Nghị quyết 29/2026/QH16 hướng tới giải quyết căn cơ những “điểm nghẽn” đã tích tụ trong thời gian dài, đưa hàng nghìn khu đất, dự án “treo” vào triển khai, góp phần khơi thông nguồn lực.

Tại Kỳ họp thứ nhất vừa qua, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Nghị quyết 29/2026/QH16 về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật về đất đai của tổ chức, cá nhân xảy ra trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực và tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, kéo dài.

Theo đó, nghị quyết đã đưa ra các cơ chế đặc thù, để có thể đưa hàng nghìn dự án, khu đất gặp khó khăn, vướng mắc (dự án “treo”) với tổng vốn đầu tư hàng triệu tỷ đồng, vào triển khai, nhằm góp phần khơi thông nguồn lực.

Để nghị quyết trên sớm đi vào cuộc số​ng, ngay sau khi nghị quyết được Quốc hội thông qua, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã trình Chính phủ dự thảo Nghị định hướng dẫn thực hiện theo thủ tục rút gọn. Điểm đáng chú ý cũng là tinh thần xuyên suốt của dự thảo Nghị định là tháo gỡ khó khăn nhưng không hợp pháp hóa sai phạm, không làm phát sinh sai phạm mới.

Hàng nghìn dự án “đắp chiếu,” lãng phí

Nhiều năm qua, tình trạng dự án "treo" đã trở thành “điểm nghẽn” lớn trong phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương. Thực tế này không chỉ gây lãng phí quỹ đất, vốn đầu tư và tài sản xã hội, mà còn tạo ra những nút thắt pháp lý, ảnh hưởng môi trường đầu tư và bức xúc trong nhân dân.

Ngay tại Hà Nội, nhiều năm qua, người đi đường không khỏi xót xa khi chứng kiến những khu đất được giao cho các dự án, nhưng sau nhiều năm vẫn đang phải “đắp chiếu” - bỏ hoang, cỏ mọc um tùm, hạ tầng dang dở. Thậm chí, nhiều dự án có quy mô lớn, vị trí đắc địa, đã hoàn tất giải phóng mặt bằng từ nhiều năm trước, song đến nay vẫn chưa thể đưa vào sử dụng.

Rộng ra cả nước, theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tính đến cuối tháng 3/2025, cả nước có 4.489 dự án, khu đất gặp khó khăn, vướng mắc, với tổng diện tích hơn 198.000 ha và tổng mức đầu tư trên 3,35 triệu tỷ đồng - tương đương khoảng gấp 3 lần tổng vốn đầu tư công năm 2026.

Nhờ sự vào cuộc quyết liệt của các cấp bộ, ngành, địa phương, 1.022 dự án đã được giải quyết; 129 dự án đã được Chính phủ ban hành nghị quyết tháo gỡ; 1.814 dự án thuộc thẩm quyền xử lý của địa phương; còn 1.524 dự án thuộc thẩm quyền Quốc hội cần tiếp tục nghiên cứu cơ chế, chính sách xử lý.

Theo cơ quan quản lý Nhà nước về đất đai, qua rà soát từ thực tiễn, nhóm khó khăn, vướng mắc tập trung chủ yếu ở các dự án có sai phạm hoặc bất cập phát sinh trong quá khứ nhưng chưa có cơ chế xử lý phù hợp.

Phổ biến là các dự án đã lựa chọn nhà đầu tư không qua đấu giá, hoặc đấu thầu nhưng chưa được giao đất; các dự án condotel, officetel được cấp giấy chứng nhận với loại đất không đúng quy định; các trường hợp Nhà nước thu hồi đất không đúng thẩm quyền hoặc chưa đúng trình tự pháp luật.

Bên cạnh đó, có những dự án sử dụng đất sai mục đích, xây dựng công trình khi chưa hoàn tất thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất. Theo thời gian, khi pháp luật thay đổi qua từng thời kỳ, việc áp dụng để xử lý tồn tại cũ càng khó khăn hơn, dẫn đến hồ sơ kéo dài, tranh chấp và khiếu kiện…

"Mở" cơ chế đặc thù: Gỡ khó nhưng không hợp thức hóa sai phạm

Nhằm góp phần tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng GDP, đặc biệt trong bối cảnh Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng ở mức cao trong giai đoạn tới, tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Nghị quyết 29/2026/QH16 về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật về đất đai của tổ chức, cá nhân xảy ra trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực và tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, kéo dài.

Đây được xem là một quyết sách kịp thời, có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, hướng tới giải quyết căn cơ những “điểm nghẽn” đã tích tụ trong thời gian dài.

Với tinh thần hành động khẩn trương, ngay sau khi nghị quyết được ban hành, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng đã giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan liên quan khẩn trương xây dựng, trình Chính phủ ban hành Nghị định hướng dẫn theo trình tự, thủ tục rút gọn, bảo đảm đồng bộ về hiệu lực thi hành với Nghị quyết.

Có thể thấy quyết định trên đã thể hiện rõ quyết tâm hành động nhanh, dứt điểm, không để chính sách chậm đi vào cuộc sống.

Do đó, thực hiện chỉ đạo trên, ngay trong ngày 24/4, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã liên tiếp ban hành các văn bản gửi Bộ Tư pháp đề nghị thẩm định; gửi Bộ Tài chính góp ý các nội dung liên quan chức năng, nhiệm vụ; đồng thời lấy ý kiến các bộ, ngành và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố.

Một ngày sau, ngày 25/4, Bộ Tư pháp đã tổ chức họp Hội đồng thẩm định dự thảo Nghị định. Đến ngày 26/4, báo cáo thẩm định đã được ban hành, tạo cơ sở để cơ quan chủ trì tiếp thu, hoàn thiện hồ sơ trình Chính phủ xem xét.

Tiếp đó, ngày 28/4, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã có Tờ trình số 4207/TTr-BNNMT gửi Chính phủ về dự thảo Nghị định của Chính phủ hướng dẫn thực hiện cơ chế, chính sách đặc thù tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng kéo dài theo Nghị quyết số 29/2026/QH16.

Theo đó, đối với hướng dẫn xử lý các dự án đã được cấp Giấy chứng nhận không đúng quy định, dự thảo quy định cơ quan chuyên môn sẽ rà soát sự phù hợp của dự án với quy hoạch, điều kiện xây dựng, sau đó trình ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định điều chỉnh mục đích sử dụng đất hoặc thời hạn sử dụng đất ghi trên giấy chứng nhận. Người sử dụng đất được miễn phí, lệ phí khi thực hiện các thủ tục điều chỉnh.

Dự thảo cũng quy định cách xác định nghĩa vụ tài chính bổ sung đối với chủ đầu tư. Trường hợp trước đây giá đất được tính thấp hơn giá đất ở thì phải nộp bổ sung phần chênh lệch; nếu không có căn cứ xác định tỷ lệ cũ thì tính theo chênh lệch giữa đất ở và đất thương mại, dịch vụ tại thời điểm xử lý.

Với các dự án vi phạm về lựa chọn nhà đầu tư hoặc quản lý, sử dụng đất nhưng vẫn đủ điều kiện tiếp tục triển khai, dự thảo đặt ra cơ chế rà soát năng lực nhà đầu tư, hoàn thiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư và chấp thuận nhà đầu tư, xác định lại tiền sử dụng đất, tiền thuê đất...

Trường hợp nhà đầu tư đã ứng trước tiền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thì được xem xét xử lý theo quy định hiện hành; nếu không tiếp tục thực hiện dự án, địa phương xem xét hoàn trả các khoản chi hợp pháp đã bỏ ra.

Đối với các dự án nằm trên khu đất mà Nhà nước đã thu hồi không đúng trường hợp luật định, dự thảo giao cơ quan chuyên môn rà soát điều kiện cụ thể của từng dự án, trình ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định tiếp tục sử dụng đất hay xử lý thu hồi. Theo đó, đối với dự án phù hợp quy hoạch, đáp ứng yêu cầu pháp luật và có khả năng triển khai thì được xem xét tiếp tục thực hiện. Trong trường hợp nếu không đủ điều kiện, theo dự thảo nghị định, việc xử lý sẽ theo trình tự thu hồi đất do vi phạm pháp luật.

Một điểm then chốt của dự thảo nghị quyết là tháo gỡ khó khăn, vướng mắc nhưng tuyệt đối không hợp thức hóa sai phạm, không tạo tiền lệ phát sinh vi phạm mới. Đây được xem là ranh giới cần thiết nhằm bảo đảm kỷ luật, đồng thời củng cố niềm tin vào tính nghiêm minh của hệ thống quản lý Nhà nước.

Như vậy, việc hoàn thiện cơ chế xử lý các dự án kéo dài không chỉ dừng lại ở giải quyết các hồ sơ tồn đọng, mà còn mở ra dư địa lớn cho phát triển.

Quan trọng hơn, khi nguồn lực đất đai được khơi thông, hàng nghìn hecta đất được đưa vào khai thác hiệu quả, các dự án được tái khởi động, nguồn thu ngân sách được cải thiện, việc làm được tạo ra và niềm tin của doanh nghiệp, người dân tiếp tục được củng cố. Đây chính là nền tảng quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng bền vững trong giai đoạn tới.

Tại buổi tiếp xúc cử tri báo cáo kết quả Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI và lắng nghe những ý kiến, kiến nghị của cử tri, tại Thành phố Hồ Chí Minh, diễn ra trong ngày 4/5/2026, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cũng bày tỏ tin tưởng việc triển khai thực hiện Nghị quyết 29/2026/QH16 sẽ góp phần tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án, đem lại nguồn thu lớn cho Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng và cả nước nói chung./.