Dinh dưỡng không phải là một phép màu có thể giúp học sinh thông minh hơn sau một đêm hay sau vài món ăn bổ dưỡng, nhưng nó là nền tảng để não bộ phát huy tối đa tiềm năng sẵn có của các sỹ tử.

Trong quá trình học tập của trẻ, mỗi kỳ thi là giai đoạn căng thẳng, không chỉ là cuộc đua về trí tuệ mà còn là thách thức về sức bền thể chất. Để “vượt vũ môn” thành công, ngoài việc ôn luyện kiến thức, chế độ dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng. Tuy nhiên, thực tế nhiều phụ huynh và học sinh vì quá lo lắng đã vô tình có những phương pháp bồi bổ sai lệch, gây phản tác dụng.

Thạc sỹ Phạm Thị Thanh Huyền - Khoa khám Tư vấn Dinh dưỡng (Viện Dinh dưỡng Quốc gia) người lớn có những chia sẻ về sinh hoạt và dinh dưỡng giúp cho phụ huynh và các học sinh có sức khỏe tốt để đảm bảo trong các kỳ thi.

Đảo lộn “đồng hồ sinh học” - đánh đổi bằng sức khỏe

- Mùa thi nhiều sỹ tử rơi vào tình trạng học khuya, ngủ muộn, ăn uống thất thường. Theo bác sỹ, điều này ảnh hưởng thế nào đến khả năng tiếp thu và làm bài?

Thạc sỹ Phạm Thị Thanh Huyền: Trong giai đoạn ôn thi, nhiều trẻ học khuya đến 1-2 giờ sáng, thậm chí muộn hơn đã trở thành thói quen với lý giải đêm khuya là lúc yên tĩnh nhất để có thể tập trung học. Tuy nhiên, cơ thể con người có nhịp sinh học được điều khiển bởi ánh sáng và giấc ngủ. Thức khuya, ngủ muộn làm rối loạn sự điều tiết của các hormon, đặc biệt là hormon cortisol - “hormon chống stress” và melatonin - “hormon điều hoà giấc ngủ”.

Việc thức đêm, thiếu ngủ khiến cơ thể rơi vào trạng thái stress sinh học, nồng độ cortisol tăng cao, làm suy giảm khả năng tập trung, não bộ không thực hiện được quá trình “dọn dẹp” các độc tố chuyển hóa, não bộ nhanh chóng mệt mỏi vào ngày hôm sau, phản xạ chậm hơn, dễ bị nhầm lẫn, dễ bị rơi vào trạng thái lo âu, hoảng loạn khi gặp đề khó hay nhầm lẫn khi gặp các câu hỏi có tính logic.

Thay vì thức khuya, mỗi học sinh cần sắp xếp việc học tập để đi ngủ trước 23 giờ và dậy sớm lúc 5 giờ, để não bộ được làm việc tốt hơn, học tập sẽ đạt hiệu quả gấp nhiều lần so với việc học khuya.

Ăn uống cực đoan “Nhịn ăn sáng” hay “Ăn thật nhiều vì lo đói” - Đây là 2 thái cực thường xuyên xảy ra trong mùa thi do áp lực thời gian hoặc tâm lý lo xa quá mức. Sau một đêm dài, kho dự trữ Glycogen trong gan đã cạn kiệt, nhịn ăn sáng khiến não bộ rơi vào tình trạng thiếu hụt năng lượng nghiêm trọng, hạ đường huyết dẫn đến tình trạng hoa mắt chóng mặt, run tay, đổ mồ hôi và mất tập trung.

Còn khi ăn quá nhiều, ăn quá no vì sợ đói trước khi vào phòng thi sẽ gây hiện tượng tăng đường huyết đột ngột, cơ thể đáp ứng bằng cách tiết ồ ạt Insulin dẫn đến hạ đường huyết nhanh làm sỹ tử cảm thấy mệt mỏi, lờ đờ, buồn ngủ ngay giữa giờ thi. Cả 2 thái cực đều làm cho khả năng làm bài thi của sỹ tử giảm, kết quả thi sẽ kém hơn sự mong đợi.

- Nhiều phụ huynh cho rằng trẻ vất vả trong mùa thi nên tẩm bổ, cho ăn nhiều. Quan điểm này có đúng không và đâu là cách bổ sung dinh dưỡng hợp lý hơn?

Thạc sỹ Phạm Thị Thanh Huyền: Nhiều cha mẹ thương con ôn thi vất vả đã bồi bổ cho con bằng rất nhiều thực phẩm giàu chất đạm, chất béo với hy vọng giúp con có sức để học ôn. Nhưng quan điểm này chưa hoàn toàn chính xác. Vì ăn quá nhiều chất đạm, chất béo sẽ gây áp lực lớn cho hệ tiêu hóa phải làm việc hết công suất để chuyển hóa lượng thực phẩm khổng lồ, máu sẽ tập trung dồn về cơ quan tiêu hóa thay vì ưu tiên cho não bộ. Đây chính là lý do khiến các sỹ tử cảm thấy buồn ngủ, lờ đờ, mệt mỏi, khó tập trung để ôn thi hay làm bài thi. Ngoài ra, khi ăn quá nhiều chất đạm, chất béo mà ăn thiếu chất xơ sẽ dẫn đến hiện tượng đầy bụng, khó tiêu, táo bón, gây khó chịu trong quá trình ôn tập.

Sự tập trung đến từ thói quen học tập khoa học và dinh dưỡng ổn định, bền bỉ chứ không phải đến từ một bữa ăn “thần thánh, bổ dưỡng” nào cả. Vậy nên nguyên tắc dinh dưỡng luôn là đầy đủ và cân đối. Đầy đủ về năng lượng, cân đối các chất dinh dưỡng (chất đạm, chất béo, chất bột đường, chất xơ, vitamin và khoáng chất…). Nguồn năng lượng ưu tiên của não là glucose từ tinh bột phức hợp (gạo lứt, bánh mì nguyên cám, khoai lang, ngũ cốc nguyên hạt…) - chúng giải phóng năng lượng từ từ, giúp duy trì sự tỉnh táo ổn định. Tăng cường thêm các thực phẩm giàu omega - 3 như cá hồi, cá thu, hạt óc chó…

Không nên lạm dụng cà phê và nước tăng lực

- Có một thực tế là nhiều sỹ tử lạm dụng càphê hoặc nước tăng lực để giữ tỉnh táo. Việc này có ảnh hưởng gì đến thể không thưa bác sỹ?

Thạc sỹ Phạm Thị Thanh Huyền: Nhiều sỹ tử trong giai đoạn ôn thi coi càphê và nước tăng lực là thứ cần thiết cho sự tỉnh táo nhưng không biết rằng khi lạm dụng nó cũng gây rất nhiều hệ luỵ nghiêm trọng ảnh hưởng tới sức khỏe.

Caffein trong càphê/nước tăng lực hoạt động bằng cạnh tranh vị trí với Adenosin (chất gây buồn ngủ) tại các thụ thể trong não. Khi đó sẽ kích thích hệ thần kinh giao cảm giải phóng các hormon (Adrenalin và Noradrenalin) làm tăng tốc độ và sức co bóp cơ tim, gây hồi hộp, bồn chồn… Khi tác dụng của caffein hết, Adenosin sẽ ồ ạt gắn lại vào thụ thể, gây ra hiện tượng cạn kiệt năng lượng đột ngột khiến cơ thể mệt mỏi hơn rất nhiều lần. Ngoài ra, càphê và nước tăng lực có lượng đường cao làm cho đường huyết tăng nhanh và hạ đường huyết nhanh khiến cho các sỹ tử dễ rơi vào trạng thái mệt mỏi, lờ đờ, không tỉnh táo.

Nếu cần sự tỉnh táo, học sinh khi ôn thi chỉ nên dùng tối đa 1 tách cà phê vào buổi sáng. Các sỹ tử hãy ăn ngủ, sinh hoạt đúng giờ, khoa học để có đủ sức khỏe và sự tỉnh táo trong mùa thi.

Dinh dưỡng không phải là một phép màu có thể giúp học sinh thông minh hơn sau một đêm hay sau vài món ăn bổ dưỡng, nhưng nó là nền tảng để não bộ phát huy tối đa tiềm năng sẵn có của các sỹ tử. Một chế độ ăn cân bằng, khoa học, đa dạng thực phẩm kèm theo đó là thói quen tập luyện hàng ngày sẽ giúp não bộ làm việc tốt hơn. Vì vậy, hãy ăn đúng, ngủ đủ và giữ một tinh thần lạc quan là chìa khóa giúp các sỹ tử vượt vũ môn thành công.

Xin trân trọng cảm ơn Thạc sỹ Phạm Thị Thanh Huyền!./.