trí chiến lược ngày càng rõ nét, tỉnh đã khẳng định vai trò là cực tăng trưởng năng động của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, đầu mối kết nối quan trọng với các trung tâm kinh tế lớn trong nước và các hành lang giao thương quốc tế; nhiều chỉ tiêu phát triển thuộc nhóm dẫn đầu cả nước.

"Đồng Nai đã hội tụ đầy đủ các điều kiện cần thiết để thành lập thành phố trực thuộc Trung ương. Các thành viên Hội đồng thẩm định thống nhất trình Chính phủ, để trình Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội đối với đề án thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương theo quy định," ông Đỗ Thanh Bình khẳng định.

Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Đồng Nai Nguyễn Văn Út cho biết, Đồng Nai đã đáp ứng 7/7 điều kiện thành lập thành phố trực thuộc Trung ương và đạt 13/15 tiêu chuẩn đô thị loại I.

Điều này cho thấy việc đề xuất thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương là có căn cứ, có cơ sở thực tiễn và phù hợp với năng lực phát triển hiện nay của địa phương.

Theo ông Nguyễn Văn Út, việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, giúp Đồng Nai có thêm cơ hội để đổi mới mô hình quản trị, tổ chức không gian phát triển bài bản hơn, khai thác hiệu quả hơn các động lực tăng trưởng, và từng bước khẳng định vai trò của Đồng Nai như một cực tăng trưởng quan trọng của vùng Đông Nam Bộ và của cả nước.

Theo nhận định của các chuyên gia, Đồng Nai không chỉ là địa phương có vị trí thuận lợi mà đã thực sự trở thành trục kết nối cốt lõi trong hệ thống các trung tâm kinh tế lớn của quốc gia; đồng thời là cửa ngõ giao thương quốc tế và không gian trung chuyển chiến lược của toàn bộ khu vực phía Nam.

Việc nâng cấp Đồng Nai lên thành phố trực thuộc Trung ương sẽ tạo điều kiện để phát huy đầy đủ vai trò này thông qua một mô hình quản trị đô thị tương xứng, qua đó nâng cao năng lực liên kết vùng, tối ưu hóa hiệu quả đầu tư hạ tầng và đóng góp thiết thực vào việc hình thành một cấu trúc phát triển quốc gia hiện đại, cân bằng và bền vững.

Trước đó, tại Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV họp từ ngày 23/3 đến 25/3/2026, Ban Chấp hành Trung ương Đảng đồng ý chủ trương thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương.

Ban Chấp hành Trung ương Đảng giao Bộ Chính trị chỉ đạo Đảng ủy Chính phủ căn cứ chủ trương của Trung ương chỉ đạo Chính phủ hoàn chỉnh Đề án, hồ sơ theo quy định để trình tại Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI xem xét, quyết định./.