Hệ thống dữ liệu quốc gia cần có khả năng phân tách theo giới, tình trạng khuyết tật, khu vực và điều kiện kinh tế-xã hội để bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau, đặc biệt cả tiếng nói thiểu số.

Nhằm chia sẻ các kết quả nghiên cứu về dữ liệu từ người dân, thảo luận các định hướng thúc đẩy phát triển bao trùm, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo tại Việt Nam, chiều 31/3, tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu Quản lý Phát triển Bền vững (Hội Nghiên cứu Khoa học về Đông Nam Á-Việt Nam, Bộ Khoa học và Công nghệ) phối hợp với Hội Nghiên cứu Khoa học về Đông Nam Á-Việt Nam và Trung tâm Hỗ trợ Khởi nghiệp Sáng tạo Quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) tổ chức hội thảo “Dữ liệu bao trùm cho phát triển bền vững và Đổi mới sáng tạo mở.”

Phát biểu tại hội thảo, ông Phạm Thanh Tịnh, Chủ tịch Hội Nghiên cứu Khoa học về Đông Nam Á-Việt Nam cho biết, theo các khuyến nghị của Liên hợp quốc, hệ thống dữ liệu quốc gia cần có khả năng phân tách theo giới, tình trạng khuyết tật, khu vực và điều kiện kinh tế-xã hội để bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau, đặc biệt cả tiếng nói thiểu số.

Thực tế cho thấy, tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, nhiều chỉ số phát triển vẫn thiếu dữ liệu phản ánh trải nghiệm thực tế của cộng đồng, đặc biệt là các nhóm dễ bị tổn thương. Khi dữ liệu chưa bao trùm, chính sách và đổi mới sáng tạo khó có thể thực sự lấy con người làm trung tâm.

Bà Nguyễn Phương Linh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Phát triển Bền vững, cũng là Trưởng Cộng đồng Sáng tạo mở xã hội Techfest Việt Nam chia sẻ, trong bối cảnh Việt Nam tăng tốc chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo, hội thảo đặt ra một câu hỏi trọng tâm: Không chỉ “có bao nhiêu dữ liệu” mà còn là dữ liệu đó có đủ bao trùm để phản ánh tiếng nói của mọi nhóm trong xã hội hay chưa.

Để mở rộng không gian thể chế cho dữ liệu bao trùm và dữ liệu cộng đồng, bà Nguyễn Phương Linh đề xuất các cơ quan quản lý cần tạo cơ chế để tích hợp tiếng nói người dân vào hệ thống dữ liệu quốc gia; doanh nghiệp cần coi phản hồi từ cộng đồng là tài sản chiến lược theo Khung đánh giá nhằm đo lường tính bền vững và trách nhiệm đối với môi trường, xã hội của doanh nghiệp và gợi mở các hướng tiếp cận cho việc ứng dụng dữ liệu cộng đồng trong đổi mới sáng tạo.

Tại hội thảo, nhóm chuyên gia tư vấn của Viện Nghiên cứu Quản lý Phát triển Bền vững đã công bố Báo cáo Dữ liệu Cộng đồng 2025 (CGD 2025), Báo cáo Năng lực số của người khuyết tật tại Việt Nam 2026.

Kết quả 2 báo cáo cho thấy, hiện chưa có mục tiêu phát triển bền vững nào được đánh giá là hoàn thành tại thời điểm 2024-2025; tiến độ giữa các mục tiêu và giữa các nhóm dân cư còn chênh lệch. Người khuyết tật, phụ nữ, người trẻ và một số nhóm thiểu số vẫn đối mặt với rào cản trong tiếp cận cơ hội và dịch vụ.

Kỹ năng số nâng cao còn hạn chế trong bối cảnh Trí tuệ Nhân tạo phát triển nhanh. Trên 90% người tham gia khảo sát chưa từng thực hiện thành công dịch vụ công trực tuyến và hơn 50% chưa biết sử dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo.

Theo ông Nguyễn Toàn Thắng, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Khởi nghiệp Đổi mới Sáng tạo Quốc gia (NSSC), trong bối cảnh phát triển dựa trên dữ liệu và công nghệ số, đổi mới sáng tạo cần được dẫn dắt bởi thông tin đáng tin cậy và có chiều sâu xã hội. Việc lồng ghép dữ liệu bao trùm và tiếng nói cộng đồng sẽ giúp các giải pháp không chỉ hiệu quả về công nghệ mà còn bền vững về xã hội.

Thời gian tới, Trung tâm Hỗ trợ Khởi nghiệp Đổi mới Sáng tạo Quốc gia sẽ thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo theo hướng mở và hội nhập quốc tế. Đồng thời, Trung tâm cam kết tiếp tục hoàn thiện cơ chế kết nối và hỗ trợ các mô hình đổi mới sáng tạo vì phát triển bền vững.

Trong khuôn khổ hội thảo, các diễn giả và đại biểu trao đổi, chia sẻ nhiều góc nhìn thực tiễn liên quan đến việc thu thập, kết nối và sử dụng dữ liệu phục vụ phát triển bao trùm như: Hạn chế trong khả năng cập nhật và phân tách dữ liệu theo các nhóm dân cư; nhu cầu tăng cường phối hợp giữa các bên liên quan trong chia sẻ thông tin; vai trò của dữ liệu cộng đồng trong việc bổ trợ cho hệ thống dữ liệu hiện có...

Qua đó, các cơ quan quản lý, chuyên gia, tổ chức và cộng đồng tham vấn các giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống dữ liệu phục vụ phát triển bền vững, nâng cao khả năng tiếp cận công nghệ và bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau./.