Nhiều đại biểu, chuyên gia và đại diện cộng đồng người Việt tại Nhật Bản đã thảo luận, chỉ ra thực trạng và đề xuất các giải pháp nhằm duy trì “tiếng mẹ đẻ” trong đời sống của người Việt xa quê.

Trong bối cảnh cộng đồng người Việt tại Nhật Bản ngày càng phát triển mạnh mẽ, việc bảo tồn và phát huy tiếng Việt cho thế hệ trẻ đang trở thành một vấn đề cấp thiết.

Tại chương trình tọa đàm “Tiếng Việt trong lòng Kyushu, Nhật Bản” tổ chức ở Fukuoka ngày 18/4, diễn ra theo hình thức kết hợp trực tiếp và trực tuyến, nhiều đại biểu, chuyên gia và đại diện cộng đồng đã cùng nhau thảo luận, chỉ ra thực trạng và đề xuất các giải pháp nhằm duy trì “tiếng mẹ đẻ” trong đời sống của người Việt xa quê.

Tham dự chương trình có bà Trịnh Thị Mai Phương, Tổng Lãnh sự Việt Nam tại Fukuoka; bà Ngô Thị Thanh Mai - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài, Bộ Ngoại giao; Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Minh Thuyết; ông Nguyễn Duy Anh, Tổng Thư ký Mạng lưới giảng dạy tiếng Việt và gìn giữ văn hóa Việt Nam toàn cầu, cùng đông đảo đại diện hội đoàn, giáo viên, phụ huynh và học sinh trong cộng đồng.

Một trong những vấn đề nổi bật được nêu ra là tình trạng tiếng Việt dần mất đi vị trí trong đời sống của thế hệ trẻ sinh ra và lớn lên tại Nhật Bản.

Tại nhiều khu vực có đông người Việt như Hiroshima hay Kumamoto, trẻ em thế hệ thứ hai ngày càng sử dụng tiếng Nhật như ngôn ngữ chính, trong khi tiếng Việt chỉ còn đóng vai trò thứ yếu.

Nhiều em có thể hiểu tiếng Việt nhưng phản xạ giao tiếp lại bằng tiếng Nhật, dẫn đến hiện tượng “ngôn ngữ thụ động.” Điều này khiến không ít phụ huynh cảm thấy khoảng cách trong giao tiếp gia đình ngày càng lớn, đặc biệt khi con trẻ không thể trò chuyện trọn vẹn với ông bà ở quê nhà.

Phát biểu tại chương trình, Tổng Lãnh sự Việt Nam tại Fukuoka, bà Trịnh Thị Mai Phương, nhấn mạnh rằng việc giữ gìn tiếng Việt luôn được lồng ghép trong các hoạt động đối ngoại với chính quyền sở tại, đồng thời đề nghị phía Nhật Bản tiếp tục quan tâm, tạo điều kiện hỗ trợ các hoạt động cộng đồng, đặc biệt là việc dạy và học tiếng Việt.

Theo Tổng Lãnh sự, sự hỗ trợ về không gian sinh hoạt, địa điểm tổ chức lớp học và các hoạt động văn hóa có ý nghĩa quan trọng trong việc duy trì và phát triển các lớp tiếng Việt tại Nhật Bản.

Trong khi đó, ông Nguyễn Duy Anh, Tổng Thư ký Mạng lưới giảng dạy tiếng Việt và gìn giữ văn hóa Việt Nam toàn cầu, nhấn mạnh rằng việc gìn giữ tiếng Việt cần sự chung tay của cả hệ sinh thái, từ cơ quan đại diện, mạng lưới, hội đoàn, giáo viên, phụ huynh cho đến chính các em học sinh.

“Tiếng Việt không chỉ là ngôn ngữ, mà còn là cội nguồn, là bản sắc. Khi còn tiếng Việt, còn con đường để kết nối với quê hương,” ông chia sẻ, đồng thời nhấn mạnh rằng giữ được một lớp học tiếng Việt bền vững còn quan trọng hơn việc mở lớp mới.

Điểm đáng chú ý tại chương trình là sự xuất hiện của nhiều mô hình sáng tạo từ chính cộng đồng. Tại Hiroshima, hình thức dạy học kết hợp trực tiếp và trực tuyến được triển khai nhằm khắc phục khoảng cách địa lý. Các lớp học không chỉ tập trung vào ngôn ngữ mà còn lồng ghép hoạt động văn hóa như gói bánh chưng, chơi trò chơi dân gian, tổ chức Tết truyền thống, giúp trẻ em gắn bó với bản sắc Việt.

Tại Kumamoto, mô hình “mái nhà ngôn ngữ” được đề xuất, trong đó gia đình đóng vai trò trung tâm trong việc duy trì tiếng Việt. Bên cạnh đó, việc phát triển học liệu số như video, bài hát và trò chơi tương tác cũng được xem là hướng đi phù hợp với thế hệ trẻ trong thời đại công nghệ.

Từ những kinh nghiệm tại Kyushu, nhiều ý kiến đề xuất xây dựng một hệ sinh thái bền vững cho việc dạy và học tiếng Việt ở nước ngoài, thay vì các mô hình rời rạc. Việc kết nối giữa các khu vực, chia sẻ học liệu và kinh nghiệm tổ chức được xem là chìa khóa để duy trì lâu dài các hoạt động này.

Kyushu, với những sáng kiến thiết thực, đang được kỳ vọng trở thành mô hình tiêu biểu, có thể nhân rộng ra các khu vực khác tại Nhật Bản và trên thế giới.

Một điểm nhấn quan trọng của chương trình là việc phát động cuộc thi “Vui học tiếng Việt, nhớ ơn Bác Hồ,” nhằm tạo động lực và môi trường để trẻ em sử dụng tiếng Việt một cách tự nhiên.

Cuộc thi hướng tới nhiều đối tượng với các hình thức tham gia đa dạng như kể chuyện, hát, vẽ tranh hay làm video, qua đó khuyến khích sự sáng tạo và gắn kết cộng đồng./.