Nếu tiếp tục áp dụng đầy đủ các quy định quản lý ngoại hối như hiện nay, trung tâm tài chính quốc tế sẽ khó tạo được lợi thế cạnh tranh so với các trung tâm tài chính như Singapore, Hong Kong...

Việc xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ phụ thuộc vào hạ tầng hiện đại hay các chính sách ưu đãi, mà còn đòi hỏi một cơ chế quản lý ngoại hối đủ linh hoạt để cạnh tranh với những trung tâm tài chính hàng đầu trong khu vực.

Nhiều chuyên gia cho rằng nếu vẫn áp dụng đầy đủ các quy định ngoại hối hiện hành đối với trung tâm tài chính quốc tế, Việt Nam sẽ khó thu hút được các định chế tài chính và dòng vốn toàn cầu.

Thiết lập "không gian pháp lý" riêng

Theo Phó Giáo sư-Tiến sỹ Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh (VIFC-HCMC), mục tiêu của VIFC-HCMC là hình thành một không gian tài chính có khả năng cạnh tranh ở tầm khu vực và quốc tế, thu hút dòng vốn chất lượng cao, vốn dài hạn, vốn xanh, các quỹ đầu tư, định chế tài chính quốc tế cùng những sản phẩm tài chính thế hệ mới.

Để đạt được mục tiêu này, Phó Giáo sư-Tiến sỹ Nguyễn Hữu Huân cho rằng Việt Nam cần xây dựng một cơ chế ngoại hối đặc thù theo hướng thông thoáng nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát rủi ro, thay vì áp dụng nguyên trạng khuôn khổ quản lý đối với nền kinh tế nội địa.

"Nếu tiếp tục áp dụng đầy đủ các quy định quản lý ngoại hối như hiện nay, trung tâm tài chính quốc tế sẽ khó tạo được lợi thế cạnh tranh so với các trung tâm tài chính như Singapore, Hong Kong (Trung Quốc), Dubai hay Abu Dhabi," ông Huân nhận định.

Điều Việt Nam cần hướng tới không phải là tự do hóa hoàn toàn hoạt động ngoại hối mà là thiết lập một cơ chế cho phép dòng vốn quốc tế vận hành linh hoạt hơn trong phạm vi được quản lý hiệu quả.

Từ đó, đại diện VIFC-HCMC đề xuất bổ sung một chương riêng về quản lý ngoại hối đối với trung tâm tài chính quốc tế trong Luật Quản lý ngoại hối hoặc Pháp lệnh Ngoại hối sửa đổi. Cách tiếp cận này sẽ giúp xác lập VIFC-HCMC như một "không gian pháp lý tài chính" với cơ chế ngoại hối riêng, thay vì chỉ được nhìn nhận như một khu vực địa lý.

Theo đề xuất, các thành viên của VIFC sẽ được hoạt động theo cơ chế đa tiền tệ, bao gồm mở tài khoản, thanh toán, niêm yết, định giá, phát hành sản phẩm tài chính, chuyển vốn và thực hiện các giao dịch phòng ngừa rủi ro bằng các đồng tiền tự do chuyển đổi.

Đồng thời, đại diện VIFC-HCMC kiến nghị cho phép các thành viên mở tài khoản đa tiền tệ, chuyển đổi giữa các ngoại tệ mà không phải xin phép đối với từng giao dịch. Đối với hoạt động chuyển vốn, chuyển lợi nhuận và các khoản thu hợp pháp của nhà đầu tư nước ngoài sau khi hoàn thành nghĩa vụ thuế, VIFC-HCMC đề xuất áp dụng cơ chế "đăng ký một lần, giao dịch nhiều lần." Việc đơn giản hóa thủ tục và tạo thuận lợi cho dòng vốn là một trong những tiêu chí quan trọng khi các tập đoàn tài chính quốc tế cân nhắc lựa chọn địa điểm đặt trụ sở hoặc trung tâm hoạt động.

Bên cạnh đó, Cơ quan điều hành VIFC-HCMC cũng đề xuất cho phép phát hành nhiều loại sản phẩm tài chính bằng ngoại tệ ngay tại VIFC như trái phiếu quốc tế, trái phiếu xanh, chứng chỉ quỹ, ETF, các sản phẩm phái sinh và công cụ tài chính thế hệ mới nhằm mở rộng khả năng huy động nguồn vốn quốc tế cho các dự án chiến lược của Việt Nam.

Chuyển từ "xin-cho" sang quản lý theo chuẩn mực quốc tế

Một nội dung đáng chú ý trong các kiến nghị của VIFC-HCMC là thay đổi phương thức quản lý ngoại hối từ mô hình "xin-cho" sang quản lý theo điều kiện, tiêu chuẩn, hậu kiểm và giám sát theo thời gian thực. Theo đó, Cơ quan điều hành VIFC cần được trao thêm thẩm quyền trong việc xác nhận thành viên, công nhận các sản phẩm tài chính giao dịch bằng ngoại tệ, quản lý tài khoản đa tiền tệ, triển khai cơ chế "một cửa" về ngoại hối cũng như tổ chức các chương trình thử nghiệm (sandbox) đối với các mô hình tài chính mới.

Phó Giáo sư-Tiến sỹ Nguyễn Hữu Huân cho rằng việc phân quyền này không làm thay đổi vai trò quản lý của Ngân hàng Nhà nước, mà giúp rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, giảm chi phí tuân thủ và nâng cao tính linh hoạt cho trung tâm tài chính quốc tế.

Theo vị chuyên gia, một cơ chế ngoại hối đặc thù cũng cần đi kèm các chuẩn mực quản trị hiện đại về phòng, chống rửa tiền, chống tài trợ khủng bố, minh bạch chủ sở hữu hưởng lợi và giám sát dòng tiền xuyên biên giới.

VIFC-HCMC cũng đề xuất xây dựng hệ thống kết nối dữ liệu theo thời gian thực giữa các thành viên VIFC với cơ quan quản lý; đồng thời ứng dụng các giải pháp RegTech và SupTech để chuyển từ mô hình quản lý dựa trên thủ tục hành chính sang quản lý dựa trên dữ liệu.

Đáng chú ý, ông cũng kiến nghị áp dụng nguyên tắc "ngoại hối có kiểm soát theo vành đai." Theo đó, các giao dịch giữa các thành viên trong VIFC và nhà đầu tư nước ngoài sẽ được áp dụng cơ chế linh hoạt hơn, trong khi các giao dịch giữa VIFC với thị trường trong nước vẫn được kiểm soát ở mức phù hợp nhằm bảo đảm ổn định tỷ giá, chính sách tiền tệ và an toàn hệ thống tài chính.

“Cách tiếp cận này sẽ giúp Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam có đủ độ mở để cạnh tranh trong khu vực, đồng thời vẫn duy trì được sự ổn định của thị trường tài chính trong nước," Phó Giáo sư-Tiến sỹ Nguyễn Hữu Huân nhấn mạnh.

Trên thực tế, khả năng luân chuyển dòng vốn cũng là một trong những vấn đề được các nhà đầu tư quốc tế quan tâm hàng đầu khi tìm hiểu về VIFC.

Tại phiên thảo luận về Trung tâm Tài chính quốc tế trong khuôn khổ Diễn đàn Đổi mới sáng tạo tổ chức ở Thành phố Hồ Chí Minh cuối tháng 5/2026, ông Rick Niu, CEO Nexus Worldwide và Cố vấn Chiến lược toàn cầu của Cambridge Associates cho biết, các nhà đầu tư toàn cầu hiện không chỉ nhìn vào tốc độ tăng trưởng GDP của Việt Nam mà tập trung nhiều hơn vào những yếu tố tạo nên sự tăng trưởng bền vững.

Theo ông Rick Niu, điều các quỹ đầu tư quan tâm là nguồn vốn sẽ được sử dụng như thế nào, được phân bổ vào khu vực kinh tế thực ra sao; đồng thời đánh giá rất kỹ mức độ rõ ràng của chính sách tỷ giá, cơ chế kiểm soát vốn và khả năng chuyển đổi tiền tệ.

Ngoài ra, các tổ chức đầu tư cũng đặc biệt chú trọng đến mức độ rủi ro quốc gia thông qua xếp hạng tín nhiệm của các tổ chức quốc tế như Moody's hay S&P, bởi đây là yếu tố tác động trực tiếp đến chi phí huy động vốn của Việt Nam trong dài hạn.

"Điều quan trọng không chỉ là sự nhiệt huyết hay kỳ vọng, mà Việt Nam cần chứng minh được khả năng tích hợp hệ sinh thái, mở rộng quy mô ở cấp độ thể chế và năng lực thực thi. Đối với các nhà đầu tư toàn cầu, đặc biệt quan trọng là cơ chế thoái vốn và con đường hiện thực hóa lợi nhuận đầu tư. Đó là những yếu tố then chốt mà chúng tôi kỳ vọng sẽ được cải thiện trong thời gian tới," ông Rick Niu chia sẻ.

Nhiều chuyên gia chung nhận xét, việc thiết kế một cơ chế ngoại hối đủ linh hoạt nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát rủi ro sẽ là một trong những nền tảng quan trọng quyết định năng lực cạnh tranh của Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam trong cuộc đua thu hút dòng vốn toàn cầu./.