Những câu chuyện về lịch sử hình thành, về lịch sử đấu tranh cách mạng trong những năm kháng chiến được lưu truyền đã góp phần làm nên giá trị riêng cho di tích Đền Quan tại Hưng Yên.

Bên dòng sông Trà Lý, Đền Quan từ lâu đã là địa chỉ văn hóa, tâm linh quen thuộc của người dân tỉnh Hưng Yên và du khách thập phương.

Đền Quan trước đây thuộc phường Hoàng Diệu, thành phố Thái Bình, tỉnh Thái Bình; nay thuộc phường Trà Lý, tỉnh Hưng Yên. Không chỉ mang giá trị về tín ngưỡng dân gian, di tích còn gắn với những câu chuyện về quá trình khai khẩn, trị thủy và lịch sử đấu tranh cách mạng của người dân địa phương.

Di tích hơn nghìn năm lưu giữ dấu tích lịch sử

Theo tư liệu về di tích, Đền Quan được xây dựng vào năm 905, dưới thời nhà Đường, thờ Hà Đê Sứ-Nam Đạo Đại thần tướng. Tương truyền, vị quan có công giúp người dân khai khẩn đất đai, đắp đê ngăn lũ, củng cố hệ thống thủy lợi, góp phần ổn định cuộc sống và sản xuất của cư dân vùng ven sông.

Sau khi ông qua đời, người dân lập đền thờ để tưởng nhớ công đức. Qua nhiều thế hệ, hình ảnh vị quan gắn với công việc trị thủy, bảo vệ cuộc sống của người dân tiếp tục được lưu truyền, trở thành một phần trong đời sống văn hóa của cộng đồng nơi đây.

Không chỉ mang giá trị tín ngưỡng, Đền Quan còn gắn với lịch sử đấu tranh cách mạng của địa phương. Trong những năm kháng chiến chống Pháp, nơi đây từng là cơ sở hoạt động bí mật của Đảng bộ, dân quân du kích và nhân dân địa phương, đồng thời là nơi cất giấu vũ khí phục vụ kháng chiến.

Từ khu vực Đền Quan, bộ đội địa phương và dân quân du kích từng vượt sông Trà Lý, tham gia đánh bốt Tam Lạc, góp phần vào cuộc đấu tranh giải phóng thị xã Thái Bình trước đây. Những dấu tích ấy khiến Đền Quan không chỉ là nơi thờ tự mà còn là địa điểm lưu giữ ký ức về một giai đoạn lịch sử của quê hương.

Năm 1998, Đền Quan được Ủy ban Nhân dân tỉnh Thái Bình cũ công nhận là di tích lịch sử-văn hóa và xếp hạng bảo vệ.

Hằng năm, hội Đền Quan được tổ chức vào ngày 17 và 18 tháng Giêng. Bên cạnh các nghi thức truyền thống như tế, lễ, rước thuyền, lễ hội còn có các hoạt động văn hóa, trò chơi dân gian như cờ tướng, tổ tôm điếm, kéo co nam nữ... rất hấp dẫn. Lễ hội Đền Quan là dịp để người dân tưởng nhớ người có công với dân và góp phần giáo dục truyền thống, bồi đắp lòng tự hào về quê hương cho thế hệ trẻ đồng thời là dịp thu hút du khách thập phương về dâng hương và du xuân.

Người dân tìm về Đền Quan dâng hương, vãn cảnh

Mỗi dịp Tết đến, xuân về, ngày mùng 1, ngày Rằm hay mùa lễ hội, người dân lại tìm về Đền Quan dâng hương, vãn cảnh. Đền Quan có thời điểm đón hàng nghìn lượt người đến dâng hương, tham quan, nhất là vào đầu Xuân. Không khí tại di tích vừa trang nghiêm, vừa nhộn nhịp khi người dân tranh thủ thời gian sau Tết để du xuân.

Với nhiều gia đình, chuyến đi đầu năm đến Đền Quan không chỉ để cầu mong sức khỏe, bình an, công việc thuận lợi mà còn là dịp cùng con cháu tìm hiểu về một di tích gắn với lịch sử vùng đất.

“Mỗi năm Tết đến xuân về, khi con cháu về ăn Tết sum vầy với gia đình, tôi đều đưa con cháu đến đây để vãn cảnh, cầu mong sức khỏe, các con công việc thuận lợi, các cháu học hành giỏi giang, chăm ngoan” bà Phạm Thị Ngân, phường Thái Bình chia sẻ.

Không chỉ người lớn tuổi, nhiều người trẻ cũng tìm đến Đền Quan. Có người cầu sức khỏe cho cha mẹ, người thân; có người mong công việc, công danh, sự nghiệp trong năm mới thuận lợi.

Chị Nguyễn Thị Luyến, quê chồng ở Hưng Yên, cho biết năm nào gia đình chị cũng về quê ăn Tết, ngày mùng 1 Tết hàng năm chị thường đến Đền Quan dâng hương. Chị cho biết đầu năm kết hợp đi lễ với du xuân và gửi gắm mong ước về sức khỏe, bình an cùng một năm công việc thuận lợi.

Bên cạnh dịp đầu năm, các ngày mùng 1, ngày rằm hằng tháng cũng là thời điểm người dân tìm về Đền Quan. Trong dịp này, nhiều gia đình mang theo hoa, quả và lễ vật đơn giản đến dâng hương cầu mong người thân mạnh khỏe, bình an. Trước kỳ thi quan trọng và áp lực, Đền Quan lại tấp nập các phụ huynh và học sinh đến để cầu mong cho các sỹ tử vượt vũ môn suôn sẻ và may mắn. Vào những dịp này, không ít người lựa chọn công đức thay vì sắm sửa nhiều vàng mã, hướng việc đi lễ đến sự thành tâm, tiết kiệm và phù hợp với nếp sống văn minh.

Vào mùa lễ hội, không gian Đền Quan càng trở nên nhộn nhịp khi người dân địa phương và du khách thập phương tham gia các nghi lễ truyền thống, tham quan và hòa mình vào các hoạt động văn hóa cộng đồng.

Bảo tồn để di tích tiếp tục phát huy giá trị

Từ một nơi thờ vị quan được người dân ghi nhớ bởi những đóng góp trong khai khẩn, trị thủy, Đền Quan qua nhiều thế hệ đã trở thành một phần ký ức văn hóa của cộng đồng. Những câu chuyện về lịch sử hình thành ngôi đền, về hoạt động cách mạng trong những năm kháng chiến được lưu truyền cũng góp phần làm nên giá trị riêng của di tích.

Bảo tồn Đền Quan không chỉ là giữ gìn một nơi thờ tự mà còn là bảo vệ những giá trị lịch sử, văn hóa và ký ức cộng đồng được tích tụ qua nhiều thế hệ. Việc tổ chức lễ hội với các nghi thức truyền thống, rước thuyền, trò chơi dân gian và hoạt động văn hóa là một cách để những giá trị ấy tiếp tục được thực hành trong đời sống, thay vì chỉ được lưu giữ dưới dạng tư liệu. Lễ hội Đền Quan cũng được xác định là dịp tri ân tiền nhân và giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ.

Việc phát huy giá trị Đền Quan vì thế cần gắn với bảo tồn. Khi người dân đến đây không chỉ để cầu bình an mà còn hiểu thêm về lịch sử, nhân vật được thờ, những câu chuyện về trị thủy, khai khẩn và truyền thống cách mạng của quê hương, di tích sẽ tiếp tục giữ được vị trí trong đời sống cộng đồng. Đó cũng là cách để một di sản của vùng đất Thái Bình xưa, nay thuộc phường Trà Lý, tỉnh Hưng Yên, được trao truyền và phát huy giá trị trong đời sống hôm nay.

Để Đền Quan tiếp tục phát huy giá trị lịch sử, văn hóa và tâm linh, việc bảo vệ các hạng mục, giữ gìn cảnh quan, vệ sinh môi trường cần được thực hiện thường xuyên. Lượng người tìm về Đền Quan vào những dịp lễ, Tết và ngày rằm vừa tạo thêm sức sống cho di tích, vừa đặt ra yêu cầu giữ gìn cảnh quan, vệ sinh môi trường và sự tôn nghiêm của nơi thờ tự. ​Mỗi người dân, du khách có thể góp phần bảo tồn bằng những việc thiết thực như không làm ảnh hưởng đến không gian chung, không xâm phạm các hạng mục của di tích, thực hiện việc dâng lễ phù hợp và chấp hành quy định tại khu vực thờ tự, cần giữ gìn vệ sinh, không xả rác và hạn chế đốt vàng mã.

​Giữ gìn di tích không chỉ là bảo vệ một công trình thờ tự mà còn là gìn giữ những câu chuyện về tiền nhân, về lịch sử vùng đất và những phong tục đã được cộng đồng trao truyền qua nhiều thế hệ.

​Trong nhịp sống hôm nay, dòng người tìm về Đền Quan mỗi dịp đầu xuân, ngày rằm vẫn tấp nập, mang theo những mong ước giản dị về sức khỏe, bình an và cuộc sống thuận lợi, đồng thời cũng là sự tiếp nối một nét văn hóa, tâm linh quen thuộc của người dân quê lúa Hưng Yên./.

​

​

​

​

​